Güney Kafkasya’daki “Trump Rotası” projesini kim yönetiyor?

52 yaşındaki Rus-Amerikalı iş insanı Konstantin Sokolov, kısa süre öncesine kadar Güney Kafkasya’da pek tanınmıyordu. Ancak son dönemde kendisine yönelik ilgi büyük ölçüde arttı. 21 yaşında Rusya’dan ABD’ye göç eden ve Chicago’da IJS Investments adlı yatırım şirketini kuran Sokolov, Temmuz ortasında ABD Dışişleri Bakanlığının yeni yatırım fonunun başına getirildi. Yeni yatırım fonunun, “Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası” (TRIPP) olarak da adlandırılan Zengezur Koridoru altyapı projesinin finansmanına katkıda bulunması öngörülüyor. 

ABD’de resmî olarak “Trans-Hazar Girişim Fonu” (Trans-Caspian Enterprise Fund) adıyla kayıtlı, 200 milyon doların üzerinde başlangıç sermayesine sahip TRIPP+ fonunun Güney Kafkasya ve Orta Asya ülkelerinde yatırım yapması da planlanıyor.  

“Trump Rotası”, Azerbaycan’ı Ermenistan toprakları üzerinden özerk eksklavı Nahçıvan’a bağlaması planlanan bir transit koridor. İddialı altyapı projesi, Bakü ile Erivan’ın ABD arabuluculuğunda Ağustos 2025’te imzaladığı barış anlaşmasının bir parçası. Haziran başında Washington ile Erivan, proje kapsamında iş birliğine ilişkin bir çerçeve anlaşması imzaladı.

Uzmanlara göre “Trump Rotası”nın inşası, Washington’ın Avrupa ile bölge arasında Rusya veya İran üzerinden geçen mevcut güzergâhları devre dışı bırakacak bir ticaret koridoru oluşturma stratejisiyle örtüşüyor.

Ermenistan’daki Rus varlıklarını satın aldı

Konstantin Sokolov, TRIPP+’ın başına getirilmesinden çok önce Ermenistan pazarına girmişti. 2024 yılında ülkenin en büyük telekomünikasyon şirketi Viva Armenia’yı devraldı. Şirketin daha sonra stratejik gerekçelerle kısmen devletleştirilmesine rağmen Sokolov ülkedeki yatırımlarını sürdürdü. Sokolov’un şirketleri kısa süre önce Rus Rostelecom grubunun Ermenistan iştirakini de satın aldı.

Bunun dışında daha önemli ancak kamuoyundan uzak yürütülen bir başka işlem de Teghut bakır-molibden yatağının satın alınmasıydı. Yaklaşık 450 milyon ton cevherle Ermenistan’ın ikinci büyük rezervine sahip maden, ağır borçları nedeniyle bugün Batı yaptırımlarına tabi olan Rus devlet bankası VTB’nin kontrolüne geçmişti. Radio Free Europe/Radio Liberty’nin (RFE/RL) Ermenice servisine göre satış işlemi üçüncü bir şirket üzerinden gerçekleştirildi.

Radio Liberty’den gazeteci Mkrtich Karapetyan DW’ye yaptığı açıklamada, “Sokolov, Rus bankasıyla doğrudan bir işlem yapmaktan kaçınmak istedi” diyor. Karapetyan, Ermenistan’a giren yabancı sermayeyi araştırıyor.

Ermenistan, uzun yıllar Rusya’nın güçlü ekonomik ve siyasi nüfuz alanlarından biri olurken, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov (solda), Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile sık sık görüşüyorFotoğraf: Russian Foreign Ministry/TASS/dpa/picture alliance

TRIPP projesinin destekçileri ve karşıtları

Ermenistan hükümeti ve destekçileri altyapı projelerine Batı sermayesinin girişini memnuniyetle karşılarken muhalefet ciddi riskler bulunduğu görüşünde.

Özellikle muhalefetteki Ermenistan İttifakı’nın milletvekili Mesrop Manukyan, parlamentoda Sokolov’u sert biçimde eleştirdi. Manukyan, ABD’li bir yatırımcının birkaç yıl içinde finans, madencilik ve telekomünikasyon alanlarında önemli hisseler edinmesini kaygı verici buluyor. Ermenistan ile Rusya arasında yakın ilişkileri savunan Ermenistan İttifakı’nın meclis grubunun TRIPP+ projesine de karşı olduğu belirtiliyor. Parti grubu, “Trump Rotası”nı, ülke dışında yetki sağlayan bir koridor ve Ermenistan’ın güvenliği açısından “en büyük tehdit” olarak değerlendiriyor.

Ekonomik ve siyasi faaliyetleri

Kapsamlı yatırımlarına rağmen Sokolov, Ermenistan kamuoyunda hâlâ büyük ölçüde tanınmıyor. Kendisine ait resmî fotoğraflar bulunmuyor ve iş seyahatlerinde genellikle yerel basına röportaj vermekten kaçınıyor. Son olarak Ağustos başında Erivan’ı ziyaret eden Sokolov, Başbakan Nikol Paşinyan ve Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan ile görüştü. Sokolov’a, ABD Başkanı’nın barış misyonları özel temsilcisi Steve Witkoff’un kıdemli danışmanı Aryeh Lightstone eşlik etti.

Batı medyasında ise Sokolov’un profili oldukça ayrıntılı biçimde yer alıyor. Sokolov bugün yalnızca ABD ve İsviçre’deki ticari faaliyetleriyle değil, siyasi angajmanıyla da biliniyor. ABD’de iktidardaki Cumhuriyetçi Parti’nin önemli bağışçılarından ve Donald Trump’ın destekçilerinden biri. ABD haber ajansı AP’ye göre Sokolov, bir yıl içinde Trump’ın MAGA hareketine yaklaşık 11 milyon dolar bağışladı.

Moskova ile Washington arasında “uzlaşı figürü” mü?

Ermenistan merkezli düşünce kuruluşu APRI’den Benjamin Poghosyan’a göre, Sokolov’un Trans-Hazar Girişim Fonu’nun başına getirilmesinin iki temel nedeni olabilir. Bunlardan ilki siyasi. Rus kökenli bir Amerikalının göreve getirilmesi, “Washington’ın Moskova’nın projeye yönelik sert eleştirilerini yumuşatmayı amaçlayan ince bir jesti” olabilir.

İkinci neden ise pragmatik olabilir. Poghosyan DW’ye şu değerlendirmeyi yapıyor:

“Belki de Rusya’nın bununla hiçbir ilgisi yoktur. Sokolov, eski Sovyetler Birliği coğrafyasındaki iş ortamını çok iyi bildiği, Ermenistan’ı ve buradaki devlet mekanizmasının nasıl işlediğini yakından tanıdığı için seçilmiş olabilir.”

Yatırımın büyüklüğü ve finansmanı sağlayan kişinin Rus kökenleri, bu arada Ermenistan’daki spekülasyonları da körüklüyor. Ülkedeki sosyal medya kullanıcıları, St. Petersburg doğumlu Sokolov’un Moskova ile Washington arasında gizli bir “uzlaşı figürü” olabileceği teorisini yoğun biçimde tartışıyor. Bu görüşü savunanlar, Batı’nın yaptırım baskısı altındaki eski Rus varlıklarının ABD’li şirketler tarafından çatışmasız ve sorunsuz biçimde devralınmasına dikkat çekiyor.

Washington ile Moskova arasındaki ilişkiler dönem dönem sert gerilimlere sahne olurken, iki taraf arasındaki gayriresmî temas kanalları önemini koruyor. Sokolov’un hem Rusya hem de ABD’deki bağlantıları, onu bu gri alanda dikkat çeken bir aracı figüre dönüştürüyor.Fotoğraf: picture alliance/Zoonar

Diğer gözlemciler ise Sokolov’un Rus hükümetini ve Ukrayna’ya karşı savaşı kamuoyu önünde sert biçimde eleştirdiğini hatırlatarak onun bir “uzlaşı figürü” olduğu görüşüne katılmıyor. ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından sağlanan ve 2036’ya kadar kullanılabilecek fonların, Washington’ın bölgedeki uzun vadeli stratejik hedeflerinin bir göstergesi olduğu belirtiliyor. Aryeh Lightstone da Erivan ziyareti sırasında Ermeni internet kanalı CivilNet’e yaptığı açıklamada, 200 milyon doların üzerindeki tutarın gelecekteki yatırımlar için yalnızca alt sınır olduğunu söyledi.

Ermenistan Cumhuriyetçi Partisi lideri ve Başbakan Nikol Paşinyan’ın müttefiki Aram Sargsyan da Sokolov’un Moskova açısından bir “uzlaşı figürü” olmadığı görüşünde. Sargsyan, Sokolov’un geçmişinin pragmatik değerine dikkat çekiyor ve bunu bir endişe kaynağı değil, fırsat olarak görüyor:

“Sokolov önemli ticari bağlantılara sahip, Rus zihniyetini çok iyi anlıyor, dili konuşuyor ve ilgili Rus yapılarıyla nasıl çalışılması gerektiğini biliyor.”