Yetişkinlikte DEHB ve otizm teşhisi: “Beynimin nasıl çalıştığını öğrenmek hayatımı değiştirdi”

Hayley Clarke
BBC News

Ellie Middleton, Ekim ayında ikinci yaş gününü kutladı.

Bu doğum günü değil, hayatının dönüm noktası diye nitelediği, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) teşhisi aldığı güne yönelik bir kutlamaydı.

Ellie’ye, DEHB’den 6 ay sonra otizm teşhisi de konuldu.

Kendisini artık Ellie 2.0 diye tanımlıyor ve internette 400 binden fazla takipçisi var.

Bunun yanı sıra TEDx konuşması yapan Ellie’nin DEHB ile otizm bahisli ilk kitabı da kısa bir süre önce yayımlandı.

Ancak yakın bir vakte kadar Ellie’nin hayatı çok farklıydı.

Zorbalık ve ruh sağlığı sıkıntıları nedeniyle lisenin son sınıfındayken okulu bıraktı. Bundan sonraki süreçte çalıştığı yerlerde işini sürdürmekte zorlandı ve basitçe bunaldığı için daha az gerilimli görünen işlere yöneldi.

“Ofiste geçirdiğimiz sekiz stlik mühletin sonunda herkesin benim kadar yorulduğunu düşünüyordum” diyen Ellie şöyle devam ediyor:

“Eve gittiğimde karanlık bir odada uzanıp telefonuma bakmaktan hiçbir şey yapamıyordum, yemek yiyecek bile gücüm kalmıyordu.”

Ellie, DEHB teşhisi sayesinde artık beynine karşı değil, onunla birlikte çalışabildiğini söylüyor.

“Beynimin nasıl çalıştığını öğrenmek hayatımı değiştirdi” diyor.

Teşhis nasıl konuldu?

Terapistinin olayları neden çok ciddiye aldığının araştırılıp araştırılmadığını sorgulaması üzerine Ellie’ye teşhis konulmuştu.

Ellie, terapistine o zamanki erkek arkadaşıyla ortasının bozulduğu bir anı anlatıyordu. Erkek arkadaşı bir futbol maçından sonra planladığı benzeri eve dönmek yerine bir süre daha dışarıda kalmıştı. Ellie, onun planlarını değiştirmesini ve kendisinin bu durum karşısında sakin kalamamasını bir türlü anlayamamıştı. İlk kez da bu türlü hissetmiyordu.

Google’da “kadınlarda DEHB ve otizm” diye arama yaptığında Ellie oburlarının yazdıklarında kendini gördü. Bu onun için bir “ampul anı” oldu.

Ellie, teşhisinden bu yana hiç olmadığı kadar sağlıklı ve mutlu olduğunu, benzer durumdaki öteki insanlara yardımcı olabilmek için kitap yazmanın “inanılmaz” bir his olduğunu söylüyor.

Ancak her şeyde olduğu benzeri bu yeni hayatının da iniş çıkışları var.

Ellie, bazen enerji düzeylerini yönetmek için çok önemli fırsatları geri çevirmek zorunda kaldığını söylüyor:

“Benim pilim öteki insanlara kıyasla daha küçük. Aslında hayatımın geri kalanında her gün gücümü titiz bir şekilde yönetmem gerektiğini, bunu yapmazsam tükeneceğimi fark ettim.”

‘Güzel olma ayrıcalığı’

Ellie ayrıyeten 24 yaşına kadar teşhis konulmamasının nedenlerinden birini kendi tabiriyle “güzel olma ayrıcalığı” diye tanımlıyor.

Yani klâsik tariflere göre çekiciyseniz, örneğin zayıfsanız, hayatta çoklukla daha az mahzurla karşılaşırsınız.

Ancak Ellie’ye göre yardıma ulaşma noktasında bu bir ayrıcalıktan çok “engele” dönüşüyor.

Ellie bunun okulda dışlanmasını engellediğini söylese de, insanların dayanağa ihtiyacı olduğunu fark etmelerini geciktirdiğini söylüyor. Yardıma ihtiyacı olduğunu örtbas etmek daha kolaydı.

Maskeleme olarak da isimlendirilen bu durum, kişinin kendisi benzeri davranmak yerine diğerlerine benzemeye çalışması manasına geliyor.

Ellie, “Maskemi takabiliyordum. Benim de tüm genç kızlar benzeri arkadaş edinmekte sorun yaşadığım düşünülüyordu” diyor ve şöyle devam ediyor:

“Meğer benim sosyal ve iletişimsel bir manim varmış.”

Teşhisi konulduktan sonra Ellie, kendisi benzeri geç teşhis konulan insanlara yardımcı olmak için Unmasked isimli online bir grup kurdu.

Ellie için Unmasked aracılığıyla diğerleriyle tanışmak, hangi davranışlarının otizm ya da DEHB’den kaynaklandığını anlamak için çok yararlıydı. O sırada bayanlar ve genç kızlarda DEHB ve otizm üzerinde çok fazla çalışma yapılmıyordu.

Örneğin Ellie’nin tabibi ona, “Kuşlar, otomobiller, trenler ve uçaklar” hakkında bilgi toplayıp toplamadığını sormuştu.

Bu, erkek çocuklarda tipik özel ilgi alanlarını ortaya çıkarmaya yardımcı olabilir, lakin genç bayanların ilgi alanları ekseriyetle çok farklı.

Ellie, “Hayır bu mevzularla ilgili bilgi toplamıyorum zira sekiz yaşında bir erkek çocuğu değil, 24 yaşında bir kadınım” diye cevap verdiğini anımsıyor.

O daha fazla müzik grupları ve futbol hakkında bilgi topluyordu.

Ellie bunun benzeri teşhis kriterlerindeki önyargılar nedeniyle bayanların ve birtakım diğer azınlık kümelerin yetişkinliğe kadar teşhis edilmediğini belirtiyor.