Yeni keşif: Ozempic’e alternatif doğal molekül

Yeni nesil zayıflama tedavileri, obezite tedavisinde devrim yaratarak insanların bir zamanlar ameliyat olmadan ulaşılması zor görülen kilo seviyelerine inmesine yardımcı oluyor.

Ozempic, Wegovy ve Mounjaro gibi enjeksiyonlar, vücudun çeşitli bölgelerinde iştahı bastırmak üzere etki gösteren GLP-1 adlı hormonu taklit ediyor.

Kilo vermeye yardımcı olma konusundaki etkinlikleri sayesinde büyük bir başarı yakalamış olan bu ilaçlar bazı hastalarda mide bulantısı, kusma, ishal, karın ağrısı ve kabızlık gibi yan etkilere de neden oluyor.

ABD’deki Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden bir ekip tarafından keşfedilen ve 12 amino asitten oluşan iştah kesici BRP molekülü ise daha az yan etkiyle kilo vermeye yardımcı olabilir. Söz konusu molekül, “hipotalamus” olarak bilinen ve iştahı düzenleyen beyin bölgesine etki ediyor.

BRP’nin farkı nedir?

İngiltere’de hükümet tarafından desteklenen Medikal Araştırma Konseyi Metabolik Hastalıklar Birimi’nde moleküler nöroendokrinoloji profesörü olan Giles Yeo, kan-beyin bariyeri nedeniyle, dolaşımdaki hormonları algılayan sadece iki beyin bölgesi olduğunu söylüyor: Hipotalamus ve arka beyin.

DW’ye konuşan Giles Yeo, şöyle devam ediyor:

“Ozempic ve tüm bu bağırsak hormonları, etkilerini esas olarak beynin arka kısmında gösterir. Hipotalamus, açlık sensörüdür. Açlıktan tokluğa kadar her durumu yönetir. Vücudunuzun durumunu algılamaya çalışır. Aç mıyım, değil miyim? Ne kadar açım? Beynin arka kısmı ise farklı bir işlev görür, iç organlardaki etkiye odaklanır. Tokluk hissini, rahatsız edici derecedeki tokluğu hedefler: Aman Tanrım. Tıka basa doydum. Çok şiştim, patlayacağım.”

Mevcut enjeksiyonlar, obeziteyle mücadelede önemli bir araç olarak görülüyorFotoğraf: Niall Carson/empics/picture alliance

Kullanılan zayıflama iğneleri hipotalamusu etkiliyor olsa da, esas olarak arka beyni ve bu bölgenin yarattığı tokluk hissini hedef alıyor. Yeo, bu bölgeyi hedef almanın sorununun “mide bulantısı gibi yan etkilerin ortaya çıkması” olduğunu söylüyor:

“Başka bir deyişle, Ozempic türü ilaçların başlıca yan etkilerinin mide bulantısı olmasının sebebi, bu ilaçların beyinde etkilediği bölgedir.”

BRP ise farklı bir yol üzerinden sadece hipotalamusu etkiliyor. Bu da daha az istenmeyen yan etki anlamına gelebilir. BRP’nin GLP-1 taklitlerine göre bir diğer avantajı ise hayvan deneylerinde farelerin kas kütlesi kaybetmeden yağ kaybettiği görülmesi.

Yapay zeka destekli tarama

BRP’nin kendisinin büyük bir atılım olmasının yanı sıra keşfedilme şekli de bir o kadar çığır açıcıydı.

Stanford’lu araştırmacılar GLP-1 taklitlerine alternatif arayışında, yaklaşık 20 bin insan genini tarayan “Peptide Predictor” (Peptit Taklit Edici) adlı bir yapay zeka aracı geliştirdi. Bu yapay zeka, 2 bin 683 potansiyel hormon benzeri peptidi -kısa amino asit zincirlerini- tespit etti. Araştırmacılar aday peptitleri daha da daralttı ve bunların yaklaşık 100’ünü test etti.

BRP testlerin kazananı oldu. Her gün BRP enjekte edilen obez fareler kilo verirken, tedavi edilmeyenler kilo aldı.

ABD’deki Michigan Üniversitesi’nde cerrahi profesörü olan Randy J. Seeley, “Bu kadar çok sayıda peptidi tek tek incelemek gerçekten nefes kesici. Bu çalışmaya hayran kaldım” diyor.

İnsanlar için bir BRP ilacı geliştirilmesi ne kadar olası?

Stanford’daki araştırmanın baş yazarı Katrin Svensson, yakın gelecekte insanlarda klinik denemelere başlamayı planlayan bir şirketin kurucu ortağı. Ancak Seeley, hayvan deneylerinde elde edilen başarının insanlara da yansıyıp yansımayacağını öngörmenin zor olduğunu belirtiyor:

“En zor şey, buna dayalı bir ilacın onaylanmış bir obezite tedavisi haline gelmek için yeterince güvenli olup olmayacağını bilmek. Obezite, uzun süreli tedavi gerektiren kronik bir hastalık. Bu da insanların bu ilaçları uzun süre kullanabilmeleri için oldukça güvenli olmaları gerektiği anlamına geliyor.”

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre dünyada bir milyardan fazla kişi obeziteyle mücadele ederken 2030 yılına kadar bu sayının ikiye katlanması bekleniyorFotoğraf: Lindsey Parnaby/AFP

GLP-1 tipi ilaçlar, doğal bir hormonun uyarlanmış versiyonları. Yapılan değişiklik, bu ilaçların vücutta daha uzun süre kalmasını sağlıyor. BRP de benzer bir şekilde değiştirilebilir.

Bu bileşik gerekli klinik insan deneylerini başarıyla geçse bile, GLP-1 taklitçileri kilo kaybının ötesinde faydalar sağladıkları için muhtemelen yine klinik olarak değerli kalmaya devam edecek. Örneğin bu ilaçlar kardiyovasküler hastalık riskini azaltabiliyor. Ancak BRP, büyüyen bu krizin ortasında değerli bir alternatif sunacak.

Yeo, bu çalışmalar ilişkin şu değerlendirmeyi yapıyor:

“Vücut ağırlığımızı azaltmamıza yardımcı olacak araçlar ne kadar fazla olursa, o kadar insan kendine uygun kombinasyonu bulabilir. İlaç tedavisine devam etme olasılığınız ne kadar yüksekse, kilo verdikten sonra kiloyu koruma olasılığınız da o kadar yüksek olur.”

Yeo sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Dünyada obezite sorunu yaşayan bir milyar insan var. Şu anda dünyada kıtlıktan ölenlerden daha fazla insan obezite nedeniyle hayatını kaybediyor. İnsanlığın evriminde ilk kez bu aşamaya ulaştık. Obeziteyi tedavi etmek için ne kadar çok aracımız olursa, o kadar iyi.”