Türkiye ile Irak arasında imzalanan “Güvenlik Zaptı”nın ayrıntıları netleşti: Güvenlik Koordinasyon Merkezi Bağdat’ta olacak

Ankara’da 15 Ağustos’ta gerçekleştirilen ve iki ülkenin dışişleri, savunma bakanları ile istihbarat yetkililerini bir araya getiren Yüksek Seviyeli Güvenlik Düzeneği toplantısı ile Türkiye-Irak arasında yakınlaşma pekişti. Mutabakat zaptıyla noktalanan muahedenin ayrıntılarına ulaşıldı. Ortak yönetilecek Güvenlik ve Koordinasyon Merkezi Bağdat’ta, Eğitim ve Koordinasyon Merkezi ise Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) fliyet gösterdiği Musul’a bağlı Başika’dan yürütülecek.

Savunma Bakanı Yaşar Güler ile Irak Savunma Bakanı Sabit Muhammed Said İstek Al Abbasi’nin Ankara’da imzaladığı “Askeri, Güvenlik Uyumu ve Terörle Mücadeleye İlişkin Mutabakat Zaptı”na ilişkin ayrıntılar Kuzey Irak kaynaklı Kürt medyasında yayınlandı. Rudaw TV’de ayrıntılarına yer verilen mutabakata göre, Türkiye ve Irak tarafında ortak bir şekilde yönetilecek olan Güvenlik Koordinasyon Merkezi, Bağdat’ta kurulacak. Merkez Ortak Harekat Komutanlığı’na bağlı fliyet sürdürecek.

Ortak merkezin görevi, iki ülke arasındaki sınır bölgelerinde saha istihbaratı bilgi alışverişinin yanı sıra, “her iki tarafın operasyonel ve stratejik bilgileri yüksek komuta merkezlerine iletmek” olacak.  

Mutabakat, iki ülkenin güvenliklerini ve ulusal çıkarlarını korumak için nasıl iş birliği yapılacağını ayrıntılandıran 10 madde ve çeşitli ekleri kapsıyor. Ayrıyeten, karşılıklı “terör örgütü” olarak tanımlanan örgütler hakkında bilgi paylaşımı yoluyla askeri ve istihbarat uyumunun nasıl geliştirileceğine de yer veriliyor.

Başika ortak merkez oluyor

Anlaşmaya göre, iki ülke arasındaki ortak eğitim ve koordinasyon merkezi Türk Silahhlı Kuvvetleri’nin (TSK) kullandığı Başika askeri üssünde yer alacak.

Kuzey Irak Bölgesel Kürt Yönetimi İçişleri Bakanlığı, Türkiye ve Irak’tan genelkurmay liderlerinin başkanlık edeceği ortak komite mutabakat zaptının uygulanmasını denetleyecek.

Anlaşmanın 5. hususunda “Her iki ülkenin genelkurmaylarının başkanlığında ortak bir komite oluşturulacak.  Komitede, Irak Dışişleri Bakanlığı Danışmanı, Ulusal Güvenlik Danışmanı, İstihbarat Teşkilatı, Heşdi Şabi Kurulu ve Bölgesel Kürt Yönetimi İçişleri Bakanlığı’ndan oluşuyor”ifadesine yer veriliyor.

Türk tarafında İçişleri Bakan Yardımcılığı, Milli Güvenlik Kurulu, Milli İstihbarat Teşkilatı ve (Daha sonra belirlenecek üç kurum daha oluşturulacaktır.) Bu komitenin görevi mutabakat zaptını denetlemek olacaktır” ifadesi yer alıyor.

İmzalar dördüncü toplantıda atıldı

Mutabakat zaptının imzalanması, Irak ile Türkiye arasındaki üst seviye güvenlik heyetinin dördüncü toplantısında gerçekleşti.  İlk toplantı 2019 yılında Ankara’da yapıldı. İkinci toplantı ise 19 Aralık 2023 tarihinde gerçekleşti ve PKK’nin “ortak tehdit” olarak tanımlanması son bildiride yer aldı. Üçüncü toplantı ise 14 Mart 2024’te Bağdat’ta düzenlendi ve bu toplantıda Irak yönetimi, PKK’yi Irak’ta yasaklı örgütler listesine aldı.

Mutabakat Metni 

Mutabakat Metni ise şu şekilde: 

Irak Cumhuriyeti Hükümeti ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Askeri, Güvenlik Uyumu ve Terörle Mücadeleye İlişkin Mutabakat Zaptı ise şöyle yer aldı:

Önsöz

Bu Mutabakat Zaptı’nda “Taraflar” olarak anılan Irak Cumhuriyeti Hükümeti ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, egemenlik, güvenlik, siyasi ve toprak bütünlüğüne hürmete dayanan güçlü tarihi iştiraki vurgulamaktadır. Her iki taraf da BM Güvenlik Kurulu kararları ve mevcut yasalar ışığında terör örgütleri hakkında bilgi paylaşarak güvenliklerini ve ulusal çıkarlarını müdafaayı, güvenlik, askeri ve istihbarat uyumunu geliştirmeyi kabul etmiştir.

Tehdit ortadan kalkacak TSK Irak topraklarından çıkacak

Madde 1: Amaç

1-Her iki taraftaki güvenlik risklerini ele almak. Temel amaç, terör ve yasaklı örgütlerin her iki tarafın egemenlik, güvenlik ve istikrarına yönelik tehditlerini ortadan kaldırmaktır.

2-Birbirlerinin egemenliğine hürmet gösterilmesi ve Türk askeri güçlerinin Irak topraklarındaki varlığının sona erdirilmesi.

Madde 2: Çerçeve

1-İki taraf, güvenlik, askeri ve istihbarat uyumunun güçlendirilmesi konusunda anlaşmıştır. Koordinasyon aşağıdaki alanlarda yapılacaktır:

-Askeri eğitim ve kolluk kuvvetleri eğitimi.

-Tüm askeri bölümler için kapasite geliştirme.

-Terörle mücadele ve çeşitli terör tehditlerine karşı mücadele.

-Ortak sınır güvenliğinin sağlanması.

-Yasadışı göç ve sızma ile mücadele.

-Yabancı terörist savaşçılarla ilgili sıkıntılar.

-Kaçakçılık ve organize hatalarla mücadele.

-İstihbarat paylaşımı.

-Ortak güvenlik koordinasyon merkezi kurulması.

-Savaş sanayisi alanında uyumun güçlendirilmesi.

-Uluslararası platformlarda terörle mücadele eforlarının ağırlaştırılması.

-Yasaklı örgütlerle mücadele ve fliyetlerini engelleme thhüdü

-Tarafların hak ve yükümlülüklerine ilişkin olarak, bu Mutabakat Zaptı’nın kararları, taraf oldukları uluslararası mukavelelerle çelişmeyecektir.

Madde 3: Ahenkleştirme Yol ve İlkeleri

Taraflar, yasaklı terör örgütleriyle mücadele ederek, bu örgütlerin bir ülkenin topraklarında başkasına karşı fliyet göstermesini engellemeyi thhüt etmektedir. Uygulama şu hallerde yapılacaktır:

-Ortak sınır güvenliğinin sağlanması için istihbarat paylaşımı.

-Terör örgütlerinin her iki ülke topraklarında fliyet göstermesinin engellenmesi.

-Terör örgütlerine silah, lojistik ve mali destek sağlanmasının önlenmesi.

-Teröristlerin tespit edilmesi, yargılanması ve iadesinin koordine edilmesi.

-Terörist ve yasaklı örgütlerin her iki ülke topraklarında ikamet etmesinin önlenmesi.

Madde 4: Ortak Güvenlik Koordinasyon Merkezi

İki taraf, Bağdat’ta bir Ortak Güvenlik Koordinasyon Merkezi kuracak. Bu merkez, Ortak Harekat Komutanlığı’na bağlı olacaktır ve Irak Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti tarafından ortaklaşa yönetilecektir.

Merkezin misyonu ve fliyetleri şöyle olacak:

-Ortak sınırda saha istihbaratı bilgi alışverişinde bulunmak.

-Operasyonel ve stratejik bilgileri her iki tarafın yüksek komuta merkezlerine iletmek.

-Ortak hudutlardaki güvenlik durumlarını izlemek ve raporlamak.

Madde 5: Ortak Komite

-Her iki ülkenin genelkurmay başkanlığında bir Ortak Komite oluşturulacaktır. Komite üyeleri arasında Dışişleri Bakanlığı, Ulusal Güvenlik Danışmanı, İstihbarat Teşkilatı, Kürdistan Bölgesi, Haşdi Şabi ve Türkiye’nin ilgili kurumları yer alacaktır.

-Ortak Komite, her üç ayda bir toplanacaktır. Gerektiğinde olağanüstü toplantılar yapılabilecektir.

Madde 6: Gizlilik

-Bu Mutabakat Zaptı uyarınca paylaşılan tüm bilgi ve dokümanlar, inançlı bir şekilde korunacaktır.

-Gizli bilgi ve evrakların üçüncü taraflara açıklanması yasaktır.

Madde 7: Uyuşmazlıkların Çözümü

Uyuşmazlıklar, ulusal ya da uluslararası mahkemelere başvurmadan, ilgili taraflar arasında görüşülerek çözülecektir.

Madde 8: Değişiklik ve Gözden Geçirme

Gerektiğinde her iki taraf da özel yazılı taleple bu Mutabakat Zaptı kararlarında değişiklik önerebilir. Karşı tarafın isteğinin alınmasından sonra değişiklik konusu ortak komitelerin olağan toplantısında tartışılabilir. Karşılıklı mutabakatla ve taslak anlaşma metninin imzalanmasından sonra, değişiklik Madde (9) uyarınca Mutabakat Zaptı’na eklenecektir.

-Bir yıl boyuca geçerli olacak

Madde 9: Yürürlük ve Sona Erme

Bu Mutabakat Zaptı, imzalandığı tarihte yürürlüğe girecek ve bir yıl boyunca geçerli olacaktır. Taraflardan biri muahedeyi yenilemek istemezse, bunu diplomatik kanallardan bildirecektir.

-Bu Mutabakat Zaptı, ilgili tarafların birbirlerine, bu Mutabakat Zaptı kararlarının her iki ülkenin kanunlarına uygun olduğunu açıklayan imzalı bir taslağı sundukları tarihte yürürlüğe girecektir.

-Bu protokol bir yıl müddetle geçerlidir ve yenilenebilir. Taraflardan birinin mutabakatı yenilemek istememesi durumunda, bunu diplomatik kanallardan talep edecek ve müracaatın sunulmasından itibaren altı ay içinde uygulamaya başlanacaktır.

Madde 10: Metin ve İmza Tarihi

-Bu mutabakat zaptı Arapça, Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki orjinal nüsha halinde yazılmış olup, tüm metinler eşit derecede düzenlenmiştir. Yorumda farklılık olması durumunda İngilizce versiyon esas alınacaktır.

-Bu mutabakat zaptı, iki ülkenin Savunma Bakanları ya da resmi olarak yetkili bireyler tarafından imzalanmıştır.