‘Montrö’yü bir kere deldirirsek çöp olur. Montrö, Türkiye için yaşamsaldır’

“Kıyıdaş ülkeler ve bizim için Karadeniz sahiden önemli. Pekala neden önemli? Stratejik ehemmiyeti ne? Elime 15 dakika önce, NATO Konseyi’nin hazırladığı bir evrak geçti. ‘Karadeniz Güvenlik Stratejisi’ diyorlar. Aralık 2023’te hazırlanmış. Karadeniz aslında inançlı ki, nedir sorun? Öncelikle bunu anlatmalıyız. Dünya denizleri yaklaşık 360 milyon kilometrekare. Akdeniz 2,5 milyon kilometrekare. Dünya denizlerinin yüzde 1’inden az. Karadeniz ise Akdeniz’in beşte biri. Pekala neden İngilizler için bu kadar önemli? Rusya’yı kuşatıyorlar da o yüzden. Rusya’yı kuzeyden, batıdan, güneyden kuşatmak istiyorlar. Baltık Denizi’ndeki kuşatma bilhassa biliyorsunuz Finlandiya ve İsveç ile yürüyor. Tabii İsveç için NATO süreci tam bitmedi ama görünen o ki onaylanacak. Artık Baltık’ta Rusya’ya iki çıkış var. Biri St. Petersburg, başkası Kaliningrad. Tamamen boğazı sıkılmış vaziyette. Ukrayna’da savaş var, sıcaklık devam ediyor. Bilhassa güneyden yani Karadeniz’den kuşatmayı tamamlamak istiyorlar.”

“Karadeniz çok çok önemli ama küçücük bir deniz. Neden biliyor musunuz? Karadeniz, ayrıcalıklı bir deniz. Bunun nedeni ne? Montrö. Montrö, Karadeniz’i ayrıcalıklı hale getirdi. Türkiye ve Karadeniz’e kıyıdaş ülkelerin güvenliğini esas aldı. Biliyorsunuz Montrö’yü, Lozan’ın ayrılmaz kesimi olarak kabul ediyoruz. Zira Lozan’ın ek Boğazlar Sözleşmesi’nde, egemenliğimiz için uygun olmayan şeyler vardı. Askersizleştirilmiş bölge, Boğazlar Komitesi vs. gibi. Montrö, bunları ortadan kaldırmıştı ve hem Türkiye’nin hem de Karadeniz’e kıyıdaş ülkelerin güvenliğini esas almıştı. Emin olun, bugün bu türlü bir mukaveleyi yaptıramayız. O günkü koşullar bunu sağladı. Dünyanın 2. Dünya Savaşı’na evriliyor olması, saygın bir hükümet, Gazi’nin görev başında olması sebebiyle konjonktür iyi kovalandı ve Türkiye’ye büyük avantaj kazandıran, Karadeniz kıyıdaşı ülkelerin güvenliğini esas alan bu türlü bir kontrat yapıldı. Bilhassa ABD ve İngiltere, mutlu değil bundan. Bir şekilde Soğuk Savaş sırasında buna katlandılar ama artık Soğuk Savaş bittikten sonra seslerini çıkarttılar. Montrö’nün değişmesini istiyorlar”

“Geçen yıl birçok yerde anlatmıştım. Neden Ukrayna, oraya mayın döktüğünü iddia ediyordu? Rusya’nın Odessa’ya çıkarma yapması ihtimaline karşı, engellemek için, demirli mayın dökmüşlerdi. Demirli mayın döktüğünüz takdirde, bu mayınların depolanmasında kimi problemler yaşandığı için bilhassa Ukrayna’da, kimi mayınların tellerinde kopma olabilir. Sahta gelip sürüklenebilirler, serseri hale gelebilirler. Ama bir ülkenin serseri mayın dökmesi asla kabul edilemez. Neden? 1907 Lahey Sözleşmesi’ne göre bu yasak. Ne olabilir? Münferit birtakım mayınların kopup, tabiat kaideleriyle Türk kıyılarına sürüklenmesi söylediği söz edilen olabilirdi. Ama zaman içinde gördük ki durum, münferit olayların ötesinde. Ukrayna tarafından taammüden, provokasyon maksadıyla bu mayınların telleri bir şekilde kesilmiş ve serseri mayın haline getirilmiş.

Bunların arkasında ABD ve İngiltere’nin olduğunu biliyoruz. Bir şekilde Montrö’yü delebilmenin önünü açmak istiyorlar. Şayet Karadeniz’de seyrüsefer tehlikeye girerse, o mayın tehdidini kaldırmak için buraya ister istemez uluslararası gücün gelmesi tetiklenecek. Bu role tabii ki NATO soyunacak. Bu gelişmeler de ister istemez Montrö’nün delinmesine yol açacak. Onun için Türkiye bu hususta çok titiz olmalı demiştik. Bir de çok öbür gelişmeler de olmuştu.”

“Biliyorsunuz Amiraller Duyurusu var 4 Nisan 2021 tarihli. Bakınız orada iki tehlikeye dikkat çekmiştik. Çok kısa bir süre öncesinde periyodun Meclis Başkanı, ‘Cumhurbaşkanı, İstanbul Sözleşmesi’nde çekildiği benzeri Montrö’den de çekilebilir mi’ sorusuna bahtsız bir cevap vermişti. Benim şahsi değerlendirmem şu haldeydi: İktidar sıkışıktı ve Amerika’nın yardımını almak istiyordu. Destek görürlerse, Montrö’den vazgeçebileceklerinin mesajını uluslararası ortama vermiş oldular. Çok tehlikeli bir teşebbüstü bu. Amiraller bunun için bir duyuru yaptı. Bu da halkta bir karşılık buldu, bir farkındalık yarattı. Bu yansılar nedeniyle biliyorsunuz iktidar kızdı ve amirallere operasyon yaptı. 10 amiralin evine şafak baskını yaptılar. Biri de benim. ‘Darbeci’ dediler. Mevzunun darbecilik ile ilgisi yok. Türkiye için yaşamsal kıymeti olan Montrö’ye sahip çıkma var. İktidar Montrö konusunda taviz vermek istemiyorsa şayet, bu bahiste alınmaması lazımdı. Ama sanıyorum ki hiç olmazsa zihinlerde bu türlü bir fikir olduğu için bu işe çok kızdılar ve amirallere operasyon yapıldı.

Ve bakın çok çok önemli bir gelişme oldu bu sıralarda. Ben İstanbul’da yaşadığım için Çağlayan Adliyesi’nde mahkeme önüne çıktığımda tarih, 24 Şubat’tı. Yani Ukrayna Savaşı’nın başladığı tarih. Hatta ben mahkeme liderine ne dedim biliyor musunuz? ‘Sayın yargıç, Allah’ın sopası yok. Biz buna dikkat çekmeye çalışmıştık. Bakın Montrö’nün ne kadar çok önemli olduğunu, bugün başlayan savaş bize gösterdi’ dedim. Bildiriden on ay sonra.”

“Şimdi Montrö’nün 19’uncu unsuru mucibince Türkiye Boğazları, savaşan taraflara kapattı. Bu ne demektir? İngilizler temelinde, Ukrayna’ya bu gemiyi veremez. Türkiye de görebildiğim kadarıyla buna ‘Hayır’ demiş. Ama ne yazık ki Batı’da oyunlar tükenmiyor. Bir şekilde, farklı yollarla Montrö’yü delmeye çalışıyorlar. Merak ediyorum, bir anda bu mayın tehdidi nereden çıktı ki? Belli ki önce tehdidi yarat, sonra tehdidi etkisiz hale getirmek ve uluslararası seyrüsefer özgürlüğünü emniyet altına almak için buraya bir kuvvet talebinde bulunma metodunu izliyorlar.

“Zamanında da demiştim: Türkiye’nin mayın karşı önlemleri ve imkanları, bu tehdidi ortadan kaldırmak için kafidir. Türkiye bu işi tek başına yapabilir. Hatta Türkiye bir görev kuvveti oluştursun, isimlendirsin ve çalışsın demiştik. Ama yapılmadı. Şu Anda ben yeniden olumlu anlamlandırmaya çalışıyorum, sanıyorum Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkeleri bu türlü bir operasyona çekmek istemiyorlar. Bu yüzden Karadeniz’e kıyısı olan üç ülke; yani Türkiye, Romanya ve Bulgaristan, bu türlü bir görev kuvveti oluşturup mayın tehdidini ortadan kaldırmayı planlıyor.

Ama Romanya yahut Bulgaristan, tamamen ABD’nin ve İngiltere’nin güdümünde. Onlar açısından bunun bir atılım olduğunu düşünüyorlar. Sonunda tehdidin ölçüsünü artırarak, buradaki mayın tersi imkanların kâfi olmadığı, bu bahiste NATO’dan destek alınması gerektiği fikri ortaya atılabilir ve desteklenebilir. Türkiye çok zor durumda. Neden? İflas etmiş bir ekonomi var. İflas etmiş bir iktisatta o ülkenin iktidarı, ülkesinin prestijini, güvenliğini, egemenliğini ve çıkarlarını korumakta çok zorluk çeker. Anlayabildiğim kadarıyla baskı yapmaya çalışıyorlar.”

“Stavridis’in yorumlarında işte ‘Savunma gücü-saldırı gücü’ sözleri vardı. Harp gemilerinde bu türlü bir sınıflandırma yoktur, biliyor musunuz? Esasen Montrö’de de bu türlü bir sınıflandırma yok. Yardımcı gemi sınıfı var. Ama mayın temizleme gemileri, tarama ve avlama gemileri bu sınıflandırmaya girmez. Burada ustalıkla bir kurnazlık var. Zira mayın temizleme gemileri oraya girdiği takdirde, ‘Bunlara örtme dayanağı lazım’ diyecekler. Örtme yardımını kim yapacak? Destroyerler, Fırkateynler yapacak. Bu ister istemez, Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelerin hem kalış hem tonaj ölçüsünü geçer. Vaktinde Turgut Özal ‘Bir kezden bir şey olmaz’ demişti. Ama biz Montrö’yü bir sefer deldirirsek Montrö çöp olur. Montrö, Türkiye için yaşamsaldır.

Biz hem 2. Dünya Savaşı sırasında hem Soğuk Savaş sırasında, bu denizi rekabet denizi, çatışma denizi haline getirmemekte çok başarılı olduk. Ama bu başarımızın kaldıraç gücü, Montrö’den kaynaklanıyordu. Bakıyorum ben dünya denizlerine. 361 milyon kilometrekare. Karadeniz, Akdeniz’in beşte biri. En inançlı deniz Karadeniz biliyor musunuz? Siz şayet bu denizi rekabet denizi haline çevirirseniz, Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkeleri davet ederseniz, Montrö’yü delerseniz, burası bir çatışma alanı olur. İster istemez gelişmeler, Türkiye’yi ve Rusya’yı karşı karşıya getirir.”

“Türkiye’nin güvenliği ve çıkarları, sıkı sıkıya Montrö’den yanadır. Bu mevzuda NATO’dan, ABD’den ve İngiltere’den atılacak adımlar, ebediyen kuşkuyla, dikkatle, telaşla karşılanmalı. Yeterlice tahlil edilip, ona göre karşı atılımlar yapılmalıdır. ABD ve İngiltere, zaman içinde, ürkütmeden, dilimleme siyaseti ile Montrö’yü delmek istiyor. İktidarın şu andaki iflas etmiş ekonomisi ve yalnızlaşmış olması nedeniyle bir şekilde ona can simidi atarak, havuç vererek kandırmaya çalışıyorlar. Bir de iktidarın çok kısa bir süre önce yakınlık kurduğunu biliyorlar. Zira Montrö Kontratı 20 yıl, ondan sonra 5’er yıl geliyor. Ne zaman bitiyordu diğer 5 yıl? Zira değişiklikte ‘üç ay önce’ diyor. 2021’de bitiyordu. Bakın 2021’den kısa bir süre önce bu türlü bir cevap veriliyor. Cumhurbaşkanı çarçabuk, bir kararname ile çekilebilir izlenimini veriyorlar. Benim bunun danışıklı dövüş olduğu konusunda kuşkum var. Tam bu beş yılın bitmesine önerge verilmenin üç ayı içinde olduğunu görüyorum. Ama Amiraller Duyurusu, halkta sahiden büyük farkındalık yarattı. Daha sonra Ukrayna Savaşı sebebiyle herkesin başına dank etti. Ama iktidarın daha önce bu türlü bir mesaj göndermiş olması, karşı taraftaki ‘Montrö’yü nasıl delebiliriz’ fikirlerinde umut yaratıyor.”

“İktidarı ikna etmek için sundukları torbanın içinde kredi, F-16 ve diğer şeyler olabilir. Onu ben bilmiyorum. Tahmin edebiliyorum ama. Zira iktidar zor durumda ve kandırılabilir. Newsweek’te yazılanlar, eski SACEUR komutanı Yunan asıllı James G. Stavridis’in söyledikleri. Daha öbür akademisyen yorumları da görüyorum. Bunları trol benzeri düşünün. Bir şekilde uluslararası toplumu ve bu kapsamda Türk siyasetçileri tesir altına alabilmek, düşünsel tasarım yapabilmek için ataklar olarak görüyorum. Güya Türkiye izin vermiş benzeri geçersiz haberler de görüyorum. Ben bunların hepsinin doğru olmadığına inanıyorum. Bu sağduyusuzluğu, bu kadar sıkışık olmasına karşın şu andaki iktidarın bu türlü bir fahiş yanılgıyı yapmayacağını düşünüyorum ve umut ediyorum. İnşallah bu türlü bir yanlışın içine girmezler.”