İsviçre “daha da tarafsız” olmak için referanduma gidiyor

İsviçre’de önümüzdeki ay ülkenin askerî meselelerdeki “tarafsızlığı” konusunda bir referandum düzenlenecek.

Referandum’dan “evet” sonucu çıkarsa, İsviçre’nin saldırıya uğramadığı müddetçe hiçbir askerî ittifaka katılmamasını ya da askeri iş birliğinde bulunmamasını öngören bir anayasa değişikliği yapılacak. Ayrıca İsviçre, Birleşmiş Milletler (BM) tarafından onanmadığı sürece hiçbir yaptırıma da katılmayacak.

Ülkenin herhangi bir ekonomik yaptırım uygulamasının ya da NATO ile iş birliğinin önünü kesecek değişiklik, Rusya tarafından açıkça destekleniyor. Kremlin’i memnun edebilecek bir sonucun da İsviçre’nin Avrupalı komşularından izole edilmesine yol açmasından endişe ediliyor.

27 Eylül’de düzenlenecek referandum öncesi gerçekleştirilen kamuoyu anketleri ise teklifin reddedileceğine işaret ediyor. Son anketlerden birinde katılımcıların yüzde 62’sinin bu değişikliğe karşı çıktığı, yüzde 36’lık kesimin ise değişiklikten yana olduğu görüldü.

Ancak kamuoyu araştırmacısı Fabio Wasserfallen, değişiklikten yana olanlar karşı çıkanlara kıyasla daha fazla kampanya harcaması yaptığı için bu farkın kapanabileceği görüşünde.

İsviçre’de anketler 27 Eylül’deki referandumda halk oyuna sunulacak teklifin reddedileceğine işaret ediyorFotoğraf: dts Nachrichtenagentur/IMAGO

İsviçre neden referanduma gidiyor?

İsviçre’nin 1815 yılından bu yana uluslararası düzeyde tanınan ve 1848’den beri anayasasında da yer alan tarafsızlığı, bu ülkeyi her iki dünya savaşının da dışında tutmuştu.

Ancak İsviçre 2022’deki Ukrayna işgali nedeniyle Rusya’ya yaptırım uyguladığı için bu statünün tehdit altında olduğunu düşünenler var.

Referandumda “evet” kampanyasını destekleyen sağcı İsviçre Halk Partisinden (SVP) siyasetçi Christoph Blocher de bu isimlerden biri. Blocher, Reuters’a yaptığı açıklamada, “İsviçre 200 yıldır savaşa girmedi çünkü daima tarafsızdı” değerlendirmesinde bulundu.

Geçmişte Avrupa Birliği (AB) ile daha yakın ilişkiler kurulmasına yönelik girişimlere karşı başarılı kampanyalar yürüten Blocher, Rusya’nın yaptırımlar nedeniyle İsviçre’yi bu savaşta bir taraf olarak görmesinden ötürü tarafsızlık ilkelerinin baltalandığını belirtti.

Blocher, “Üçüncü dünya savaşına o kadar da uzak olmayabiliriz. Böyle bir durumda gerçekten tarafsız olup olmadığımız önem kazanacak” diye ekledi.

İsviçre’nin tarafsızlık koşulları anayasada açıkça belirtilmiyor. Ancak imzacıları arasında İsviçre’nin de bulunduğu 1907 tarihli Lahey Sözleşmesi’nde bir tarafsızlık tanımı mevcut. Buna göre, tarafsız ülkelerin, topraklarının askerî kullanımına izin vermemesi ve savaşan taraflar arasında tarafsız kalması garekiyor.

İsviçre Halk Partisinden (SVP) siyasetçi Christoph Blocher referandumda “evet” kampanyasına destek veriyorFotoğraf: Romina Amato/REUTERS

Hükümet değişikliğe neden karşı çıkıyor?

İsviçre hükümeti ve SVP dışındaki partilerin çoğu ise referandumda sunulan teklife karşı çıkıyor.

Dışişleri Bakanı Ignazio Cassis, bu durumun ulusal güvenliğe zarar vereceğini ve İsviçre’yi NATO eğitimlerinden mahrum bırakacağını belirtti.

Hükümetin hukuk uzmanları da İsviçre’nin hâlihazırda başarılı bir tarafsızlık formülü bulunduğunu ve bunu değiştirmeye gerek olmadığını savundu. Söz konusu uzmanlar tarafsızlık ilkesi doğrultusunda İran savaşı sırasında Amerikan askerî uçaklarına İsviçre hava sahasının kapatıldığını hatırlattı.

Dışişleri Bakanlığında uluslararası hukuk departmanının başında bulunan Franz Perrez de “tarafsızlığın açıkça tanımlandığını ve tüm dünyaca anlaşıldığını” belirterek “Bu uygulamalara gitmek İsviçre’yi daha tarafsız yapmaz” dedi.

İsviçre’nin 1815 yılından beri uluslararası düzeyde tanınan tarafsızlığı, bu ülkeyi her iki dünya savaşının da dışında tuttuFotoğraf: Denis Balibouse/REUTERS

Basel Üniversitesi’nden siyaset bilimci Laurent Goetschel ise kampanyada kullanılan “Savaşa hayır, tarafsızlığa evet” posterlerinin, tarafsızlığın nasıl uygulandığını tam olarak anlamayan seçmenlere çekici gelebileceği değerlendirmesinde bulundu.

“Tarafsızlık bir dogma değildir” ifadesini kullanan Goetschel, “Tarafsız olmak İsviçre için mantıklı. Ama bunun nasıl işleyeceği, hükümetlerin tasarrufunda olmalı ve anayasada belirlenmemeli” diye ekledi.

Rusya: Hiçbir tarafsızlığı yok

İsviçre’deki referandum Kremlin tarafından da yakından takip ediliyor. Rusya, AB yaptırımlarına katıldığı için İsviçre’ye tepkili.

Kendisi hakkında da İsviçre yaptırımları bulunan Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Hukuki açıdan, ‘esnek tarafsızlığın’ hiçbir tarafsızlığı yoktur” ifadesini kullandı.

DW,Reuters / CÖ,MUK