‘Netanyahu, 7 Ekim 2023’ten sonra Ortadoğu’da sınırların değişeceğini söylemişti’

“Aslında baktığımız zaman Suriye’deki gelişmeler en çok Netanyahu’nun işine yarıyor. Hükümeti çok zor kurabilmişti ve koltuğu sallantıdaydı. Bu sayede hem muvaffakiyet üstüne muvaffakiyet elde etmiş benzeri göründü hem de koltuğunu müdafaaya güçlü bir şekilde devam ediyor. Yalnızca Suriye’ye değil, Lübnan ve Gazze dahil tüm bölgeye bakmak gerekiyor. Hepsi birbiriyle irtibatlı. 7 Ekim 2023’te Aksa Tufanı olduğunda da bu çatışmaların Gazze ile sınırlı kalmayacağı belirliydi. Netanyahu, ‘Ortadoğu’da hudutlar değişecek’ demişti o zaman. Şu Anda devletler çöküyor ve hudutlar değişiyor. Sinema senaryosu benzeri geliyor ama bir plan var ve tek tek gerçekleşiyor benzeri görünüyor. Güya sinema izliyor benzeri haberleri takip ediyoruz. Son bir haftada her şey süratlice gelişti. Lübnan’da da o denli olmuştu. İsrail-Lübnan çatışmaları, 7 Ekim’den çabucak sonra başladı. 8 Ekim 2023’te Hizbullah, Lübnan’ın güneyinden yeni bir cephe açtı Gazze’ye destek emeliyle. İsrail’i iki cephede savaşmaya zorlamayı amaçlamışlardı.

Bu çatışmalar aylarca sürdü. Herkes, Gazze’de ateşkes olacağını ve hususun kapanacağını sandı. Fakat o denli olmadı. Düşük yoğunluklu çatışmalar bir anda davet aygıtları patlamaları, telsiz patlamaları derken arka geriye suikastlarla yeterlice tırmandı. Hizbullah’ın üst seviye komutanları ve lider takımı öldürüldü. Sonra Lübnan’a kara harekatı başladı. Lübnan’ın güneyinde, Beyrut’un güneyinde ve Beka’da büyük yıkım yaşandı. Lübnan’daki Hristiyan ve Dürzi bölgeleri de vuruldu. Büyük bir savaş yaşandı. Suriye’de de 61 yıldır süren Bs rejimi 11 günde devrildi diye insanlar şaşırıyor. Lübnan’da da iç savaş 15 yıl sürdükten sonra stler içerisinde bitmişti ve herkes şaşkına dönmüştü. 15 yıldır birbiriyle savaşan insanlar vardı. Küçük bir ülkede birçok mezhepçi, ayrılıkçı milisler vardı. İstikrarlar de daima değişiyordu. Gruplar birbiriyle savaşıyor, sonra ‘dostları’ ile savaşıyordu. İttifaklar daima değişiyordu. Fakat 15 yıllık Lübnan iç savaşı, nihayetinde stler içinde bitti. Lübnanlılar da bitip bitmediğinden emin olamamıştı en başta. Şaşırmışlardı. Suriye’de de aynı şaşkınlığı görüyoruz. Sanki Esad dönecek mi, hala Şam’da olabilir mi stili sorular var. İnanması güç geliyor insanlara fakat burası Ortadoğu: Her an her şey olabilir. Yavaş da olabilir, süratli da olabilir. Çok fazla hesaplar var burada. Hepsi birbirine bağlı. Yalnızca bölge ülkeleri değil hesabı olanlar. İngiltere, ABD, Rusya, Çin benzeri ülkeler de bu denklemin bir köşesinden tutup çekiştiriyor.”

“Baktığımız zaman İsrail olağanda kara harekatı düzenleseydi, hava üstünlüğü olmasına karşın Golan Tepeleri’nin tamamını ele geçirmesi çok zordu. Zira orası dağlık bir bölge ve kara harekatı için pek uygun bir coğrafya değil. Uzun, zaiyatı yüksek bir savaş olması gerekirdi. Fakat şu anda İsrail çarçabuk ilerliyor. Esasen bir müddettir orada tampon vardı. Lübnan’daki savaş sırasında oraya yerleşmişlerdi. Şu anda çok rahat ilerliyorlar. Hiç karşı koyma yok. Ben, Hizbullah ile ateşkes imzalandığında çok şaşırmıştım. Zira İsrail, istediklerini birer birer elde ediyordu. Ruhsal olarak da üstünlük yakalamışlardı. Birden ateşkese razı olmalarına çok şaşırmıştım. Lübnan’da ateşkes ilan edildi akşam. Çabucak gecesinde Suriye’deki muhalif denilen cihatçılar ve rejim aksisi güçler atağa geçti. Halep, Hama, Humus derken Şam’a geldiler. Hepsi birbiriyle irtibatlı ilerliyor. Mesela haritaya bakarsak, Golan biraz daha kuzeye uzanıyor. BMGK’nın 1701 sayılı kararını uygulamaya karar verdi İsrail ve Lübnan. Esasen 2006’daki Hizbullah-İsrail savaşını bitiren de bu karar olmuştu. Fakat uygulanamadı ve bugünlere gelindi.

İsrail buna razı oldu ve şaşırdım çünkü 8 Ekim’den evvelki koşullara dönmeyeceklerini söylemişlerdi. Ama o kurallara döndüler ve ateşkesi kabul ettiler. Hizbullah o bölgede şimdi operasyon yapamıyor. Ama İsrail, bu ateşkesi 155 defa ihlal etmiş. Hizbullah bir defa ihlal etti, boş yere füze attı. Bu, İsrail’in ateşkes ihlallerine ültimatom gibiydi. Fakat İsrail, 155 kez uçak ve dron bombardımanı ile bu ültimatoma yanıt verdi. Hizbullah şimdilik sessiz durup gücünü toplamaya çalışıyor. Hatta Suriye’deki muhalif güçler Humus’tayken, Hizbullah militanları Suriye’ye girdi. Fakat Esad’ın ordusunun dağıldığını görünce Hizbullah da geri döndü. Hatta oradaki ekipmanlardan alabildikleri kadarını Lübnan’a getirdi. Fakat Golan’daki gelişmelere Hizbullah cevap veremiyor şu anda. Hatta İsrail, daha önce Lübnan güneyinde giremediği yerlere de rahatça giriyor. Buldozerler ile insansızlaştırılmış tampon bölge yaratmaya çalışıyorlar. İsrail, bunun birebirini Suriye’de de yapmak istediğini söylüyor. İsrail, kendini inançlı bir balon içine almak istiyor. Hem Lübnan, hem Suriye sınırında İsrail kuvvetlerinin hakim olduğu, insan yaşamayan bir tampon bölge yaratmayı amaçlıyorlar.”

“Hizbullah’ın kendisini toparlayacağını düşünüyorduk. Ama Suriye’deki savaşla birlikte yeni gelişmeler oldu. İki gün önce Suriye Demokratik Güçleri (SDG), Irak-Suriye sonunu bombaladı. Bu yol, Tahran’dan Beyrut’a gelen yolun bir kesimiydi. Buna paralel olarak İsrail de iki gün üst üste Lübnan’ın kuzeyindeki sonu bombaladı. O yol kullanılmaz hale geldi. İsrail, bu atılımlar ile Tahran’dan Beyrut’a gelen lojistiği kesmeyi başardı. Şu anda oradan Hizbullah’a yardım gelmesi söylediği söz edilen olamayacak ve Hizbullah’ı zor durumda bırakacak. Tabii bir yandan da Gazze’de Hamas abluka altında olduğu halde yok edilemedi. Hizbullah daha büyük bir örgüt ve direnecektir. Suriye’de iç savaşın değişik bir boyuta ulaşması mümkünlüğü yüksek. Heyet Tahrir El Şam geldi. Bu, ergenlik benzeri bir aşama değil ama Cevlani, cihatçı geçmişi için ‘bir dönemdi’ dedi. Şu Anda demokratikleştiklerini, intikam almayacaklarını söylüyorlar. Her ne kadar Muhammed El-Cevlani dönüşmüş olsa da ki ben buna inanmıyorum, o kadar silahlı cihatçıyı denetim edebilecek mi? Bunlar bir araya gelip azınlıklara saygılı demokratik bir yönetim kurabilecek mi? Umarım olur ama ben olabileceğini düşünmüyorum. Suriye’de iç savaşın gelişip gelişmeyeceği de tesirli olacak. Yeniden kaotik bir durum olursa, Hizbullah yeni iç savaşa da katılabilir. Fakat şimdilik Hizbullah, Lübnan’da kendi kederine düşmüş durumda.

“Lübnan ordusuna gelelim. BMGK 1701 sayılı karara göre Litani Nehri’ne kadar olan alanda yalnızca BM Barış Gücü ve Lübnan ordusunun olması gerekiyor. Hizbullah’ın hiçbir şekilde orada olamayacağı belirtiliyor. Lübnan’daki ateşkes çok farklı oldu ve 60 günlük ilan edildi. Binyamin Netanyahu tekraren defa ‘Savaş bitmedi, bu yalnızca ateşkes’ dedi. Yani 60 günün sonunda ocak geliyor. Trump, çiçeği burnunda bir Amerikan Başkanı olarak karşımızda olacak. Trump’ın Ortadoğu’ya, İsrail’e bakış açılarını biliyoruz. Atadığı kabineyi de görüyoruz. Bundan Ötürü İsrail’in Lübnan’da yeni bir savaş başlatma mümkünlüğü çok yüksek. Nefes alıp dinleniyor. Önce Gazze’ye yöneldi, sonra Lübnan’a, sonra Suriye’ye. Sonra tekrar Lübnan’a yüklenebilir. Bu olursa hiç şaşırmam. Zati o bölgede hem Lübnan ordusu, hem BM Barış Gücü olacak. İsrail ve Hizbullah olmayacak. Fakat 60 gün boyunca İsrail orada bulunabiliyor. Bu da ateşkesin hususlarından birisi. Aslında 60 gün boyunca İsrail oradaki tünelleri bulmaya, kapatmaya, silah depolarını imha etmeye çalışıyor. Fakat ateşkes esasen 155 defa ihlal edildi. Dronlar vızır vızır uçuyor. İsrail, Lübnan hava alanını ihlal etmeye devam ediyor. Birçok yerde bombalamalar sürüyor. Birtakım otomobillere, motosikletlere yönelik suikast atışları yaşanıyor.

Dolayısıyla bu ateşkes daha çok tek taraflı. Hizbullah da bilhassa dikkat ediyor. Çünkü en ufak bir atılımda İsrail, Hizbullah’ın üstüne çullanabilir. Esasen Hizbullah ateşkesi bozmakla yaftalanırsa o zaman Lübnan içindeki dünden hazır olan Falanjistler benzeri gruplar harekete geçebilir. Hizbullah, onlara koz vermemek için alttan alıyor. Buna ihtiyacı da var aslında. Bütün bunlar, ABD’nin, İngiltere’nin ve İsrail’in bölgedeki İran nüfuzunu kırmak için başlattığı eylemler. Güya bir liste varmışçasına teker teker gerçekleştiriyorlar. Önce İran’ın vekil güçlerini, Beşar Ead benzeri müttefiklerini yok ediyorlar. Tahminen sonraki hedef Haşdi Şabi ya da Yemen olacak. Böylece İran’ın bölgedeki nüfuzu azalacak. Zati İbrahim Mutabakatları kapsamında İsrail-Suudi Arabistan ilgilerini görüyoruz. Çok yakın bir dostluk var benzeri gözüküyor. Gerçekten saklama gereği de duymuyorlar. Suudi Arabistan da bölgede İran ile hep güç savaşı içinde. Buradaki taraflar bir araya gelip İran’ın nüfuzunu kırmak için planlarını uyguluyor benzeri gözüküyor.”

“Bütün bu olaylarda kazananın Netanyahu olduğunu söylemiştik. En büyük kaybeden ise mlesef Gazze halkı oldu. Hem yalnız kaldılar, hem yardım gelen yerler kesildi, hem yardım gönderen İran ve Hizbullah kendi kaygısına düştü. Gündemden de düştü Gazze. Maddi ve manevi önemli bir yıkım yaşıyorlar uzun müddettir. Ben Batı Şeria’nın da güvende olduğunu düşünmüyorum. Trump geldikten sonra işler değişecek. Aslında Trump’ın oraya atadığı büyükelçi de Batı Şeria’nın İsrail toprağı olduğunu savunan bir din adamı. Batı Şeria’da da bu olayları göreceğiz muhtemelen. Aksa Tufanı’ndan sonra İsrail’in Gazze’ye kara harekatı yapıp yapmayacağı konuşuluyordu. Ben yapılacağını söylediğimde bana ‘Olmaz o denli şey’ diyenler olmuştu. Tepki çekmiştim. Gazze’nin kuzeyinden girip güneyinden çıktılar. Lübnan’ı da yıktılar. Suriye’ye de giriyorlar şimdi. Batı Şeria’ya da bir şeyler olması mümkün. Orayı da bir şekilde sindireceklerdir. Oyun büyük mü diyelim nasıl diyelim? Mlesef durum bu. Bütün bunları görüp konuşuyoruz. Bütün dünya izliyor. Ama mlesef durum kötü.”

“Hizbullah eski genel sekreteri Hasan Nasrallah öldürülmeden önce, bir ateşkese razı olduğunu belirtmişti. Yani ateşkese yeşil ışık yakmasından sonra öldürülmüş. Bir plan olduğunu, oyunun büyük olduğunu buradan anlıyoruz. İsrail’in o noktada ateşkese niyeti yokmuş ve savaşları büyütme amaçladığı güdüyormuş. Hasan Nasrallah’ı öldürmeleri de bunun bir işareti. Türkiye’ye gelirsek, Suriye’nin geleceği bizi de etkiliyor. Suriye’nin toprak bütünlüğü çok çok önemli bizim sınır güvenliğimiz açısından. Suriye’de yeni bir iç savaş çıkma riski var. HTŞ ve SDG öne çıkıyor. Kuzeydoğu’da SDG’nin öncülüğünde bir özerk devletin ya da bağımsız devletin kurulmasına Türkiye karşı çıkıyor. ABD ise bunu destekliyor. Biz vurduğumuzda ABD tepki gösteriyor. Suriye’nin bölünmemesi, etnik ve mezhepsel ayrışmanın derinleşmemesi çok önemli. Yalnızca Türkiye için değil bütün bölge için önemli. Hem Lübnan’da hem de Irak’ta hassas mezhepsel ve etnik istikrarlar var. Alevler bir anda her yeri sarabilir. Kapsayıcı bir siyasi tahlil Suriye’de çok önemli.

Suriyeli muhalifler, isyancı gruplar artık değiştiklerine yönelik açıklamalar yapıyor. Azınlıklara hürmet göstereceklerini söylüyorlar. İnanmıyoruz ama umarım bu olur. Daha önce Irak’ta, Afganistan’da gördüklerimizi hatırlayalım. İran’daki ihtilal de temelinde büyük toplumsal bir takviyeyle yapılmıştı fakat birkaç yıl içinde farklı bir boyuta sürüklenmişti. Şu anda Türkiye’nin önceliği Suriye’nin toprak bütünlüğü, süreksiz sığınmacıların geri dönmesi ve orada özerk bir devletin kurulmaması olacaktır. Göç de çok önemli bir bahis. Biz ‘Artık Suriyeliler geri dönecek. Orası düzeliyor’ diyoruz. Ama şimdi düzelme yok. Bir boşluk ve belirsizlik var. Olaylar iki istikamete de gidebilir. Suriyeliler bu fırsatı değerlendirip toplumsal barış ve yeniden inşa süreci başlatabilir. Bunun tam aykırısı de olabilir. Toplumsal, siyasi ve ekonomik çalkantılar yaşanabilir. Bu durumda daha fazla sığınmacı akını yaşanır. Bundan Ötürü şimdi bizim yapabileceğimiz şey, durumun düzgüne gitmesi için gayret göstermek. Böylece Türkiye’deki süreksiz sığınmacı olan Suriyeliler ülkesine dönebilir.”