‘Nahel isyanı gençlerin yoksulluk, sosyal adaletsizlik ve sermaye devletine öfkelerini yansıtıyor’

Fransa, 27 Haziran’da polisin Paris’in Nanterre banliyösünde ‘dur’ ihtarına uymadığı savıyla ateş açarak öldürdüğü Nahel M.’nin yarattığı isyana tanıklık ediyor. 17 yaşındaki Cezayir asıllı Nahel M’in hayatını yitirmesi devasa bir öfke yarattı. Başkent Paris, güneydeki Marsilya başta olmak üzere Toulouse, Dijon, Lyon dahil ülke genelindeki kentler ‘yangın yerine’ döndü.

Macron, pek çok kentte akşamları sokağa çıkma yasağı ilan edilmek durumunda kaldı, özel polis birlikleri ve zırhlı araçlar sokaklara indirildi. Fransız polisinin özel üniteleri -GIGN (Ulusal Jandarma Müdahale Grubu), RAID (Araştırma, Yardım, Müdahale, Caydırıcılık) ve BRI (Araştırma ve Müdahale Tugayı)- gençlerin üzerine sürüldü. Yarar etmedi… Paris’in ünlü Şanzelize bulvarında turistler tahliye edilmek zorunda kalındı.

Cinayete dair görüntüler ve daha sonra ortaya çıkan ses kaydı ‘infaz’ kanısı uyandırırken, Nahel’i vuran polis açığa alındı, tutuklu yargılanacak. Lakin sokaklardaki öfke dinmiyor. İçişleri Bakanı Gerald Darmanin, 4 binden fazla gencin gözaltına alındığını, birçoklarının 15-17 yaşında olduğunu, aralarında 13 yaşındakilerin dahi bulunduğunu söyledi.

Fransa’nın aşırı sağcı muhalefeti sıkıntıyı göç siyasetlerine bağlarken, olağanüstü hal davetleri yaptı. Cumhurbaşkanı Macron ile Adalet Bakanı Eric Dupond-Moretti ise hedef olarak protestocu gençlerin ebeveynlerini seçti. Gençlerin ebeveynlerine çocuklarını denetim altına almaları için çıkışmakla kalmadılar, aksi halde para cezası tehdidi savurdular. Macron yönetimi sosyal medya sansürü için de kolları sıvadı.

Fransız ana akım medyası, sömürgecilik tarihinin yarattığı göç, ucuz emek gücü, ırkçılığın yanı sıra artan yoksulluk ve kamu hizmetlerindeki gerileme yerine olayları daha çok ‘şiddet’ ve ‘yağma-talan’ merceğinden sunuyor. Polis sendikası olup bitenler karşısında ‘savaştayız’ bildirisi dahi yayınladı.

Nahel isyanı ülkede Sarı Yeleklilerle başlayan ve Macron’un emeklilik ıslahatı ile tırmanan sosyo ekonomik tansiyonları de artırmış durumda. İsyanın sebeplerini Paris’te yaşayan akademisyen ve sendikacı Esmeray Yoğun ile konuştuk.

‘Neden sorusunu sormaktan kaçınıyorlar, ne oldu ve ne olacak diye telaşla tartışıyorlar’

Esmeray Yoğun’a göre ana akım Fransız medyası, ülkede ateşlenen isyan karşısında ‘neden’ sorusunu sormak yerine ‘ne oldu’ üzerine gidiyor. Sıkıntının ekonomi politiğine bakmak gerektiğini belirten Ağır, bilhassa ülkede genç işsizliğe dikkat çekti. Sarkozy döneminde artmaya başlayan sosyal adaletsizliğin Macron hükümetiyle ivmelendiğini vurgulayan Ağır, neoliberal önderin göreve gelir gelmez servet vergisini kaldırmasına da dikkat çekti:

“Maalesef ana akım Fransa medyası bu soruyu sormaktan kaçınıyor, hükümet yanlısı olanlar… ‘Ne oldu’ sorusunun üzerine gidiyorlar, ne olacağını telaşlı şekilde tartışıyorlar. Neden oldu sorusunu tartışırken bu işin biraz da ekonomi-politiğine de bakmak gerekiyor. Emeklilik tasarısına karşı sendikaların önderliğinde düzenlenen şovlar oldu var, Türkiye’de medyada da bol ölçüde yer aldı. 2018 Sarı Yelekliler hareketi var, Hollanda ve Belçika benzeri ülkelere de sıçramıştı. Sarkozy, devamında Macron hükümetinde ne değişti ona bakalım… Bunu tartışırken bilhassa gençlere yönelik sosyal adaletsizliğe odaklanmak istiyorum. Burada birçok dataya dikkat edebiliriz fakat bence en kıymetlisi ekonomi-politiğe bakacaksak genç işsizlik. Genç işsizlik Fransa’da önemli boyutlara ulaşmış durumda. İşsizlik yükselirken genç işsizlik çok daha fazla ivmelerle artıyor. 15-24 yaş arasında yüzde 27’lere varan bir orandan bahsediliyor. Bu gitgide artıyor, bilhassa Macron görevi devraldıktan sonra. Burada Macron’un güçlü kesitle göreve gelmeden önce verdiği sözlerle uzlaşmaları ve işbirlikleri görüyoruz. Devamında zati göreve gelir gelmez servet vergisini kaldırmasını görüyoruz.”

‘Gençlerin emek piyasasında pozisyonları kölelik gibi, hükümet sermayenin yanında’

Emek piyasasında fakir gençlik bölümleri aleyhine imkan eşitsizliğinin ‘köleliğe eşdeğer’ sonuçlarına vurgu yapan Ağır, Macron hükümetinin tercihinin de açıkça sermayeden yana olduğunun altını çizdi:

“Bir araştırmada büyük kentlerin gettolarda oturanların, benzeyen diplomalarla Paris’te iş başvurusu yapanlara oranla işe girme ya da herhangi bir imkan yakalama bahtının yüzde 23 oranında azaldığı ortaya koymuştu. Hepsini yan yana koyduğumuzda bilhassa gettolardaki gençlerde bariz. Bunun altında kendi kölesini yaratmaya çalışan bir sermaye ile ön uzlaşmaları olan bir hükümet görüyoruz. Sermayeyi kırmamak yahut daha zenginleştirmek için verilmiş tabirleri görüyoruz. Bu gençlerin aslında emek piyasasında pozisyonları nitekim kölelik gibi. Sahiden hiç tartışılmayan iş yeri cinayetleri, kazalar, güvenlik tedbirleri, sosyal hakları görüyoruz. Bunların bedelini tartışmasız gençlerin ödediğini görüyoruz. Bugün sokaktalar. Fransa’daki ana akım medya neden sorusu yerine ne oluyor sorusunu tartışıyor. Esnafın yağma talana uğramasından bahsediyorlar. Esnaf dediği de Apple, Lacoste benzeri büyük iş yerleri, bunlar esnaf kategorisine girmezler. Bunlar orada halkı sömüren, varlığından istifade eden, kendi zenginliğini gençlerin köleliği ile çoğaltan sermaye yapılarına saldırmalarından bahsediyorlar. Ne olduğu beni çok ilgilendirmiyor, neden olduğu sorusu önemli. Zira bu soru ‘nasıl çözebiliriz’ yanıtını taşır. Video oyunlarındaki şiddet yönelimini suçlayan, utanmadan aileleri sorumlu olmaya çağıran bir şeyden bahsediyoruz.”

‘Polis sendikası içişleri bakanlığı üzerinde baskı kurabiliyor, savaştayız bildirisiyle çıkıyor’

Esmeray Ağır, Nahel’i vuran polis için toplanan paralara dikkat çekerken, buna sağcı Polis sendikasının önayak olmasına atıfta bulundu. Yoğun’a göre Polis sendikasının Kovid periyodundaki benzeri ‘savaştayız’ bildirisi yayınlaması da kutuplaşmayı artırıcı nitelikte:

“Fransızlar kendi aralarında Nahel’i vuran polis için para toplamıyor. Bu kampanyayı yürüten Polis sendikası, iç suç işleyen bu cani adam için para topluyorlar. Fransa’da maalesef polis sendikası, 2007’den beri barizleşen bir şekilde bu durumda. Polis sendikası burada o kadar güçlü ki içişleri bakanlığına bile baskı kurabiliyor. Polis sendikası halka karşı, Kovid vaktinde kullanılan bir telaffuzdan hareketle ‘savaştayız’ dediği bir bildiriyle çıktı. Kendi yapısı içerisinde polisleri bir ortada durmaya çağırdı. Bu dehşetli bir şey. Zira çok kutuplaştırıcı. Aslında olayın özünde sosyal adaletsizlik yer alırken, polisin kalkıp bununla karşılık vermesi fecî. Bu hakikaten kutuplaşmayı belirginleştiren bir şey.”

‘Halk ırkçı değil, ana akım medyanın olayı sunuş biçimi sebepleri unutturma hedefli’

Yoğun Fransız halkının Nahel’in öldürülmesine tepkili olduğunu belirtirken, medyanın oynadığı gazetecilikten uzak ve ırkçı hale dikkat çekti:

“Halk ırkçı değil, insanlar sokakta. Biz Nael’in ailesinin üzerindeki baskıyı bilmiyoruz. Fakat insanlar bu olayı hakikaten ya sokakta ya evde yahut sosyal medyada kınıyorlar. Kimse o polisin her ne olursa olsun bu genç çocuğu öldürmesinden yana değil. Lakin ana akım medyanın sunduğu bir biçim var. Gazetecilikten uzak ve ırkçı bir tutum. Neden bu oluyor sorusunu unutturdular ve ‘ne oluyor’a döndürdüler olayı. Burayı yakıp yıkmışlar, tamam da burada genç bir çocuk öldü, o sen de olabilirdin, buradan bakmıyorlar. Gençler sokakta neyi arıyorlar, hangi haksızlıkla karşı karşıya kaldılar, bunu tartışmıyorlar.”

‘Neden diğer bir Fransa belediyesine saldırılmıyor da aşırı sağcısına saldırılıyor?’

Öfkeli gençlerin örgütlü bir başkaldırısından söz edilemeyeceğini belirten Ağır, fakat saldırı düzenlenen belediye liderlerinin aşırı sağcı olmalarına dikkat çekti. Ağır polisin de ‘halkın değil sermayenin koruyucusu’ olduğunun açıkça görüldüğünü vurguladı:

“Bir örgütlü başkaldırıdan bahsetmiyoruz. Bunlar genç çocuklar, sokakta adalet arıyorlar. Bir motif arayabiliriz manalı bir şey bulmak için. Saldırılan belediye başkanları aşırı sağcı, birisi de eski bir polis. Burada gençlerle ve polis arasında önemli bir kutuplaşma var. Gençlerin önemli manada ırkçılığa maruz kalması, bunun yarattığı öfke ve bir hafıza var. Bundan ötürü saldırıyorlar. Burada gazeteciler gazetecilik yapmadıkları için sormaya çekiniyorlar. Neden öbür bir Fransa belediyesine saldırılmıyor? Zira oralarda bu manada bir ırkçılık yok. Macron’un kendi bakanlıklarının sermaye ile göbek bağı, ne tedbir almaya ne de olayı görmeye fırsat etmiyor. Zira görmeleri kimi değişiklikler yapmalarını gerektirecek. Polis sermayenin polisliğini yapıyor. Televizyonda polisleri hep bankaların önünde görürsünüz. Herkes tarafını, işverenini biliyor yani. Halkın polisi olmaktan uzak bir polislikten bahsediyoruz.”

‘Nahel tahminen bardağı taşıran son damlaydı’

Esmeray Ağır, Nahel cinayeti benzeri olan fakat kaydı bulunmayan ve medyaya yansımayan en az 21 polis cinayetine atıfta bulundu. Gençlerin Fransa’nın karakteristiği görülen sosyal haklardan yoksun hayatlarına dikkat çeken Ağır, öfkenin de aradıkları adaletin de burada gizli olduğunun altını çizdi:

“Nahel’in öldürülmesi olayında tesadüfen trafik sıkışıyor, biri görüntüye alıyor. Bunun dışında tekrar polisin öldürdüğü fakat kaydı bulunmayan ve medyaya düşmeyen 21 farklı olaydan bahsediliyor. Nahel tahminen bardağı taşıran son damlaydı. Fakat gençler yalnızca bunun için sokakta değiller. Sokaktalar zira fakirler. Burada pergelin uçlarının birbirinden uzaklaştığı sosyal aralıklar var. Halkın yüzde 10’u üretilen refahın yüzde 60’ından fazlasına sahip. Bu çocukların oturdukları mahalleler Fransa’nın bilinen sosyal haklarından çok uzakta. Benim oturduğum mahallede kütüphaneler vardır, faal şekilde hem ulusal hem uluslararası dernekler sosyal hayata iştirake yardım sağlarlar. Ben en kolay haliyle su ve elektriğin sorunlu olduğu mahalleler biliyorum. Temiz suya ulaşım Avrupa’nın göbeğinde Fransa da bile sorun olabiliyor. Toplu taşımadan yoksunlar. Fransa’nın bilinen karakteristik sosyal özelliklerinden yoksunlar. Bu çocukların öfkesi bunadır, aradıkları adalet budur.”