Oytun Orhan: Türkiye’nin garantör önerisinin başarı şansı yüksek

Hamas’ın 7 Ekim’de İsrail’e hücumuyla başlayan, İsrail’in Gazze’de sivilleri hedef alan atakları sonrasında bölgede artan tansiyonun sonlandırılması için Türkiye ilk günden itibaren bölgedeki aktörlerle diploması trafiği yürütüyor.

Türkiye’nin teşebbüsleri çerçevesinde önerdiği formülü Dışişleri Bakanı Hakan Fidan açıkladı. Fidan, bilhassa Filistin tarafına garantör olacak ülkelerin bölgeden olmasının telkin edildiğini vurgulayarak, “Buna Türkiye de dahil. İsrail için de diğer ülkeler garantör olsunlar. Her iki tarafın da mutabık kalacağı bir antlaşmaya varıldıktan sonra, bunun gereklerinin yerine getirilmesi konusunda garantör ülkeler sorumluluk üstlensin” teklifini gündeme getirdi.

‘Batı İsrail üzerinde baskısını arttırmalı’

Türkiye’nin bu teklifini Ortadoğu Araştırmaları Merkezi’nden Oytun Orhan Sputnik’e şu şekilde değerlendirdi.

‘Batı yavaş yavaş İsrail’i eleştirmeye başladı’

İsrail’in sivilleri hedef alan akınları sonrasında batı kamuoyunda dayanağının azalmaya başladığına dikkat çeken Orhan “Ben açıkçası Batılı ülkelerinde bunu destekleyeceğini düşünüyorum. ABD ve Batı giderek İsrail’e tenkitlerini yöneltmeye başladı. İlk başta daha İsrail yanlısı bir tavır alırken, İsrail’in artan sivil taarruzlarıyla yavaş yavaş Avrupa, batı kamuoyu İsrail aleyhine dönemeye başladı. Batının, ABD’nin çıkarlarıyla, bölgede yeni bir savaş çok uyumlu değil. ABD bölgeden çekilme süreci içinde. Gücü ve tesiri azalıyor. Bu türlü bir ortamda İsrail’in bölgesel bir savaş sürüklenmesi ABD’nin hiç işine gelemeyecektir. Bu nedenle de hem dışişleri bakanı hem ABD Başkanı sürpriz ziyaretler ile bölgeye gelip İsrailli yetkililer ile görüşmeler gerçekleştiriyor. Burada hedef İsrail’in Gazze’ye bir kara operasyonu yapması ve sonrasında savaşın, çatışmanın farklı bölgelere yayılmasını engellemeye çalışmak. ABD açısından bakıldığında Türkiye’nin bu çatışmanın yayılmasını önlemeye çalışan teşebbüsleri bence taktir görecektir. Batı İsrail üzerinde baskısını artırırken Türkiye’de Filistin tarafında garantör olarak onun haklarını koruyucusu olacağına garanti vererek tarafları masaya getirtebilir” tabirlerini kullandı.

‘Türkiye bölgede arabulucu rolünü üstlendi’

Türkiye’nin Ukrayna krizi döneminde üstlendiği arabuluculuk rollünü Orta Doğu’da da sürdürdüğüne dikkat çeken Oytun Orhan “Arap baharı öncesi periyoda bakıldığında Türkiye bölgede tarafsız, çatışmalara direkt müdahil olmayan, fakat proaktif bir yaklaşım içindeydi. O periyotta sıkıntıların tahlilinde rol üstleniyordu. İsrail- Suriye çatışmalarında, İsrail-Filistin çatışmalarında arabuluculuk rolü üstleniyordu. Arap baharı dönemi, Orta Doğu’da yaşanan iç savaş süreci istisnai bir durum olabilir. Şu Anda Arap baharı sonrası dönemi yaşıyoruz ve bölgede bir olağanlaşma süreci var. Meseleleri artık siyasi yollarla çözme anlayışı daha ön plana çıktı. Bu çerçevede Türkiye 2011 öncesindeki rolüne geri döndü. Bu manada Ukrayna çatışmaları çok önemli bir örnek oluşturdu. Burada uygulanan istikrarlı siyaset sorunun tarafı olmaktan kaçınmasını sağladı. Bunun yanı sıra her iki tarafla görüşebilen ve tarafları ikna edebilen güçlü pozisyonu ile kimi kolaylaştırıcı adımlar atılmasını sağladı. Tahıl koridoru gibi, tutukluların karşılıklı salıverilmesi gibi. Bu gayret uluslararası kamuoyu tarafından da taktir topladı. Türkiye kamuoyunda da bu yaklaşım benimsendi. Benzeyen yaklaşımı Orta Doğu’daki çatışma sürecinde de görüyoruz. Türkiye bu bölgedeki çatışma sürecinden son derece rahatsız. Bölgede olağanlaşma süreci devam ederken, bölgenin yeniden bir tansiyona sürükleniyor olması Türkiye’nin çıkarları, beklentileri ile uyumlu değil. Türkiye burada çatışmayı sona erdirmek için bekleyen niyet belirten bir konumdan çok daha faal bir tavır benimsemeyi tercih ediyor. Burada da motamot Ukrayna’da olduğu benzeri sonuç alabilmek ismine taraflar arasında eşit aralıkta duran fakat İsrail’in Gazze’deki katliamlarını eleştiren, bu bahis da onu baskılamaya çalışan, diğer taraftan da sorunun siyasal yollarla çözülmesi için uğraş gösteren pozisyonda. Bunu yaparken Türkiye tek başına hareket etmiyor. Bunu bölgesel bir inisiyatif olarak yürütüyor. Mısır, Lübnan benzeri aktörlerle iletişim halinde. Türkiye bir bölgesel teşebbüs ile tarafları masaya oturtmak ve daha sonra garantör ülke olarak bu muahedesinin uygulanmasını denetlemek formülü ile öne çıkıyor” dedi.