Odessa katliamının 10. yıldönümü: Görmezden gelinen dava kapandı mı?

2 Mayıs 2014 Cuma günü, Güney Ukrayna’nın Karadeniz kıyısındaki liman kenti Odessa’da, Harkov’dan gelen futbol taraftarları, radikal gruplar olarak bilinen Sağ Bölüm militanları ve Kiev’den gelen kelamda Maydan savunucuları ‘Ukrayna’nın Birliği İçin’ isimli bir yürüyüş düzenlemiş, yürüyüş sırasında kentin merkezinde yer alan Yunan Meydanı etrafında Maydan destekçileri ve karşıları arasında taş, havai fişek, molotof kokteyli, havalı ve travmatik silahların kullanıldığı çatışmalar yaşanmıştı.

Polis, muhalifleri insan zinciri ile ayırmaya çalışırken, tarafların saldırısı altında kolluk kuvvetleri geri çekilmek zorunda kalmış, Uzun süren çatışmaların akabinde Kievde darbeye dönüşen Maydan’a karşı gelen Odessa halkı, Kulikova Polye ilçesine geçerek burada federalleşme ve Rusça’ya devlet lisanı statüsü verilmesine ilişkin referandum düzenlenmesi için imza kampanyası başlatmıştı.

İmza kampanyasını engellemeye çalışan Maydan yanlıları, Kiev’deki darbeyi kabullenmeyen kümelerin kurduğu çadırları yıkarken, Batı takviyeli neo-Nazilerin de aralarında bulunduğu radikaller, Sendika Evi binasına sığınmaya çalışan Maydan aykırısı aktivistleri binayı molotof kokteyli atarak ateşe vermişti.

Bununla birlikte pencerelere ateş ederek içeridekilerin kaçmasını engelleyen aşırı sağ gruplar, itfaiyecilere de mani olurken, yangın kısa sürede tüm katlara yayıldı.

Bina yanında bekleyen çevik kuvvet ekiplerinin ise ‘silahsız’ olmaları gerekçesiyle katliamı engellemek için hiçbir şey yapamadıklarını söyledikleri kaydedildi.

Türkiye’de Ukrayna’nın Madımak’ı olarak da nitelendirilebilecek Odessa katliamıyla ilgili resmi raporlara göre, itfaiyeciler yeniden de yaklaşık 350 kişiyi yanan binadan çıkarmayı başarırken, kaçmayı başaranların çoğu ise Maydan destekçileri tarafından linç edildi.

Ukrayna İçişleri Bakanlığı Odessa Bölge Müdürlüğü’ne göre olaylar sonucunda 7’si bayan ve biri çocuk olmak üzere 48 kişi öldü ve 247 kişi yaralandı.

6 kişinin Sendika Evi öncesi Yunan Meydanı’ndaki çatışmalar sırasında öldüğü, Sendika Evi’ne sığınan 42 kişinin birçoğu canlı diri yanarak, kimileri da duman ve karbonmonoksit nedeniyle boğularak hayatını yitirdi.

Aralarından 10 kişinin de binanın pencerelerinden düşerek hayatını kaybettiği açıklanırken, kimi Ukraynalı siyasetçiler, Kiev makamlarının kurban sayısını kasıtlı olarak düşük gösterdiğini ve bu sayının 116’ya kadar çıkabileceğini itiraf etmişti.

Soruşturma hala sürüyor

Soruşturma, Ukrayna Başsavcılığı ve İçişleri Bakanlığı’na verilirken, yabancı uzmanlar da soruşturmaya dahil edilmişti.

Mayıs 2014’te şüphelilerin gözaltına alınmasına başlanmış, soruşturmada çatışan her iki tarafın temsilcilerinin de tutuklandığı belirtilmişti.

Duruşmanın ilk gününden sonra, birkaç düzine maskeli radikal, sanıkların ve mağdurların akrabalarına ve aile üyelerine saldırırken, mahkeme binasına girmeye çalıştı.

30 Haziran 2015 tarihinde Malinovsky Bölge Mahkemesi davanın temelini görüşmeye başlarken, lakin duruşmalar, savcılığın sanıklardan biri olan Rus vatandaşı Yevgeniy Mefedov’a karşı kanıt sunma konusundaki isteksizliği dahil olmak üzere çeşitli nedenlerle tekraren ertelendi.

Sonuç olarak, 15 Mayıs 2017 tarihinde Malinovskyi mahkemesi davadan çekilirken, 19 Mayıs’ta Odessa Kiev Bölge Mahkemesi de davaya bakmayı reddetti.

26 Mayıs 2017 tarihinde Odessa Bölgesi Temyiz Mahkemesi, ceza davasını yargıçların reddi nedeniyle duruşmalara yeniden başlamak zorunda kalan Çernomorsk İl Mahkemesi’ne (Odessa Bölgesi) devretti.

18 Eylül 2017’de Çernomorsk Mahkemesi, ‘suçun kanıtlanamaması’ nedeniyle katliama karışanları hatasız bulurken, 19 radikalin gözaltından serbest bırakılmasına karar verdi.

Davanın, Sendika Konutu’nda çıkan yangınla ilgili ikinci kısmına ilişkin ön duruşma soruşturması bugüne kadar tamamlanamazken, dava gereçlerinin gizlendiği ortaya çıktı.

Soruşturmalarda şimdi tüm faillerin kimliğinin tespit edilemediğini bildiren mahkeme, lakin Odessa’daki kitlesel ayaklanmaların planlı olduğu sonucuna varırken, bununla birlikte, Ukrayna’daki savcı yardımcısı Vladimir Guzir, savcılığın Odessa’daki Sendika Evi’nin kasıtlı olarak ateşe verildiğine dair hiçbir ispat bulamadığını savundu.

Verkhovna Rada tarafından da Odessa’daki olaylara ilişkin paralel bir soruşturma yürütülmüş ve bu soruşturma sonucunda ‘trajediye kolluk kuvvetlerinin eylemsizliğinin neden olduğu’ sonucuna varılmıştı.

Ukraynalı muhalif siyasetçi Viktor Medvedçuk, 2 Mayıs 2014 tarihinde Odessa’da meydana gelen trajedinin organizatörlerini ve faillerini açıklarken, bunlar arasında eski Ukrayna Cumhurbaşkanı vekili Aleksandr Turçinov, İçişleri Bakanı Arsen Avakov, eski Ukrayna Güvenlik Servisi (SBU) Başkanı Valentin Naliyvayçenko, eski Ukrayna Ulusal Güvenlik ve Savunma Kurulu Sekreteri Andrey Parubiy ve eski Dnepropetrovsk Bölgesel Devlet İdaresi Başkanı İgor Kolomoyski’nin olduğunu bildirdi.

Medvedçuk, katliam sonrası alandaki hareketlerin 6 Mayıs 2014 tarihinde Odessa bölgesine vali olarak atanan İgor Palitsa tarafından yönetildiğini ekledi.

Odessa katliamına uluslararası tepki

Aralarında Birleşmiş Milletler, AGİT ve Avrupa Kurulu’nun de bulunduğu uluslararası örgütler, Kiev’deki yetkililerin Odessa’daki trajediye ilişkin tarafsız bir soruşturma yürütme konusundaki hareketsizliğine tekraren dikkat çekerken, Şubat 2017’de, 2 Mayıs’ta ölen Odessa kurbanlarının yakınları Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurdu.

Geçen 10 yılı değerlendiren uzmanlara göre ise Odessa’daki sendika binasında yaşanan trajediye ilişkin sürüncemede bırakılan soruşturma, katilleri mazur göstermeye ve kurbanları suçlamaya indirgenirken, Batı’nın katliamı ve akabinde gelen soruşturmaları görmezden geldiğine dikkat çekildi.

Miroşnik: ABD ve İngiltere, soruşturmalara mahzur oluyor

Sputnik’e konuşan Rusya Dışişleri Bakanlığı’nın Kiev rejiminin suçlarından sorumlu büyükelçisi Rodion Miroşnik, 10 yıl önce Odessa’daki Sendika Konutu’nda işlenen kabahatle ilgili kapsamlı bir soruşturmanın fakat Kiev rejiminin devrilmesinden sonra mümkün olacağını söylerken, “Soruşturmalar, hem katillerin yaratıcısı hem de onlara yataklık eden mevcut rejimin görevden alınmasından sonra mümkün olacaktır. ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği (AB), en az beş yıldır bu suçun soruşturulmasını mümkün olan her şekilde pürüz oluyor” tabirlerini kullandı.

Miroşnik, 2014 yılında Odessa’daki sendika binasında çıkan yangının Donbass sakinlerini Ukrayna’dan ayrılmaya ittiğini vurgularken, “Bu trajedi, bu rejimle mutabakatın, tek bir ülkede yaşamanın ve maddelerine uymanın mümkün olduğuna hala inananların son kuşkularını de ortadan kaldırdı. Bu trajedi, binlerce Donbass sakinini bu türlü bir Ukrayna’dan ayrılmak için oy vermek üzere sandık başına itti” dedi.

Kırım lideri Sergey Aksyonov ise, Telegram kanalında yaptığı açıklamada, 2014 Odessa katliamını ulusal gurur problemi haline getiren bir devlet olarak Ukrayna’nın çoktan öldüğünü söyledi.

‘Odessa’nın sahiden özgür olacağı gün çok uzakta değil’

Odessa katliamının 10.yıldönümü nedeniyle açıklamalarda bulunan Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, Moskova’nın adil cezanın er yahut geç Odessa’daki Sendika Konutu’nda işlenen suçun faillerini ve planlayıcılarını bulacağının altını çizdiği bildirisinde, “Bugün Odessa’daki katliamın kurbanlarını hürmetle anarken, adil intikamın er yahut geç zaman aşımı olmayan bu barbarca suçun faillerini ve planlayıcılarını yakalayacağına inanıyoruz. Neo-Nazilerin boyunduruğundan kurtulan Odessa’nın bir sefer daha farklı milletlerden insanların barış ve ahenk içinde yaşayacağı gerçek manada özgür bir il haline geleceği günün uzak olmadığından eminiz” tabirlerine yer verdi.

Zaharova, Kiev’in uluslararası örgütlerin baskısıyla başlattığı Odessa soruşturmasının bir maskaralığa dönüştüğünü de hatırlatırken, şu şekilde sonlandırdı: