Tayfun Kahraman cezaevinden yazdı: Yerel seçimlere giderken

Gezi davası tutuklusu Tayfun Kahraman, “Bu seçimler bir yerel seçimden çok daha fazla mana taşıyor. Öteki bir tabirle ya imar rantı dağıttığı çıkar kümelerini kollarken geniş halk kitlelerini sürdürülebilir bir yoksulluğa mahkûm eden bir anlayışa zoraki onay vereceğiz, yahut kamu faydasını ve halk iradesini her şeyden üstün tutarak vesayetçi baskılara karşın başarılı toplumcu belediyecilik pratikleri gösteren belediyelerle umuda doğru tam yol ileri diyeceğiz.” dedi. 

Gezi Parkı davasında tutuklanıp 18 yıl hapis cezasına çarptırılmadan önce İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Zelzele Risk Yönetimi ve Kentsel İyileştirme Daire Başkanı olarak görev yapan il planlama uzmanı Dr. Tayfun Kahraman, cezaevinden mektup yazdı. 

BirGün’de yer alan mektup şöyle: 

“2024 Yerel Seçimlerine neredeyse iki ay kaldı ve çoğunlukla aday ve aday adayı isimlerini konuşuyoruz. Fakat bu seçimlere asıl damga vuracak olan mevcut iktidarın otokratik yönetim anlayışı ile ilgili, yani yerel seçim boyutunu çok aşan ve ülkenin rejimi ile ilgili bir tercih olacak. Ya belediyeler de dâhil tüm kamu kurumlarını birer şirkete, yurttaşları da müşteriye çeviren karar süreçlerine iştiraki dar çıkar gruplarının ve sermaye sahiplerinin tesirleri ile sınırlı tutan yaklaşımı; yahut vatandaşlık ve kent hakkını, kamu faydasını önceleyerek, toplumsal adaleti sağlamaya yönelik bir yönetim üslubunu tercih edeceğiz.

90’lı yılların ortasından bu yana, neoliberal siyasetlerin rant odaklı mekânsal düzenlemeler ile hayata geçirildiği, muhafazakâr telaffuzun sosyal belediyeciliğin kavram ve uygulamaları ile destek edilmesiyle seçmenin edilgenleştirilerek toplumsal istek üretimin objesi haline getirildiği çok uzun ve yaygın bir yerel yönetim anlayışını deneyim ettik. Merkezi yönetim ile aynı siyasi partiye mensup yerel idareler İslamcı soslu neoliberal siyasetler ile bir yandan dezavantajlı kentlileri kültürel yakınlık ve yerel dayanışma ağları ile kendine bağlayarak yoksulluğun yeniden üretimini, diğer yandan ise hizmet üretimi ve mekânsal kararlarda belli ayrıcalıklı kümelerin çıkarlarını gözeterek rant üretimini kurumsallaştırdı. Kent, toprak yağması üzerinden finanse edilen siyasetteki bu neoliberal yaklaşım ile toplumsal istek üretimine yönelik ağlar genişlerken seçimlerde de her seferinde çoğunluğun dayanağı sağlandı. Fakat 2019 yerel seçimleri ile birlikte hem kaynak kapasitesi, hem de siyasi tesir bakımından çok çok önemli olan İstanbul ve Ankara Büyükşehir Belediyelerinin CHP’li adaylar tarafından kazanılması bu çarpık denklemi bozdu. Ekrem İmamoğlu ve Mansur Yavaş kutuplaştırma lisanına karşı kullandıkları birleştirici lisan ve rant yerine kamu faydasını gözetecekleri söylediği söz ile seçimden galip çıktılar.

∗∗∗

Sosyal demokratların göreve gelmesi ile 25 yıl süren İslamcı soslu neoliberal belediyecilik sona ererken; seçmenler ekonomik zahmetlere, emlak rantı ve inşta dayalı kayırmacı belediyecilik uygulamalarına olan reaksiyonlarını göstermiş oldular. Kamu faydasına hizmet üretimi, karar alma süreçlerine halkın iştiraki, birlikte üretim ve hakça bölüşüm vtlerini gerçekleştirmeye çalışan CHP’li belediye başkanları bir yandan da; iktidarın yönetim hukukundan doğan vesayet kontrolünü çok aşan fiili, hatta hukuka aykırı baskıları ile baş etmeye çalıştılar. Rant üzerine kurulu sistemin sürmesi için başarısız olmalarına yönelik engelleme ve baskılar, en büyük destek olan halk iradesini öne çıkararak yerel idarelerde demokratikleşme ve kamu faydasını önceleyen uygulamaları bir manada mecburî kıldı. İktidarın baskısı sonucunda muhalefet belediyeleri sadece yapılan engellemeleri halka şikâyet etmekle yetinmeyerek kamuoyu yardımını artırmak üzere karar alma süreçlerine iştiraki, şeffaflığı ve kamu faydasını daha da öne çıkardılar.

Böylece daima yapay krizler çıkararak muhalefet belediyelerinde yönetim zafiyeti varmış görünümü yaratmak isteyen iktidarın gayretleri, yüksek yönetim kabiliyeti ile boşa çıkarılmaları ve engellenmeye çalışılan hizmetlerin artarak sürdürülmesi sonucunda sınırlı bir tesir yarattı. Merkezi idarenin idari vesayet yetkisini aşan uygulamalar ile emlak rantı peşindeki ayrıcalıklı kesitleri kollayan siyasetleri, belediyelerin mali kaynaklarını kesen, hizmetlerini engelleyen müdahaleleri karşısında; sıkıntıların yerinde tahlili ve kaynak geliştirme formülleri ile başarılı bir imtihan verildi. Ülke siyaseti üzerinde tesirleri de yüksek olan büyükşehir belediyelerini ne kıymetine olursa olsun kazanmak isteyen iktidarın bu hukuk ve etik dışı müdahaleleri yakalanan muvaffakiyet sayesinde aksi tepti; mevcut muhalefet belediye liderlerinin oy oranlarını arttıran bir tesir yarattı.

∗∗∗

Mekânsal düzenlemelerde rantı, hizmetlerde oy avcılığını önceleyen belediyecilik anlayışını sürdürmek isteyen iktidar; vesayet bağı üzerinden yetki alanının sonları dışına çıkan baskı ve müdahalelerde bulunurken, muhalefete geçen belediyeler bunu çeşitli yollarla deşifre etti. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin evvelki devirlerde verilen ayrıcalıklı imar hakları ile oluşan devasa rantı, Kanal İstanbul projesi ile tasarlanan doğal yıkımı anlatması ve ihtiyaç fazlası hizmet alımlarına, israfa son vermesi kamuoyunun ağır yardımını aldı. Bunun yanında enflasyonist ortamda yükselen besin fiyatlarına karşı halka nefes aldırmak için Ankara’da Başkent Market, İstanbul’da Kent Lokantaları, ülkemizde toplumcu belediyeciliğin öncüsü Ahmet İsvan’ın kurduğu Halk Ekmek’in aktifliğinin artırılması benzeri uygulamalar, pandemi ve sarsıntı felaketi sırasında iktidarın yardımlara el koymaya varan engellemelerine karşı halkın faal iştiraki ile dayanışmayı örgütleyen yardım çalışmaları, Askıda Fatura uygulaması, ihtiyaç sahiplerine dağıtılan besin kuponları, kent tarımını destekleyerek üretici ve tüketiciyi buluşturan programlar ile eksikleri olsa da toplumcu belediyeciliğin şimdiki örnekleri sergilendi.

∗∗∗

1984’te ANAP belediyeciliği ile başlayan, AKP ile farklı bir boyut kazanan yerel idarelerdeki özelleştirmeci yaklaşım aksine, kentte ortak üretim ve tüketim şartları ile kamu faydasını gözeten büyükşehir belediyeleri; 1973’te ilk tohumları atılan toplumcu belediyecilik anlayışına uygun bir yönetimi ortaya koydular. Fakat 1989’da belediyelerin birçoklarında vazifede olan SHP’nin yaşadığı olumsuz deneyim de bugün göreve yeniden talip olan sosyal demokrat adaylar için uyarıcı bir örnek olmalı. O gün verdikleri katılım, kamu faydası ve birlikte üretim sözlerini tutamayan ve sağcı pratiklere meyleden SHP’li belediyeler kaçınılmaz olarak 1994 yerel seçimlerinde başarısız oldular. Bu manada 2019-2024 döneminde CHP’li büyükşehir belediyeleri aynı yanlışlara düşmemiş olsalar da; bilhassa yoksullukla boğuşan dezavantajlı kentlilerin ağır dezenformasyona dayalı kutuplaştırma ve nefret lisanından kaçınılmaz olarak etkilendikleri göz önüne alınarak, onların yardımını yeniden sağlamak için şimdiki toplumcu belediyecilik pratiğini genişletmek gerekmektedir.

∗∗∗

Sonuç olarak iktidarın yaygınlaştırarak sürdürmek istediği din soslu neoliberal düzen çerçevesinde, şirket benzeri yönetilen belediyelerin bilim dışı mekânsal düzenlemeleriyle kentsel rant dağıtımı üzerinden kurgulanan bir yönetim anlayışının yeniden göreve gelmesi; yerel idarelerde kamu faydası ve kentsel adalet üzerine inşa edilecek bir demokratikleşme talebini kesin olarak ortadan kaldıracaktır. Bu nedenle 2024 yerel seçimleri bir yanıyla iktidarın otokratik siyasetine karşın demokrasiye dönme umudumuzu canlı tutacak, bir yanıyla da toplumcu belediyeciliğin sürdürülmesi yolunda çok önemli bir adım olacaktır. Bundan Ötürü bu seçimler bir yerel seçimden çok daha fazla mana taşıyor. Diğer bir tabirle ya imar rantı dağıttığı çıkar kümelerini kollarken geniş halk kitlelerini sürdürülebilir bir yoksulluğa mahkûm eden bir anlayışa zoraki onay vereceğiz, yahut kamu faydasını ve halk iradesini her şeyden üstün tutarak vesayetçi baskılara karşın başarılı toplumcu belediyecilik pratikleri gösteren belediyelerle umuda doğru tam yol ileri diyeceğiz.”