Türkiye Barolar Birliği Başkanı Sağkan: Yeni Anayasa tartışmaları, temel ihtiyaçları karşılamıyor

Türkiye Barolar Birliği (TBB) Başkanı Erinç Sağkan, “Bir anayasa tartışacaksak önce mevcut anayasayı savunmakla işe başlamak gerekiyor. Bir anayasanın tartışılabileceği bir tabandan o toplumsal uzlaşı tabanından çok uzaktayız… Türkiye’deki yeni anayasa ismi altındaki tartışmalarda biz darbe dönemi anayasasından sivil anayasaya geçiş ismi altındaki bir kavram dışında hiçbir başlık duyamıyoruz. Bu ülkenin yurttaşları olarak yeni bir anayasa yapılmak isteniyorsa şayet, buradaki temel gereksinimin hangisi olduğuna dair bugüne kadar tek bir söz bile duymadık. Türkiye Barolar Birliği’ne göre anayasa tartışmalarında ilk dört madde bütün tartışmaların dışındadır. Hiçbir zaman da tartışmaya açılmamalıdır” dedi.

Türkiye Barolar Birliği, “Anayasacılığı Savunmak ve Değişmeyen Gündem: Anayasa’yı değiştirmek” paneli düzenledi. TBB Yasa İzleme Merkezi Sözcüsü Osman Can Başdemir, TBB Genel Sekreteri Veli Küçük ve TBB Başkanı Erinç Sağkan çeşitli konuşmalar yaptı. Osman Can Başdemir, şunları söyledi:

“1982 darbe anayasası bir diğer söyleyişle 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası hakikaten hala bir darbe anayasası mıdır? Anayasa’nın bugün bir başlangıç kararı 177 madde ve 21 süreksiz unsuru bulunmaktadır. Anayasamız 19 kere değiştirilmiş, iki defa ise Anayasa Mahkemesi’nin iptalle sonuçlanan kararlar konulmuştur.

Denilebilir ki 1982 Anayasası seksen darbesinin akabinde yapılan 82 model bir otomobildir. Bu süre içerisinde gereksinimlerinize göre bu eski otomobilde çok sayıda parçayı değiştirdik. Üstelik darbe eseri olan bu anayasada yapılan değişikliklere karşın milli irade üzerindeki vesayet kalıntıları bir türlü külliyen silinemedi. Yamalı bohçaya dönüşen delik deşik bir anayasa istemiyoruz denilebilir.

Fakat otomobil benzetmesinin bir an için isabetli olduğunu varsayalım. Cevaben şunlar söylenebilir. Pekala biz bu arabayı sahiden özverili, maksadına uygun tertemiz, tabir yerindeyse dosta gidecek evlada miras bırakılacak şekilde mi kullandık? Yoksa biz kanun teklif etmeye yalnızca milletvekillerini yetkili kılarak teklifleri kapalı kapılar gerisinde şeffaflıktan katılımcılıktan, çoğulcu anlayıştan uzak şekilde hazırlatarak çoğunluk gücüne sahip milletvekillerine imza mı attırdık? Yoksa imzaladığınız, thhüt ettiğiniz, verdiğiniz kontratların gereklerini yerine mi getirmedik? Hangisini yaptık? Mesela Yapılacak Anayasa değişikliğiyle birlikte Anayasanın 153. unsurunun son fıkrası nasıl yazılacak? Anayasa Mahkemesi kararları bu stten sonra yasama, yürütme ve yargı organlarını, yönetim makamlarını, gerçek ve hukuksal şahısları vallahi bağlar, billahi mı diyeceğiz?”

TBB Genel Sekreteri Veli Küçük de şunları söyledi:

”Aslında yapay bir gündem yaratılmakta ve yapay gündem çerçevesinde Türkiye Barolar Birliği alet olmamalı, içerisinde yer almamalı, hiçbir yerinde olmamalı benzeri görüşler de ortaya çıktı. Diğer görüş bir hukuk kurumu olarak Türkiye’nin en çok önemli hukuk kurumu Türkiye Barolar Birliği’nin anayasa denildiğinde temel yasalar ve düzenlemelerin üst çatı düzenlemesi, anayasa denildiğinde de bir yol gösterici, düzenleme bakımından ülkemizin bu süreçlerdeki yerin toplumsal uzlaşı noktasındaki gerek metot, gerek istikametten bakımından sonrasında bu etaplar sonra da değerlendirmelerin de yapılabileceği bir yer ama halkımızla, yurttaşlarımızla bu yol gösterici değerlendirmeyi yapma sorumluluğunun bir tezahürü olarak bu programın yaşama geçmesi Türkiye Barolar Birliği bakımından çok çok önemli çok değerli.

Tabii ki anayasacılık kavramı bugün ortaya çıkmadı. Çok uzun yıllardan asıllardan bu yana tartışılan, gündeme gelen ve içerik itibariyle nasıl yapılması gerektiği ve içeriğinde nelerin bulunmasının değerlendirmelerinin yapıldığı çok çok önemli bir mevzu. Tabii siyasi iktidarlar bakımından bu değerlendirmenin inanarak, içselleştirerek bunun yanında toplumun tüm katmanlarını sürecin içerisinde ederek ve çağdaş, demokratik unsurlar, değerlendirmeler ışığında yaşama geçmesi çok önemli.

1982 Anayasası bakımından bu değerlendirmeyi yapmak mümkün değil. Darbe eseri ve bir tespit oylaması içeriği taşıyan süreçten sonra gelen bir şey bundan ötürü bir hukukçuların meşruiyet noktasında kuşkuyla baktığımız bir anayasacılık sürecinden sonra Türkiye ülkemiz şayet geleceğe dönük umut dolu ve ülkemizi çağdaş, muasır medeniyetler düzeyine ulaştıracak bir düzenleme yapacaksa şayet bunun çerçevesinin de anayasacılığı savunmak yönünde makul ölçülerde oluşacağını düşünüyorum. Tabii akıllarda çok vardır. Sorular var. Bu husus neden bu kadar gündeme geliyor? Biraz önce paylaştığım üzeredir. Dış siyasetteki tıkanmalar, iç siyasetteki gündem değişiklikleri en kolay başvurulan, en çok tartışılabilecek bahis anayasa. Fakat yurttaşın da sorduğu bir soru var. Mevcut anayasanın uygulanmadığı, kararlarının uygulanmadığı bir periyotta çok daha farklı, çok daha üst seviyelerde hak ve özgürlükleri düzenleyen yeni bir anayasanın var olması halinde ne değişecek, değişen ne olacak?”

“9. Yargı Paketi bugün Meclis’e geliyormuş. Türkiye Barolar Birliği’nin paketin içeriğinden mlesef haberi yok”

Erinç Sağkan da şunları söyledi:

“9. Yargı Paketi bugün Meclis’e geliyormuş. Türkiye Barolar Birliği’nin haberi var mı derseniz paketin içeriğinden mlesef yok. Basından ne gördüysek onu biliyoruz. Ve Meclis’e gelen taslağı iki gün içerisinde hazırlanıp Adalet Komitesi’nde kıymetlendirmemiz bekleniyor. Adalet Kurulu’ndaki değerlendirmemizin ne kadar tesirli olup olmadığı konusuna ise bugün burada hiç girmeyeceğim. Mlesef torba yasa süreciyle birlikte Meclis tamamen aslında kanun yapma konusundaki o önemli geleneğini ve pratiğini terk etmiş ve kaybetmiş durumda. Ve bu türlü bir tüzel, siyasi ve toplumsal süreç içerisinde aynı vakitte Anayasayı konuşuyoruz. Sivil anayasa tartışmaları ismi altında başlayan bir anayasa, yeni bir anayasa ismi altında anayasa değişikliği değil yeni bir anayasa ismi altında bir tartışma tabanının içerisindeyiz. Meğer bütün hukukçuların bildiği bir gerçek var ki anayasa bir mevzuat düzenlemesi benzeri değiştirilecek bir temel metin değil. Anayasa bir toplumsal kontrat. Toplumsal bir uzlaşı tabanına ihtiyaç duyar anayasa değişikliklerini tartışmak. Burada savunmanın çatı örgütünün çatısı altında yapılacak bir panelde bile biz siyasi partilerin tamamını şayet bir araya getiremiyorsak o toplumsal uzlaşının varlığından bahsedebilir miyiz sanki bir anayasanın tartışılmasında? Mlesef görüntü bu.

Anayasasızlaşma aslında artık somut olarak, soyut ifade hürriyeti tarifleri ya da adil yargılanma hakkı ihlalleri benzeri tanımlar üzerinden değil artık mlesef ki anayasasızlaşma şahsen yargı kararlarıyla somutlaştırıldı. Haliyle bir anayasa tartışacaksak önce mevcut anayasayı savunmakla işe başlamak gerekiyor. O nedenle bugünkü panelimizin ana başlığı da anayasacılığı savunmak.

“Bize göre ilk dört madde bütün anayasa tartışmalarının dışındadır”

Bir anayasanın tartışılabileceği bir yerden o toplumsal uzlaşı tabanından çok uzaktayız. Lakin yalnızca akademik olarak bakacak olursak mevcut anayasanın her haliyle bizi tatmin ettiğini söyleyebilir miyiz? Mümkün değil. Mevcut Anayasa’nın darbe dönemi Anayasası olmasının dışında bu tartışmaların dışında bahsettiklerim. Üzerinde onlarca değişiklik yapılması vesaire bunlardan da aslında bahsetmiyorum. Olağan makul bir devirde biz bu anayasadan mutluyuz hiçbir değişikliğe ihtiyacı yok diyebilir miyiz? Kendi adıma söyleyeyim diyemem. Bilhassa yargı bağımsızlığını daha somut ve net şekilde düzenleyebilecek kararların kesinlikle ki konuşulması, tartışılması gerektiğine inanıyorum. Hakimler ve Savcılar Heyeti’nin yapısı bu yapının nasıl belirleneceği, belirlenme yöntemleri, bütün kararlarına karşı yargı yolunun açılması, tabii hakim prensibi hakimlik teminatı benzeri ögelerin daha net somut düzenlenebileceği bir anayasaysa şayet tüm konuştuğumuz, buna kim hayır diyebilir ki? Ya da savunma hakkının anayasada daha somut bir teminat altına alındığı, savunma hakkını temsil eden avukatların ve meslek örgütü olan baroların Türkiye Barolar Birliği’nin kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütlerinin bağımsızlığının daha somut bir teminat altına alındığı bir anayasaya hangimiz hayır diyebiliriz? Lakin bakıyorsunuz ki Türkiye’deki yeni anayasa ismi altındaki tartışmalarda biz darbe dönemi anayasasından sivil anayasaya geçiş ismi altındaki bir kavram dışında hiçbir başlık duyamıyoruz. Bu ülkenin yurttaşları olarak yeni bir anayasa yapılmak isteniyorsa şayet buradaki temel ideolojinin temel gereksinimin hangisi olduğuna dair bugüne kadar tek bir söz bile duymadık. Türkiye Barolar Birliği olarak ilk gün şunu ifade etmiştik bugün bahsettiğim birçok tartışmanın dışında Türkiye Barolar Birliği bir anayasa tartışması varsa şayet öncelikle ilk dört hususun bu tartışmanın dışında tutulacağının somut net olarak ilanı yapılmadığı surece tek bir çalışmanın dahi olmayacaktır demiştik. Bugün Türkiye Barolar Birliği tekrar aynı noktada durmaktadır. Bize göre ilk üç madde ve onların değiştirilemeyeceğini düzenleyen dördüncü madde bütün anayasa tartışmalarının dışındadır ve hiçbir zaman da tartışmaya açılmamalıdır.”

“Ben bu dönemi bir fetret dönemi olarak nitelendiriyorum”

Anayasa Hukuku Araştırmaları Derneği Başkanı İbrahim Kaboğlu da yaptığı konuşmada, şunları söyledi:

“Ben bu dönemi bir fetret dönemi olarak nitelendiriyorum. Osmanlı açısından da fetret dönemi, biz beş yılda aşacağız diye umduk olmadı ama 10 yılda kesinlikle aşılmalı. Bir ara dönem yani demokratik Cumhuriyet anayasacılığı, Osmanlı Türkiye Cumhuriyeti anayasacılığında bir fetret dönemi. Bunu aşmayı hedeflemeyen çalışmalar kesinlikle bu sürecin tuzağına düşebilir. Bu bakımdan şöyle bitirmekte fayda var; demokratik hukuk devletinin askeri gereklerine hürmet açıklığından bu fetret devrini görmek gerekir, saptamak gerekir.

21. yüzyıl anayasacılığı kesinlikle 2017i ile kotarılan darbe gölgesinde yapılan OHAL döneminde yapılan OHAL anayasacılığı değildir. Şu anda Türkiye’de OHAL anayasası yürürlüktedir. O değildir. Onun tam aykırısı afetler, iklim krizi, büyük göçler bunların önüne geçebilecek ekosistemin korunması bunların önüne geçebilecek anayasacılık önümüzdeki yıllarda gündeme gelecek. Bunlar üzerinde çalışmaya pürüz değil bu anayasal süreç. Ama acil olan gündem tabii ki az önce belirttiğim benzeri yürürlükteki anayasaya hürmet ve ivedilikle hesap verebilir hükümetin kurulması.”