Etiyopya’da savaşın gölgesinde seçim: Sonuç belli

Etiopya’da 1 Haziran’da yapılacak seçimler öncesinde birçok kişi, günlük yaşam koşullarının iyileşmesini umuyor.

Addis Ababa’da yaşayan 50 yaşındaki bir seçmen DW’ye yaptığı açıklamada, “Mevcut ekonomik durumdan memnun olmasam da iktidardaki Refah Partisi’nin (Prosperity Party) iktidarda kalacağını düşünüyorum” diyor.

Seçmen, “Ülkeye yeniden barış gelirse gerçek bir kalkınma başlayabilir. Bu da şu anki enflasyon sorununu hafifletebilir” diye konuşuyor.

35 yaşındaki başka bir seçmen de demokratik seçimlerden umutlu olduğunu belirterek “Barış ve istikrar getirmesini umuyorum” temennisinde bulunuyor.

Etiyopyalılar yüksek enflasyon ve işsizlikten muzdarip. EZEMA (Sosyal Adalet İçin Etiyopya Vatandaşları) partisi, seçim kapmanyasında özellikle bu konulara yoğunlaşıyorFotoğraf: Shewangizaw Wegayehu/DW

Etiyopya halkında istikrar umudu

26 yaşındaki bir başka seçmen ise “Seçimler her zaman iyidir” diyor ancak halkın yaşadığı ekonomik sorunlara yeterince önem verilmediğini düşünüyor.

Genç adam, işsizlik nedeniyle birçok Etiyopyalı gencin ülkeyi terk etmesinden kaygı duyduğunu da belirtiyor.

Ancak halkın tüm umutlarına rağmen gözlemciler, Afrika’nın en kalabalık ülkelerinden biri olan Etiyopya’da kırılganlığın süreceğini düşünüyor.

Oslo New University College’da barış ve çatışma araştırmaları uzmanı olan Kjetil Tronvoll, DW’ye yaptığı değerlendirmede “Etiyopya’daki seçimler hükümete meşruiyet kazandıracak tamamen sembolik bir süreç olacak” diyor.

Tronvoll’a göre, seçimlerle hükümeti değiştirmek ya da ciddi biçimde zorlamak mümkün değil.

Benzer eleştiriler siyasi partilerden de geliyor.

Birden fazla muhalefet partisinin oluşturduğu Etiyopya Birliği Koalisyonu (CEU), seçimler öncesinde “savaşın sona erdirilmesini, siyasi tutukluların serbest bırakılmasını, siyasi alanın genişletilmesini ve gerçek muhalefet ile elitlerle görüşmeler yapılmasını” talep etti.

İttifakın sözcüsü Getnet Worku, DW’ye yaptığı açıklamada bunların seçimlerin ön koşulu olması gerektiğini söyledi.

CEU Başkanı Abraham Getu ise seçim koşullarına göre koalisyonun yarışta kalıp kalmayacağına karar vereceklerini belirtti. 

Etiyopya’daki muhalefet ittifakı, 1 Haziran’da yapılacak seçimlerin adaletsiz ve antidemokratik koşullar altında gerçekleşeceğini savunuyorFotoğraf: Seyoum Getu/DW

Uzmanlara göre sonuç şimdiden belli

Etiyopya Ulusal Seçim Komisyonu’nun (NEBE) açıkladığı rakamlar, ilk bakışta işleyen bir demokrasi görüntüsü veriyor.

Buna göre, ulusal parlamento için yaklaşık 2 bin 100 aday yarışıyor. Bölgesel parlamentolar için ise 8 binden fazla aday bulunuyor.

Adaylar 47 kayıtlı siyasi parti adına veya bağımsız olarak seçimlere katılıyor. Ancak iktidardaki Refah Partisi açık ara avantajlı konumda.

Parti şu anda parlamentoda 457 sandalyeye sahip. Ulusal parlamentodaki 547 seçim bölgesinin 60’tan fazlasında yalnızca Refah Partisi’nin adayı bulunuyor. Parti aynı zamanda ülke genelinde neredeyse tüm bölgelerde yarışa katılan tek siyasi yapı.

Uzmanlara göre mevcut tablo, büyük ölçüde değişmeyecek.

Bu durumda yeni parlamentonun seçeceği başbakanın da yeniden Abiy Ahmed olması bekleniyor.

Siyasi analist Martin Plaut, DW’ye yaptığı değerlendirmede “Etiyopyalılar 1 Haziran’da büyük olasılıkla Başbakan Abiy Ahmed’i yüzde 90’ın üzerinde oyla yeniden seçecek” diyor.

Plaut’a göre seçimler, hükümet için bir meşruiyet aracı niteliğinde. Ancak bunun halkın yaşamında gerçek bir değişikliğe zemin hazırlayıp hazırlamayacağı belirsiz.

Plaut, seçim sonrası Tigray bölgesiyle yeni çatışmalar yaşanıp yaşanmayacağı, Abiy Ahmed’in Eritre ile savaşa girip girmeyeceği ya da Sudan’daki çatışmalara daha fazla dahil olup olmayacağı konusunda net bir öngörüde bulunmanın zor olduğunu söylüyor.

Tigray’da yeni savaş ihtimali

Başbakan Abiy Ahmed, seçimlerin istikrar ve ilerleme mesajı verdiğini savunuyor.

2019’da demokratik reformlar nedeniyle Nobel Barış Ödülü alan Ahmed, bugün ise derin çatışmalarla bölünmüş bir ülkenin başında bulunuyor.

Hükümet seçim hazırlıklarını sürdürürken Etiyopya’nın birçok bölgesinde silahlı ayaklanmalar yaşanıyor. Ayrıca Eritre ile yeni bir savaş ihtimali de gündemde.

Etiyopya’da merkezî hükümeti ile Tigray’daki asiler arasındaki düşmanlıklar tırmanıyorFotoğraf: Ethiopian News Agency/AP/picture alliance

Uzmanlara göre Tigray bölgesindeki baskın güç olan Tigray Halk Kurtuluş Cephesi’nin (TPLF) bölgedeki kontrolünü yeniden kurma çabaları, merkezi hükümetle yeni bir savaşa yol açabilir.

TPLF ile federal hükümet arasında 2020-2022 yılları arasında yaşanan iç savaşta en az 600 bin kişi hayatını kaybetmişti. Savaş bir barış anlaşmasıyla sona erse de siyasi ilerleme sağlanamadı.

Kısa süre önce TPLF’nin eski yönetimi görevden alınmış bölgesel parlamentoyu yeniden devreye soktu ve Debretsion Gebremichael’i yeniden lider ilan etti.

Uzmanlara göre bu güç mücadelesi, kırılgan barışı tehdit ediyor.

TPLF, Etiyopya’yı yaklaşık 30 yıl boyunca yönetmiş ancak 2025 yılında siyasi parti olarak yasaklanmıştı.

Başbakan Abiy Ahmed Tigray’da güçlü bir cepheyle karşı karşıya. Uzmanlara göre komşu Eritre ile Sudan ordusu da TPLF’yi destekliyor olabilir.

Ayrıca Abiy Ahmed’in Etiyopya için Kızıldeniz’e doğrudan erişim istemesi Eritre ile gerilimi artırıyor.

Ülkenin Amhara bölgesinde Fano milisleri, Oromia bölgesinde ise Oromo Kurtuluş Ordusu federal orduyla çatışıyor. Bazı önemli kentler ve yollar bu silahlı grupların kontrolünde bulunuyor.

Tronvoll’a göre seçimler ülkenin bazı bölgelerinde yerel istikrarsızlığı artırabilir.

Fano milisleri ile Oromia’daki gruplar, seçimlerin yapılmasına karşı çıkarak bu yönde açıklamalar yayımladı. Tronvoll, bu grupların seçim sürecini sabote etmeye çalışabileceğini belirtiyor:

“Bunlar demokratik seçimler değil”

Çatışmalar nedeniyle Tigray bölgesi, Haziran seçimlerine katılmıyor.

Peki ülkenin yaklaşık üçte biri olağanüstü hal uygulamaları, etnik milislerin kontrolü veya tartışmalı geçici yönetimlerin etkisi altındayken “özgür ve adil” seçimler nasıl yapılabilir?

Martin Plaut’a göre, bu seçimler demokratik değil. Plaut, “Bunlar gerçek seçimler değil ve öyle görülmemeli” diyor.

Gözlemcilere göre ülke, seçimler nedeniyle değil, seçim sonrasında da sürecek karmaşık siyasi tablo nedeniyle büyük risk altında. Zira Etiyopya, Eritre ve Sudan arasındaki gerilim giderek büyüyor.

Bölgesel gerilim büyüyor

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Etiyopya’nın en güçlü müttefiklerinden biri olarak görülüyor.

Ancak Birleşmiş Milletler uzmanları ve uluslararası gözlemciler, uzun süredir BAE’yi Sudan’da orduya karşı savaşan paramiliter Hızlı Destek Güçleri’ne (RSF) silah, İHA ve mali destek sağlamakla suçluyor.

Plaut’a göre bu durum tüm bölgeyi istikrarsızlaştırabilir. 

Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, Mart ayında Abu Dabi’ye yaptığı ziyarette, Birleşik Arap Emirlikleri yönetiminden desteğin sürmesini istediFotoğraf: Office of the Prime Minister-Ethiopia

Uzmanlara göre, Abiy Ahmed izlediği siyaset nedeniyle ülkenin en büyük etnik grubu olan Oromo toplumundaki desteğini büyük ölçüde kaybetmiş durumda.

Abiy Ahmed çok etnikli bir aileden geliyor. Babası Oromo, annesi ise Amhara kökenli.

Ancak Plaut’a göre Ahmed artık hiçbir tarafa tam olarak yaslanmıyor: “Manipülasyonu iyi bildiği bir oyun oynuyor.”

Muhaliflerin yanı sıra gazetecilere yönelik baskılar da artıyor. Ekim 2025’te, DW’nin Etiyopya’daki dokuz yerel muhabirinin tamamının akreditasyonu geçici olarak askıya alınmıştı. Aralık 2025’te bunlardan yedisi yeniden çalışmaya başlayabildi. Ancak iki DW gazetecisinin akreditasyonu kalıcı olarak iptal edildi.

Tronvoll’un “patlamaya hazır” olarak tanımladığı siyasi ortamda birçok Etiyopyalı seçimlerin sonucunun önceden belli olduğuna inanıyor:

“İnsanlar, seçimlerin güç dengelerini değiştirmeyeceğini biliyor. Bu nedenle birçok kişi, seçim sürecinden uzak duruyor.”