Türkiye, İran-İsrail krizinde nasıl bir politika izliyor?

Türkiye, İran-İsrail krizinde nasıl bir siyaset izliyor?

Türkiye, İran-İsrail krizinde nasıl bir politika izliyor?
Siyaset
Yayınlama: 15.04.2024
13
A+
A-

Türkiye’nin İran ve İsrail’i karşı karşıya getiren buhran mühletince izlediği siyasetin iki temel boyutu var. Bu kapsamda verdiği en çok önemli ihtar, İsrail-Hamas savaşının “bölgesel savaşa dönme” tehlikesinin çok da uzak olmadığı oldu.

Ortadoğu’da tansiyonun başladığı Ekim ayından bu yana başta Batı olmak üzere tüm ilgili tarafları bir an önce ateşkes sağlanması için uyaran, sürecin devam etmesi durumunda çatışmanın yayılacağı korkusunu dile getiren Türkiye, İran-İsrail arasında yaşanan karşılıklı atakların kendisini haklı çıkardığını açıkladı.

Dışişleri Bakanlığı’ndan 14 Nisan günü yapılan açıklamada, “İsrail’in Gazze’de sürdürdüğü savaşın yayılma ve tırmanma riski barındırdığına dair ikazlarımızı uzun müddettir tüm muhataplarımıza hatırlatmaktayız. İsrail’in, İran’ın Şam Büyükelçiliğine gerçekleştirdiği uluslararası hukuk dışı saldırı, telaşlarımızı haklı çıkarmıştır. İran’ın bu hücuma yaptığı misilleme ve takip eden gelişmeler, olayların süratli biçimde bölgesel bir savaşa dönüşebileceğini bir defa daha göstermiştir” görüşü dile getirildi.

Dışişleri Bakanı Fidan, geçen aylarda yaptığı açıklamalarda, insanlığın Gazze’de bir yol ayrımına geldiğini, buradan “ya daha büyük bir savaş yahut büyük bir barış çıkacağını,” vurgulamış, Türkiye’nin tercihinin barış olduğunu kayda geçirmişti.

İran saldırısına kınama yok

Dışişleri’nin açıklamasında, İran’ın ilk defa kendi topraklarından İsrail’e saldırmasına ilişkin eleştirel bir ifade kullanılmaması dikkat çekti.

Türkiye, 1 Nisan’da İsrail’in İran’ın Şam Büyükelçiliği’ne saldırıp üst seviye askeri yetkililerini öldürmesini kınamış ve uluslararası hukuk dışı bulduğunu açıklamıştı.

İran’ın saldırısını “misilleme” olarak değerlendiren Dışişleri açıklamasında, “Yaşanan hadise öncesinde İran ve ABD makamlarıyla görüşerek itidal davetinde bulunmuştuk. Tarafların karşılıklı beklenti ve mesajları da ülkemiz üzerinden iletilmiş, yansıların orantılı olması yönünde gerekli teşebbüsler yapılmıştır” tabirleriyle İran’ın reaksiyonunun sınırlı kalması yönünde yapılan diplomasiye atıfta bulunuldu.

ABD ve İran’la iki kanaldan diyalog

Genel iletilerin yanı sıra Türkiye, başta İran ve ABD olmak üzere tansiyonun ilgili taraflarıyla faal bir diplomasi yürüterek tansiyonun denetim dışına çıkmasının önlenmesine katkıda bulundu.

Bu uğraşların İran’ın atağa ilişkin olarak Türkiye’yi ve diğer önde gelen bölge ülkelerini 72 st öncesinde bilgilendirmesiyle başladığı biliniyor.

İran’ın İsrail’e saldıracağı bilgisinin nihaileşmesinin akabinde ilk temas 10 Nisan’da ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile Dışişleri Bakanı Hakan Fidan arasında gerçekleşti.

Bu görüşmede, İran’ın yansısının sınırlı ve orantılı olması gerektiği yönünde görüş alışverişinin yapıldığı Türk ve Amerikalı yetkililerce teyit edildi.

Aynı zaman ünitesinde ABD Merkezi Haber Alma Teşkilatı (CIA) Başkanı William Burns’ün de Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın ile temasa geçerek İran’ın İsrail’e saldırısına ilişkin Washington’un bildirilerinin Tahran’a iletilmesi ricasında bulunduğu Türk basınına yansıdı.

Blinken’dan Fidan’a teşekkür

Ankara-Washington sınırındaki diyalog, İran’ın saldırısının tamamlanmasından sonra da devam etti.

Dışişleri Bakanı Fidan, 14 Nisan’da İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan ile görüştükten sonra ABD Dışişleri Bakan Blinken ile bir defa daha telefonda görüş alışverişinde bulundu.

Diplomatik kaynakların verdiği bilgiye göre Fidan, İranlı muhatabına Türkiye’nin İsrail’e yönelik misillemenin akabinde bölgede daha fazla tansiyonun tırmanmasını istemediğini kaydetti.

Abdullahiyan’ın da Fidan’a operasyonun sona erdiği, İsrail yeni bir saldırı gerçekleştirmezse harekâta geçmeyeceğini aktardığı belirtildi.

Fidan’ın Blinken’a İran Dışişleri Bakanı’nın sözlerini aktardığı lakin tansiyonun asıl kaynağının İsrail-Hamas savaşı olduğunu anımsatarak ivedilikle ateşkes ilan edilmesi ve Gazze’ye kesintisiz insani yardım ulaştırılması gerektiğini, aksi halde krizin büyüyerek devam edeceğini hatırlattığı da vurgulandı.

Fidan, İsrail üzerinde tesiri olan ülkelerin de tansiyonun tırmandırılmaması için doğru iletiler vermesi gerektiğinin altını çizdi.

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Matthew Miller da Fidan-Blinken görüşmesine ilişkin yaptığı açıklamada, mevcut tansiyonun tırmanmasını önlemek için devreye giren Hakan Fidan’a teşekkür bakanın ettiğini vurguladı.

‘Gerilimin istikametini İsrail’in adımları belirleyecek’

İran-İsrail arasında yaşanan tansiyonun daha büyük bir olaya yol açmadan sönmesine rağmen bölgesel savaş tehlikesinin geçmediğini düşünen Türkiye, bundan sonraki süreçte olayların İsrail’in atacağı adımlara göre şekilleneceğini değerlendiriyor ve Batılı muhataplarından ona göre pozisyon almasını istiyor.

İsrail’in İran’a askeri bir karşılık vermesi yahut uzun müddettir gündemde olan Refah operasyonunu başlatması durumunda tansiyonun çok daha tırmanacağını öngören Türkiye, Dışişleri açıklamasında bu değerlendirmesini “Bugün de İranlı yetkililere ve İsrail üzerinde tesiri olan Batılı ülkelere, tırmanmaya son verilmesi tarafındaki bildirilerimizi açık biçimde aktarmaktayız. Bölgemizin istikrarına kalıcı biçimde zarar verecek ve global seviyede daha büyük çatışmalara neden olacak bir sürecin tetiklenmemesi için eforlarımızı sürdüreceğiz” sözleriyle kayda geçirdi.

Hamas’la artan diyalog

Türkiye, bu adımların yanı sıra İsrail-Hamas arasında devam eden lakin sonuç alınamayan ateşkes görüşmeleri kapsamında da tesirini artırma teşebbüslerini sürdürüyor.

Özellikle MİT Başkanı Kalın’ın CIA Başkanı Burns ile yaptığı görüşmenin akabinde Hamas yetkilileri ile iki sefer temasa geçmiş olması ve pazarlık edilen ögeler hakkında görüş alışverişinde bulunması dikkat çekiyor.

Kalın’ın 13 Nisan günü Hamas’ın siyasi örgüt lideri İsmail Haniyye ile yaptığı görüşmede ateşkes müzakereleri, insani yardımların ulaştırılması, rehinelerin takası ve Gazze’nin güneyine sürülen Filistinlilerin kuzeye dönmeleri benzeri hususları ele aldığı bildirildi.

 

, , , ,
Bir Yorum Yazın

Ziyaretçi Yorumları - 0 Yorum

Henüz yorum yapılmamış.