Sağlık Bakanlığı okul yemeği programını uygulayamadı 

Sağlık Bakanlığı, 2019-2023 yılları için hazırladığı eylem planında yer alan “okul yemeği” uygulamasının yaygınlaştırılması gayesine ulaşamadı. Eylem planına göre, 2023 yılında bodurluğun ve kronik açlığın yüzde 5-10 oranında azaltılması hedefleniyordu. Gayenin bilakis bodurluk ve kronik açlık arttı. MEB sayfasında Emine Erdoğan himayesinde, “Okulumda Sağlıklı Besleniyorum Programı” ismiyle başlatıldığı belirtilen uygulama, 1320 pilot okul ile sınırlı kaldı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın “2023-2028 Türkiye Çocuk Hakları Strateji Evrakı ve Eylem Planı” dokümanında ise okul yemeği plan kapsamında yer almadı.  

Sağlık Bakanlığı, 2019-2023 eylem planına başta Doğu ve Güneydoğu olmak üzere tüm Türkiye’de çocuklarda bodurluğun (kronik açlık) önlenmesi maksadıyla “Çocukluk Çağında Obezitenin Engellenmesi” başlığı altında okul yemeğinin yaygınlaştırılmasını hedeflemişti. Bakanlık eylem planında 2020 yılında başlatılması hedeflenen program, 2022-2023 eğitim döneminde Mayıs ayında 1320 pilot okulda “Okulumda Sağlıklı Besleniyorum Programı” kapsamında başlatıldı.

Okulumda Sağlıklı Besleniyorum Programı, Ulusal Eğitim Bakanlığı tarafından internet sayfasında şu tabirlerle tanıtılıyor:

“Okulumda Sağlıklı Besleniyorum Programı, Ulusal Eğitim Bakanlığı tarafından okul öncesinden ortaöğretime kadar çocuklarımızın geleceğe itimatla adım atmaları, fizikî, bilişsel ve sosyal istikametten gelişimlerinin en iyi şekilde sağlanması için Sayın Emine ERDOĞAN Hanımefendi himayelerinde başlatıldı.”

3,7 milyon hane “Aile Destek Programı”ndan yararlandı 

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan “Ülkemizde aşırı yoksulluk bulunmamaktadır” demişti. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bilgileri ise gerçekleri gözler önüne serdi. Bu verilere göre; aşırı yoksulluk çeken ailelerin dahil edildiği “Aile Destek Programı’ndan” 2023 Ocak-Temmuz döneminde 3,7 milyon hanenin yararlandığı söyledi.

4 kişilik bir hanenin açlık hududu ne kadar?

4 kişilik bir hanenin açlık hududu; TÜRK-İŞ’e göre 13.684 TL, DİSK’e göre 12.928 TL. Yani tek taban ücret 4 kişinin istikrarlı beslenmesini sağlamıyor. Yoksulluk sonu noktasında baktığımızda; 4 kişilik hane için yoksulluk TÜRK-İŞ’e göre 44.573 TL, bir diğer araştırmaya göre 44.718 TL. Bu 4 kişilik hanelerde anne, baba ve 15-19 yaş aralığındaki genç çalışsa ve her biri taban ücret alsa haneye 34.206 TL giriyor. 3 kişinin çalışması 4 kişilik haneyi yoksulluk eşiğinin üzerine çıkarmıyor. 

6 Şubat sarsıntıları münasebet gösterilerek yönetmelik değiştirildi 

2022-2023 Eğitim öğretim yılının başında Türkiye’de 1,5 milyon öğrenci bedelsiz yemekten faydalanırken, 6 Şubat itibariyle Kahramanmaraşlı 11 ili etkileyen zelzeleler münasebet gösterilerek uygulamanın 5 milyon öğrenciye ulaşması planlanmış, kademeli olarak uygulamanın ilköğretim ve ortaöğretimi de kapsaması hedefiyle valiliklere “Yemek/Beslenme Hazırlama ve Dağıtımı Kılavuzu” gönderilmişti. 

Buna göre; anasınıfı bulunan birleştirilmiş sınıflı ilkokullara devam eden öğrenciler de günlük beslenme hizmetinden yararlandırılacak, yatılı bölge ortaokullarında eğitim alan ve yatılılık hizmetinden yararlanmayan gündüzlü tüm öğrencilere de günlük bir öğün bedelsiz beslenme takviyesi verilecekti. 

Okul mutfağında yemek hazırlayacak anaokulları ile bünyesinde anasınıfı bulunan okul ve kurumların mutfak gereksinimleri için ilgili okullara gerekli bütçe tahsisinin yapıldığı, kendi mutfağında yemek hazırlanması mümkün olmayan okullar için beslenme hizmetinin yalnızca MEB’e bağlı meslek liseleri ve öğretmenevleri ile yemek hazırlayan diğer kamu kurumlarından satın alınarak tedarik edilmesi sağlanacağı da duyurulmuştu Lakin Eylül ayında “Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği” değiştirilerek 6 Şubat sarsıntısından etkilenen 11 kent haricindeki vilayetlerde anaokullarındaki öğrencilere yemek verme uygulaması kaldırıldı. 

2023 yılında kronik açlığın azaltılması hedefleniyordu fakat arttı 

Sağlık Bakanlığı’nın 2018-2023 eylem planında; 2023 yılında bodurluğun ve kronik açlığın yüzde 5-10 oranında azaltılması hedefleniyordu. Maksadın tersine bodurluk ve kronik açlık arttı. Dünya Besin Örgütü’nün 2022 verilerine göre Türkiye’de 82,3 milyonluk nüfusun yüzde 18’ine denk gelen 14,8 milyon kişi yetersiz besleniyor. Yetersiz beslenme oranının en yüksek olduğu kent ise yüzde 20,6 ile Şırnak olarak belli oldu. Birleşmiş Milletler 2023 Sürdürülebilir Kalkınma Raporu; Türkiye’de yetersiz beslenmenin yaygınlık oranını yüzde 2,5 ve beş yaş altı çocuklardaki bodurluk oranını yüzde 5,5 olarak gösteriyor.  

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 2023-2028 Eylem Planında okul yemeği yok 

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın “2023-2028 Türkiye Çocuk Hakları Strateji Evrakı ve Eylem Planı” dokümanına göre; “Okul öncesi eğitimde bedelsiz olarak sunulan beslenme hizmetlerinin yaygınlaştırılması” hedeflenmişti. Lakin, bu hedef ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerini kapsamamıştı.

2022 TÜİK verilerine göre 5 yaş altı çocuklarda gelişme geriliği yüzde 6,5

TÜİK’in 2022 Türkiye Sağlık Araştırması verilerine göre; Türkiye’de yetersiz ve istikrarsız beslenmeye bağlı beş yaşın altındaki çocuklarda zayıflama oranı yüzde 1,7 iken gelişme geriliği oranı yüzde 5,5 ve aşırı kilolu çocuk oranı yüzde 8,1 düzeyinde. 

Okul yemeği, çocuk işçiliğinin azaltılmasında değer taşıyor 

CHP Yoksulluk Dayanışma Ofisi’nin hazırladığı “Eylem Planında Sağlıklı Beslenme Okulda Açlık Var” raporuna göre, okul yemeği projesi; çocukların okula devamlılığını teşvik, sağlık maliyetlerinin azalması, muvaffakiyetin arttırılması, bilişsel gelişimin desteklenmesi ve çocuk işçiliğinin azaltılması noktalarında değer taşıyor. Öte yandan yeniden rapora göre; okul beslenme programları için harcanan her 1 euro, ülke ekonomisine 9 euro olarak geri dönüyor.  

2022 yılında suça sürüklenen çocuk sayısı 601 bin 754

Öte yandan çocukların okuldan koparılması suça sürüklenmelerine, cinsel istismara uğramalarına da yol açıyor. 2022 yılında suça sürüklenen çocuk sayısı 601 bin 754 olarak biliniyor. 2015 yılında 2014’e göre çok önemli bir artış varken; 2022’de 2021 yılına göre yüzde 21’e varan bir artış gözlemleniyor. Suça sürüklenen çocukların yüzde 37,8’ine yaralama, yüzde 25,2’sine hırsızlık isnat edilmiş. Mağdur çocuklara ilişkin verilere göre; yaralama, cinsel suçlar, aile tertibine karşı suçlar benzeri tasnifte; cinsel suç mağduru çocuk sayıları 2020 yılında 18,500, 2021 yılında 24,400. 2022 yılında 31.900 olarak açıklandı. Bu sayılara göre ise her gün 88 çocuğun cinsel istismara uğradığı ortaya çıkıyor. 

“Bunu programımıza aldık, beş yıl sonra yaparız demek 5 yıllık kayıp manasına geliyor”

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Kolu öğretim üyesi Prof. Dr. Türkan Günay, bahse ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı: 

“Okul çağı, çocukların büyüme ve gelişmelerini içeren çok önemli bir periyottur. Bilhassa okul çağında büyüme ve gelişmenin hızlanması, öğrenme ve kavrama hünerlerinin değer kazanması nedeniyle beslenme başka bir değerdedir. Çocuğun okulda belli bir programla sağlıklı beslenmesini, büyümesini, gelişmesini devlet sağlayabilir ve eksikleri tamamlayarak geleceğimize çok önemli bir yatırım yapmış oluruz. Bilhassa ömrün ilk 8 bin günü insanın hayatını şekillendiren, ilerleyen periyottaki hastalıklarla müsabakasını engelleyen, sağlıklı bir ömür sürmesini sağladığımız bir dönem. Bu ilk 8 bin güne yaptığımız her yatırım sağlıklı bireyler yetiştirmek için çok önemli. Şunu da bilmeliyiz; çocuk sağlığındaki hiçbir şey ertelenebilir değil. ‘Bugün yapmayalım, bu yıl çocuklara okulda beslenme vermeyelim. Bunu programımıza aldık, beş yıl sonra yaparız’ demek 5 yıllık kayıp manasına geliyor. Yani gelecekteki yetişkin insan gücünüzün beş yılını gözden çıkarmış olduğunu gösteren bir şey.”