AB Komisyonu 2024 Türkiye Raporu’nu açıkladı: ‘Türkiye, 3.6 milyon mülteciye ev sahipliği yönündeki çabalarını sürdürdü’

AB Kurulu’nun Türkiye, Sırbistan, Arnavutluk, Karadağ, Kuzey Makedonya, Bosna Hersek, Kosova, Ukrayna ve Moldova’ya ilişkin son değerlendirmelerinin yer aldığı 2024 Genişleme Paketi, AB Komitesinin Komşuluk ve Genişlemeden Sorumlu Üyesi Oliver Varhelyi ve AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Josep Borrell tarafından Brüksel’de düzenlenen basın toplantısında duyuruldu.

“Türkiye, AB için kilit bir ortak ve aday ülkedir” sözleriyle giriş yapılan raporda, Türkiye ile iş birliğine dayalı ve karşılıklı katkı sağlayanbir bağlantının geliştirilmesinin AB’nin stratejik çıkarına olduğu belirtildi.

Raporda, AB’nin Türkiye ile işbirliğini daha da artırmak için Kıbrıs sorununda tahlile yönelik ilerlemeye ehemmiyet atfettiği ifade edildi.

‘2011 yılından bugüne mültecileri desteklemek için 10 milyar euro kaynak sağlandı’

AB-Türkiye ilişkileri hakkında 23 Kasım 2023 tarihli ortak bildiri ve AB Kurulu teklifleri doğrultusunda hem AB hem de Türkiye’nin karşılıklı çıkar alanlarında yeniden adımlar attığı anımsatılan raporda, “AB, belirlenmiş koşullara tabi olarak, basamaklı, orantılı ve geri döndürülebilir bir şekilde Türkiye ile yapan bir şekilde yeniden angajman kurmaktadır. Ortak çıkar alanlarında üst seviye görüşmeler devam etmektedir” değerlendirmesinde bulunuldu.

Raporda, katılım müzakerelerinin 2018’den bu yana durma noktasında olduğu anımsatılarak, demokratik standartlar, hukukun üstünlüğü, yargının bağımsızlığı ve temel haklarla ilgili ciddi kaygılar olduğu iddia edildi.

Türkiye ile AB arasında 18 Mart 2016’da yapılan mutabakatın sonuç vermeye devam ettiği ve göç konusunda işbirliğinin temel çerçeve olmayı sürdürdüğü kaydedilen raporda, Türkiye’nin Suriye ve diğer ülkelerden 3.6 milyon sığınmacıya ev sahipliği yapma konusundaki çabaklarını sürdürdüğü ve AB’nin 2011 yılından bugüne mültecileri desteklemek için 10 milyar euro kaynak sağladığı belirtildi.

‘İşgücü piyasası hala büyük yapısal zorluklarla karşı karşıya’

Raporda, “Türkiye işleyen bir piyasa ekonomisi konusunda epey ileri bir noktadadır ve raporlama döneminde birtakım ilerlemeler kaydetmiştir” ifadesi kullanıldı.

Daha sıkı bir para politikası duruşuna doğru geçişin güzel karşılandığı, bunun dış dengesizlikleri azaltmaya yardımcı olduğu ve iç talebi makulleştirdiği belirtilen raporda, hala yüksek olmakla birlikte enflasyon ve enflasyonist baskıların azaldığı bildirildi.

Raporda, “İstihdam arttı, lakin işgücü piyasası hala büyük yapısal zorluklarla karşı karşıya” değerlendirmesi yapıldı.

Bütçe açığının kısmen sarsıntı sonrası yapılanma harcamaları nedeniyle arttığı hatırlatılan raporda, “Bankacılık sektörü değişen siyaset ortamına nispeten sıkıntısız bir şekilde ahenk sağladı” ifadesi yer aldı.

Raporda, iş ortamını uygunlaştırmak için adımlar atıldığı ancak şeffaflık ve öngörülebilirliğin kaygı kaynağı olmaya devam ettiği kaydedildi.

Türkiye’nin AB içindeki rekabet baskısı ve piyasa güçleriyle başa çıkma kapasitesi açısından iyi seviyede olduğuna işaret edilen raporda, iktisadın gelişmiş hizmet sektörü, güçlü imalat ve tarım bölümleri ile çeşitlendirildiği belirtildi.

Raporda, Türkiye’de yatırım fliyetinin 2023’te çok önemli ölçüde arttığı, dijitalleşme ve iktisadın yeşil dönüşümünde adımlar atıldığı anımsatıldı.

“Türkiye, Gümrük Birliği için iyi bir hazırlık düzeyini sürdürüyor. Bu alanda kimi ilerlemeler kaydetti. Türkiye, uzun müddettir devam eden birkaç ticaret pürüzünü ele aldı ve kimi ithalat ve ihracat kısıtlamalarını kısmen kaldırdı” ifadesi yer alan raporda, Rusya’ya yönelik AB yaptırımları konusunda iş birliğinin devam ettiği ve bazı olumlu sonuçlar alındığı bildirildi.

‘Mevzuat ve uygulamanın AİHM içtihatlarıyla uyumlu hale getirilmesi gerekli’

İnsan hakları ve temel haklarla ilgili Türkiye’ye tenkitler yöneltilen raporda “Türk yasal çerçevesi, insan haklarına ve temel haklara hürmet konusunda genel garantiler içeriyor lakin mevzuatın ve uygulamanın Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi (AİHS) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarıyla uyumlu hale getirilmesi gerekiyor” değerlendirmesi yapıldı.

Mart 2024’te düzenlenen yerel seçimlerin ‘iyi organize edildiği ve halkın iradesine hürmet gösterildiği‘ belirtilen raporda AB-Türkiye arasındaki entegrasyon sürecinden sorumlu kurumların fonksiyonel olduğu ve ikili bağlantıların sürdüğü ifade edildi.

Raporda Türkiye’nin organize hatalarla mücadeleye ilişkin yasal çerçevesini AB müktesebatıyla uyumlu hale getirmeye devam ettiği aktarılarak, Türk kolluk kuvvetlerinin operasyonları sayesinde geçen yıl yasaklı unsurların ele geçirilmesinde artış yaşandığına işaret edildi ve Türkiye’nin Mali Eylem Görev Gücü‘nün (FATF) ‘gri listesinden‘ çıkarıldığı hatırlatıldı.

‘Türkiye terör tehditleriyle başa çıkmak için güçlü kurumsal yapılara sahip’

Raporda AB tarafından da terör örgütü olarak listelenen PKK’nın atakları nedeniyle sınır bölgelerinin güvenlik riskiyle karşı karşıya kaldığı belirtilerek, “Sınır bölgelerindeki güvenlik durumu, PKK’nın devam eden terör hücumları nedeniyle istikrarsız olmaya devam etmiştir” ifadesi kullanıldı.

Türkiye’nin ‘çeşitli terörist kümelerden gelen tehditlerle karşı karşıya kalmaya devam ettiği‘ kaydedilerek, terör örgütleri PKK, DEAŞ ve FETÖ‘nün yurt içinde tasfiye edilmesine öncelik verildiği aktarıldı.

Raporda Türkiye’nin terörle mücadele konusunda legal bir hakkı ve sorumluluğu olduğu bildirilerek, “Türkiye, terörle mücadeleye yönelik mevzuata ve terör tehditleriyle başa çıkmak için güçlü kurumsal yapılara sahiptir.” değerlendirmesi yapıldı.

‘Vize serbestisi yol haritası kapsamında hiçbir kriter yerine getirilmedi’

Türkiye’nin dünyadaki ‘en büyük mülteci nüfuslarından birine ev sahipliği yaptığının‘ ifade edildiği raporda, resmi kaynaklara göre 2023’te bir evvelki yıla göre daha az sayıda Suriyeliye Türk vatandaşlığı verildiği ve istekli geri dönüşlerin hızlandığı belirtildi.

Raporda, AB-Türkiye Göç Mutabakatı‘nın işbirliğinin ana çerçevesi olmaya devam ettiği belirtilerek, sistemsiz göçle mücadelede işbirliğinin ‘verimli ve sonuç getirici‘ olduğu ifade edildi.

Raporda, AB-Türkiye arasındaki vize serbestisi diyaloğuna da değinilerek, “Vize serbestisi yol haritası kapsamında öne çıkan hiçbir kriter yerine getirilmedi. Türkiye’nin hala mevzuatını vize siyasetine ilişkin AB müktesebatıyla daha fazla uyumlu hale getirmesi gerekmektedir” görüşü savunuldu.

‘Türkiye, dış siyaset alanında faal ve çok önemli bir aktör’

Raporda, “Türkiye, dış siyaset alanında etkin ve çok önemli bir aktördür, bu da AB-Türkiye ilişkileri açısından çok önemli bir unsurdur” ifadesi yer aldı.

Türkiye’nin Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası (OGSP) kapsamında, AB kriz yönetimi misyonlarına ve operasyonlarına faal olarak katılmaya ve çok önemli ölçüde katkıda bulunmaya sürdüğünün aktarıldığı raporda öte yandan AB ile Türkiye’nin Rusya ve Hamas’a yönelik tavır ve siyasetlerinde farklılıklar olduğu belirtildi.

Raporda Türkiye’nin dış siyasette ‘360 derecelik stratejik bakış açısını‘ sürdürdüğü kaydedilerek, “Türkiye, AB üyeliğine bağlılığını sürdürdüğünü bildirerek, diplomatik, ekonomik, güvenlik ve savunma alanlarında kapsamlı bir vizyon benimseyerek iştiraklerini çeşitlendirmiş ve stratejik özerkliğini ortaya koymuştur” denildi.

Türkiye’nin Afrika, Asya, Körfez ve Latin Amerika ülkeleriyle bağlarını ağırlaştırdığı, Arap ülkeleri ve Ermenistan ile olağanlaşma eforlarını artırdığına işaret edilen raporda, Ankara’nın Ukrayna meselesinde ise her iki tarafla da siyasi, ekonomik ve diplomatik alakalarına devam ettiği kaydedildi.

Raporda, Türkiye’nin Ukrayna ile Rusya arasındaki görüşmeleri kolaylaştırmayı, tansiyonu azaltma ve ateşkes sağlamayı hedeflediği ve Ukrayna tahılının ihracatını kolaylaştırmak için diplomatik teşebbüste bulunarak, tahıl mutabakatını mümkün kıldığı ifade edildi.

‘ABD için de hem çok önemli hem de zorlu bir ortak’

Türkiye’nin ABD için de ‘hem çok önemli hem de zorlu bir ortak olmaya devam ettiği‘ görüşünün paylaşıldığı raporda, “ABD-Türkiye Stratejik Düzeneği da dâhil olmak üzere bir dizi üst seviye toplantı gerçekleştirilmiş ve terörle mücadele konusunda üst seviye istişareler yeniden başlatılmıştır. Türkiye ve ABD, Ukrayna, Orta Doğu Barış Süreci, Afganistan ve Suriye’ye insani erişim benzeri bölgesel mevzularda temaslarda bulunmaya devam etmiştir” sözleri yer aldı.

Raporda Türkiye-İsrail münasebetlerinin 7 Ekim 2023’te Gazze Şeridi’ne yönelik akınların başlamasından bu yana ‘belirgin şekilde bozulduğu‘ ifade edilerek, Mayıs 2024’te İsrail’le ticaret bağlantılarının sona erdirildiği anımsatıldı.

Raporda, Hamas konusunda Türkiye ve AB’nin farklı siyasetler izlese de ‘iki devletli tahlil ve ateşkes davetinde bulunan tüm BM kararlarının uygulanması’ konularında ortak anlayışa sahip olunduğu belirtildi.

Türkiye’nin Uluslararası Adalet Divanı‘nda (UAD) İsrail’e karşı açılan ‘soykırım‘ davasına da müdahil olduğunun hatırlatıldığı raporda şu cümleler yer aldı:

‘Türkiye Orta Asya’daki varlığını ‘giderek güçlendiriyor ve jeopolitik argümana sahip’

Raporda Türkiye’nin Libya’da ‘önemli ve etkin bir rol üstlenmeye devam ettiği‘ aktarılarak, “Ankara istikrarı savunmaya devam etmiştir” ifadesi kullanıldı.

Türkiye’nin Orta Asya’daki varlığını ‘giderek güçlendirdiği ve jeopolitik argümana sahip olduğu‘ değerlendirmesine yer verilen raporda, bölge ülkeleriyle alaka ve işbirliğinin geliştirilmesine kıymet verildiği ve Türk Devletleri Teşkilatı‘nın daha güçlü bir siyasi rol oynaması için efor harcandığı belirtildi.

Raporda, Türkiye’nin Afrika’daki varlığının da güçlendiğine değinilerek Ankara’nın, Somali ve Sudan’daki çatışmalarda taraflar arasında ‘dengeli‘ pozisyon aldığı ve ‘arabuluculuk‘ rolü üstlendiğine dikkat çekildi.

‘Kıbrıs siyaseti AB siyaseti ile uyumsuz’

Türkiye ile Yunanistan arasındaki bağlantıların 2023’ten bu yana giderek güzelleştiği, hava alanı ihlalleri, Doğu Akdeniz’de müsaadesiz sondaj fliyetleri benzeri konuların kayda geçmediği raporda vurgulandı.

Raporda, Kıbrıs meselesiyle ilgili Türkiye’nin Rum kesitini tanımayı reddetmeyi sürdürdüğü ve ilgili BM Güvenlik Konseyi Kararlarına aykırı olarak Kıbrıs’ta tekraren iki devletli tahlili savunduğu belirtilerek bunun AB’nin siyaseti ile uyumsuz olduğu savunuldu.

Doğu Akdeniz bölgesinde AB-Türkiye arasında alakaların geliştirilmesine kıymet verildiğinin aktarıldığı raporda, “Nisan 2024’te AB Kurulu, AB’nin Doğu Akdeniz’de istikrarlı ve inançlı bir ortama ve Türkiye ile işbirliğine dayalı ve karşılıklı fayda sağlayan bağ geliştirmeye yönelik stratejik ilgisini yinelemiştir” sözüne yer verildi.