Sevmeyi imkansız kılan hastalık: Depersonalizasyon bozukluğu

Her 100 şahıstan birinin karşılaştığı sanılan bu durum basitçe tanısı konan bir hastalık değil.

“Kişiliksizleşme” ve “gerçekdışılaşma” olarak da isimlendirilen depersonalizasyon bozukluğunda kişi kendine yabancılaşarak vücuduna uzaktan bakıyormuş hissine kapılır ve gerçeklik hissini yitirir.

Bu olgu, aslında akut telaş ve travma devirlerinde gerçekliğin üstünü kapatan bir çeşit savunma sistemidir. Esrar benzeri uyuşturucularla da ortaya çıkabilir. 

Bu hastalıkla hayatını sürdüren bayanlardan biri Sarah. Mesleği oyunculuk ve rol yapmaya, farklı hisleri yansıtmaya alışık. Lakin yetişkin hayatının büyük bir kısmını Sarah duygusal olarak hissiz, duygulanma yeteneğinden de mahrum olarak yaşamış.

Sarah bu durumu şöyle ifade ediyor:

“Çok değer verdiğiniz bağlantılarınız, ana kalitelerini kaybediyor. Ailenizi sevdiğinizi biliyorsunuz ama bunu olağan bir şekilde hissetmek yerine teoride biliyorsunuz.”

Bu, az bilinen ruhsal sağlık problemlerinden depersonalizasyon bozukluğunun bir sonucu.

“Evim sinema seti, eşyalarım dekor gibiydi”

Sarah, bu periyotta üç kronik olay yaşamış. Birincisi, bitirme imtihanlarına çalışırken gerçekleşmiş.

“Bir anda bir şeyler yandı güya. Her şey çok yabancı ve tehditkâr göründü. Konutunuz yahut çok çok iyi bildiğiniz bir yer birden bire sinema seti gibi, eşyalarınız da dekor benzeri görünüyor.”

Başkaları ise vücutlarını terk ettikleri korkutucu tecrübeler yaşadıklarını, uzuvlarının artık kendilerine ait olmadığını hissettiklerini ve dünyayı düzmüş gibi, iki boyutlu gördüklerini anlatıyor.

İkinci kronik olayda Sarah motamot bunu yaşamış.

“Elimdeki kitabı okuyordum. Birden ellerim bir çizim benzeri göründü. Fizikî dünyayla benim algım arasındaki kopuşu hissettim” diyor.

Şizofreni kadar yaygın

Bu az görülen bir bozukluk değil. 2017 öncesi yapılan üç farklı araştırmaya göre her 100 şahıstan biri bunu yaşıyor.

Uzmanlar bunun obsesif kompulsif bozukluk ve şizofreni kadar yaygın olduğunu ve onlarca yıldır tıbbi manada ruhsal hastalıklar arasında kabul edildiğini söylüyor.

Tedavi edilmeyen hastalar, bu bozuklukla hayatları boyunca yaşamak zorunda kalabiliyor.

Ancak hastalığı tanıyan uzman sayısı epey az.

Depersonalizasyon bozukluğu yaşayan bir doktor, aile hekimliği eğitimi sırasında yahut tıp fakültesinde depersonalizasyon bozukluğunun anlatılmadığını söylüyor.

En az iki hastasına yanlış teşhis koyduğunu söyleyen doktor, meslektaşlarının çoğunun bunu duyduğuna inanmadığını belirtiyor.

Teşhis ve tedavi sorunları

Teşhis meselelerine ek olarak, tedaviye erişimde de problemler var.

Bir yıl bekledikten sonra Sarah ücret ödeyerek Londra’nın güneyindeki bir uzman kliniğe gitmeye karar vermiş.

“Düzenli olarak panik ataklar yaşıyordum. Çok çok korkmuştum. Bir krizdeydim” diye anlatıyor.

Klinikteki Depersonalizasyon Bozukluğu Servisi yalnızca 18 yaş üstü hastaları kabul ediyor; zati bu hastalık da genelde ergenlik çağında başlıyor.

Kliniğin başındaki Dr. Elaine Hunter çocukları yahut gençleri geri çevirmekten kaygı duyduğunu belirtiyor.

“Dehşete düşmüş 15 yaşındaki çocuğunu bize getirenleri görünce üzülüyoruz fakat yapabileceğimiz pek bir şey yok” diyor.

Hunter hastalarından birinin bozukluğu 13 yaşında yaşamaya başladığını ve günde 10’dan fazla panik atak yaşayarak iki yıl boyunca konuttan çıkamadığını anlatıyor. Hasta başlarda kendi anne ve babasını tanıyamayacak haldeymiş. 18 yaş altındaki hastalar için de hizmetin gelişmesini umuyor.

Bir çeşit bilişsel davranışçı tedavi sistemi geliştiren Hunter, tıp uzmanlarının bu bahiste eğitim alması gerektiğini savunuyor.

Hunter’ın hastalarından biri, satış müdürü Sarah Ashley, tedavinin akabinde ruh sıhhatinde büyük fark yaşadığını söylüyor.

“Başta ellerime ve bedenimin diğer yerlerine bakıyor ama tanıyamıyordum. Aynaya baktığımda güya diğerinin yüzüne bakıyormuşum benzeri geliyordu. Yemek yiyemiyor ve uyuyamıyordum. Şu Anda şayet biraz depersonalizasyon olursa hemen başa çıkabiliyorum” diyor.

Dr. Hunter, hastaların Google üzerinden kendi teşhislerini koyup aile tabiplerine başvurduğunu, halbuki bunun karşıtının olması gerektiğini belirtiyor.

* Bu haber BBC Türkçe’de ilk defa 2017’de yayımlandı.