Macaristan’ın yeni başbakanı Peter Magyar kimdir?

Tisza Partisi’nin lideri Peter Magyar, Macaristan parlamentosunda yapılan oylamada başbakan seçildi. 199 milletvekilinden 140’ı Magyar’a oy verirken, 54 vekil karşı oy kullandı. Bir milletvekili çekimser kaldı, dört vekil ise oylamaya katılmadı.

16 yıldır iktidarda olan Viktor Orban’dan başbakanlığı devralan Magyar, bu sabah parlamentoya gelmeden önce “Bugün sistem değişikliğinin resmen ilk günü” dedi. 

Merkez sağdaki Magyar’ın partisi Tisza, Macaristan’da 12 Nisan’da yapılan genel seçimlerde oyların yüzde 53’ünü alarak sandıktan zaferle çıkmıştı. Parlamentoda 199 sandalyeden 141’ini kazanan Tisza Partisi, anayasa değişikliği için gereken üçte iki çoğunluğu da sağladı. Sağ popülist Orban’ın partisi Fidesz oyların yüzde 39’unu alarak parlamentoda 52 sandalye aldı. Oyların yaklaşık yüzde 6’sını alan Aşırı sağcı parti Mi Hazank ise altı milletvekili çıkardı. 

Peki, ülkede sistem değişikliği sözü veren Peter Magyar kimdir? 

Odasında Orban’ın resimleri vardı

Peter Magyar aslında tıpkı Orban gibi muhafazakâr bir siyasetçi ve onun Fidesz partisine yakın bir çevreden. Çocukluğunda odasında Orban’ın fotoğrafları olduğunu anlatıyor. Fidesz’te görev almasa da Orban hükümeti döneminde çeşitli devlet pozisyonlarında bulundu.

1981’de avukat bir ailenin çocuğu olarak doğan Magyar da hukuk eğitimi aldı. Bir süre Brüksel’de çalıştıktan sonra Macaristan’a dönerek devletin öğrenci kredisi kurumunun başına geçti; ayrıca bazı devlet şirketlerinin yönetim kurullarında yer aldı.

Viktor Orban ve partisi Fidesz 16 yıldır Macaristan’ı yönetiyorduFotoğraf: Daniel Alfoldi/ZUMA/picture alliance

Eski eşi Judit Varga ile üç çocuğu bulunan Magyar kendisini dindar olarak tanımlıyor ve yemek yapmaktan, futbol oynamaktan hoşlandığını söylüyor.

Eski eşinin karıştığı skandalla tanındı

Daha önce kamuoyu tarafından pek tanınmayan Magyar, 2024’te eski eşinin karıştığı bir skandalla bilinir hâle geldi.

Magyar’ın eşi Varga, Orban hükümetinde adalet bakanı olarak görev yapıyordu. 2023’te Macaristan Cumhurbaşkanı Katalin Novak, bir çocuk istismarcısının suçlarını karartmasına yardım eden işbirlikçiyi affetmişti. Ertesi yılın başında bu olay ortaya çıkınca Cumhurbaşkanı Novak ve dönemin Adale Bakanı Judit Varga istifa etmek zorunda kalmıştı.

O yıl eski partisine rakip olarak aktif siyasete atılan Magyar, adını ülkenin ikinci büyük nehrinden alan yeni partisi Tisza ile Avrupa Parlamentosu seçimlerine girdi. Yeni parti sürpriz bir sonuçla Haziran 2024’teki seçimlerde oyların yüzde 30’unu aldı, Fidesz’in ardından ikinci oldu ve diğer muhalefet partilerini geride bıraktı.

Orban’ın politikalarından ne kadar farklı?

Peki Tisza ve partinin lideri Magyar nasıl bir Macaristan hayal ediyor?

Orban ve milliyetçi partisi Fidesz, 16 yılda Macaristan’da medya özgürlüklerini, sivil toplum faaliyetlerini ve yargı bağımsızlığını zayıflattı. Orban özellikle Ukrayna savaşı konusunda Avrupa Birliği (AB) ile neredeyse sürekli karşı karşıya geliyor, Moskova ve Rus lider Vladimir Putin ile iyi ilişkilerini sürdürüyor. Macaristan lideri Avrupa ve NATO’ya şüpheyle yaklaşan ABD Başkanı Donald Trump ile de yakın ilişkilere sahip.

Peter Magyar’ın mitinglerinde de Viktor Orban’ın milliyetçi partisinde olduğu gibi çok sayıda ulusal bayrak dikkat çektiFotoğraf: Balint Szentgallay/NurPhoto/picture alliance

Buna karşılık Magyar, Macaristan’ı yeniden Batı’ya döndürmeyi, Rusya’ya olan enerji bağımlılığına son vermeyi taahhüt ediyor. Magyar kampanya döneminde seçimin, otokrasi ve Avrupa demokrasisi arasında bir “referandum” olacağını söylemişti.

Ukrayna konusunda tutumu ne?

Orban’dan farklı olarak Ukrayna’nın bir gün AB’ye katılma hakkını ilkesel olarak reddetmiyor ancak Kiev’in hızla üye yapılmasını desteklemiyor. Öte yandan Orban gibi o da Ukrayna’ya silah gönderilmesini reddediyor, Kiev’e yönelik düşmanca söylemleri ise paylaşmıyor.

Her seçim mitinginde Orban ve milliyetçi-popülist Fidesz partisinin Macaristan’ı AB’nin “en yoksul ve en yolsuz” ülkesi haline getirdiğini savunan Magyar, Brüksel’le ilişkileri düzelterek dondurulmuş AB fonlarının serbest bırakılmasını sağlayacağını, bunun da Macar ekonomisini canlandıracağını belirtiyordu. 

Seçim kampanyası sırasında Magyar; aksayan sağlık sistemi, toplu taşıma sorunları ve yolsuzluk gibi seçmenlerin günlük yaşamını etkileyen konulara odaklandı.

Magyar’ın göçmenlere bakışı nasıl?

Orban’ın partisi Fidesz gibi Magyar’ın Tisza’sı da göçmen kabulüne karşı çıkıyor. Magyar, Orban döneminde düzensiz göçü engellemek için inşa edilen sınır çitini koruyacağını söylüyor dahası hükümetin misafir işçi programını sona erdirme sözü vererek göç konusunda Orban’dan bile sert bir döneme işaret ediyor. Magyar’ın mitinglerinde tıpkı Orban’ınkinde olduğu gibi çok sayıda ulusal bayrak göze çarpıyor.

Magyar’ın LGBTİ+ hakları konusundaki tutumu ise belirsiz, ancak yasa önünde eşitliği desteklediğini vurguluyor. Orban döneminde LGBTİ+ bireyleri hedef alan çok sayıda adım atılmıştı.

Reuters,AFP,AP / MUK,JD,ET

Editörün notu: İlk olarak 9 Nisan’da yayımlanan bu haber 9 Mayıs’ta güncellenmiştir.