Rahmi Aşkın Türeli: Teknoloji ağırlıklı sektörlere yönelik ulusal üretici ve kaynakları kollayan bir politika oluşturulmalı

CHP İzmir Milletvekili Rahmi Aşkın Türeli, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın bütçe görüşmelerinde; “Teknoloji yüklü kesimlere yönelik ulusal üretici ve kaynakları kollayan bir siyaset oluşturulmalı. Bu çerçevede gelişmiş bir yan endüstrisi olan yahut süratle gelişebilen kimi kesimler ile güçlü yerel üreticilerin bulunduğu kesimlere gerekirse girişin kısıtlanması, tedarik zincirlerinde yerli şirketlere öncelik tanınması, yerli modül oranının yüksek tutulması benzeri bir kısım seçici siyasetlere ihtiyaç var. Kısmi manada, geçmişteki 60-80 arası benzeri değil ama belli bir ikameci politikayı da içeride kurmak zorundayız. Bugün gelinen noktada, uluslararası sistem içinde bunun yapılabilme imkânları yüksek gözüküyor” dedi.

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2024 bütçe teklifi görüşülüyor. Görüşmelerde CHP Grubu ismine konuşan İzmir Milletvekili Türeli, şunları söyledi:

“İmalat 2022 sayısı; imalat endüstrinin milli gelir içinde hissesi yüzde 22.1’dir, çok farklı istihdamdaki hissesi da yüzde 20’dir. Bu da şunu gösteriyor ki endüstrinin içinde yüksek teknolojili dalların değil düşük teknolojili kesimlerin hâkim olduğunu gösteriyor. Bu bir taraftan da verimlilik göstergesi, kişi başına katma değer ölçütü. Aslında istihdam kadar bir milli gelir artışı var. Beklenen aslında orada bir ölçünün sağlanması.

“2002’de yüksek teknolojili kesimlerin hissesi yüzde 6,2’ymiş, 2022’de yüzde 3,1’e düşmüş”

Teknoloji yoğunluğu konusu: Şu andaki mevcut yapı orta düşük ve düşük teknolojili bölümlerin egemenliği var imalat endüstrisinde. İkisinin toplamı yüzde üretimde 72,2; ihracatta biraz daha azalmış, yüzde 63,1 fakat farklı olan şu: 2002 yılından bu yana kadar baktığınız zaman hisseler artmamış, azalmış yani o dörtlü ayrım içinde baktığımızda, içsel dağılımını aldığımızda yüksek teknolojili bölümlerin toplam imalat endüstrisi içindeki hissesi 2002’de yüzde 5,1’miş, üretim içinde söylüyorum, 2022’de yüzde 3’ düşmüş; bakın, artmıyor, azalıyor, tabii ki artıyor ama hisseleri söylüyorum, hisse olarak diğer bölümlerin daha önde olduğunu görüyoruz. İhracatta da sayıları vereyim, 2002’de yüksek teknolojili kesimlerin hissesi yüzde 6,2’ymiş, 2022’de yüzde 3,1’e düşmüş yani yüksek teknoloji alanında bir ileri gidiş yok; düşükten üste doğru, orta düşük ve biraz orta yükseğe doğru bir gidiş var ama hâlâ düşük ve orta düşük teknolojili kesimler imalat endüstrinin büyük bir çoğunluğunu oluşturuyor.

“Kamu-özel iş birliği projeleri de âdeta devlette bir kara delik oluşturdu”

Kamu; kamunun sabit sermaye yatırımları açısından baktığımız zaman ulusal gelirdeki hissesi düşmüş, 2002 yılında yüzde 4,8’miş, 2022 yılında yüzde 3,6’ya düşmüş fakat enteresan olan, kamu sabit sermeye yatırımlarına kendi içinde baktığımızda 10’lu bir söktür ayrımı vardır, imalat, 2002 yılında yüzde 3,2’ymiş toplam yüzde 100 içindeki hissesi, sonra 2022’de binde 7’ye düşmüş, yüzde 1’in altında. Kamu, altyapı yatırımları alanından çekiliyor, imalat sanayi alanında da çekiliyor ve bunun yerini ‘kamu-özel iş birliği’ dediğimiz modelle özel dal doldurmaya çalışıyor. Kamu-özel iş birliği projeleri de âdeta devlette bir kara delik oluşturdu, çok büyük sayılara ulaşmıştır; vazgeçilen gelirler, il hastanelerine ödenen kiralara baktığımız da önümüzde üç yıl için kamu-özel iş birliğiyle yapılan projelere yaklaşık 623 milyar Türk lirası para ödenecek. 

“Türkiye’de vilayetler itibarıyla ve bölgeler itibarıyla gelişmişlik farkları çok açık ve net”

Türkiye’de vilayetler itibarıyla ve bölgeler itibarıyla gelişmişlik farkları çok açık ve net. Bilhassa, Türkiye endüstrisi, son derece, bölgesel olarak, yerleşim ve mekânsal olarak baktığımızda bir manada istikrarlı olmayan, istikrarsız bir yapı içinde gelişmiş; o zaman, bu etkin siyasetler gerektiriyor. Hem bu manada bölgesel eşitsizliğin azalması için direkt yatırımların yapılması hem de aynı vakitte insan kaynaklarının geliştirilmesi ve yetişmiş insan gücünün bölgede tutulması için seçici siyasetlere ihtiyaç var fakat ben sunuşta buna ilişkin önemli bir vurgu görmedim.

“2023 gayeleri vardı; şu anda de son planda 2053’e ertelendi”

Sanayi ve teknoloji alanı önemli manada bir müdahaleyi gerektiriyor zira rekabetçi bir dünyadayız. Yani statik tahlillerin bir manası yok, planda da çok eleştirdik; önce 2023 gayeleri vardı ‘Türkiye dünyanın ilk 10 ülkesi arasına girecek’ şu anda de son planda 2053’e ertelendi bunlar. Bunların bir manası yok zira sonuç itibarıyla tek başınıza bir dünyada yaşamıyorsunuz. Kendi amaçlarınızı büyütmeyi düşünebilirsiniz, sayıları bir yerden bir yere getirmek şayet altını dolduruyorsanız manalı olabilir.”