Mısır Cumhurbaşkanı Sisi, Eylül’de Türkiye’ye geliyor

Gülsen Solaker

Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi’nin uzun vakittir planlanan ziyaretini yapmak üzere Eylül ayında Türkiye’ye gelmesi bekleniyor.

Arap Baharı’nın da tesiri altına aldığı ülkelerden olan Mısır’da Türkiye’de hükümetin destek verdiği Muhammed Mursi’nin Sisi tarafından düzenlenen askeri darbe ile devrilmesinin akabinde ise ikili alakalarda kötü bir periyoda girilmişti.

2020’de başlayan olağanlaşma sürecinden önce Erdoğan zaman zaman iç siyasete de yansıyacak şekilde Sisi için “darbeci, anti demokrat ve katil” benzeri ağır sözler kullanırken, iki ülke arasındaki buzlar son yıllarda çözülmeye başlamıştı.

Bu kapsamda iki ülke önderlerinin karşılıklı ziyareti planlanmış ve ilk olarak Erdoğan 14 Şubat’ta Kahire’ye gitmişti.

Sisi’nin ziyareti 2012 yılından bugüne Mısır’dan Türkiye’ye cumhurbaşkanı seviyesinde yapılacak ilk ziyaret olacak. Cumhurbaşkanlığı’na yakın basın yayın organlarına göre ziyaret 4 Eylül’de gerçekleşecek.

Cumhurbaşkanlığı tarafından resmi olarak duyurulmayan lakin çeşitli kaynaklarca Eylül ayında yapılacağı doğrulanan Sisi’nin ziyareti sırasında masadaki en çok önemli başlığın İsrail’in Gazze’de devam ettirdiği ataklar, ateşkes gayretleri ile bölgedeki tansiyonun artması benzeri gelişmeler olması bekleniyor.

Buna ek olarak iki ülke arasında ilk Yüksek Düzeyli Stratejik İş Birliği Kurulu toplantısının düzenlenmesi ve 20’ye yakın muahedenin imzalanması da hedefleniyor.

Kahire’ye en son Dışişleri Bakanı Hakan Fidan Ağustos ayı başında gitmiş ve Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati’nin yanı sıra Sisi ile de bir araya gelmişti. 

Mısır ile ilişkiler neden bozulmuştu?

Türkiye-Mısır ilişkileri 2010’dan itibaren çalkantılar içine giren Mısır’daki siyasi gelişmelerden, bölgesel dengelerden ve bunlara karşı AKP hükümetinin tercihlerinden direkt etkilendi.

2010 yılının sonlarına doğru Tunuslu seyyar satıcı Muhammed Buazizi’nin kendini yakması ile başlayan ve Mısır’ı da tesiri altına alan halk ayaklanmaları 30 yıl ülkeyi yöneten Hüsnü Mübarek’i koltuğundan ederken, yerine gelen o devirde AKP tarafından da desteklenen Müslüman Kardeşler çizgisindeki Mursi olmuştu.

Mursi’nin Haziran 2012’de göreve gelmesinden 5 ay sonra Erdoğan Başbakan olarak Kahire’ye gitti ve Ankara Mursi idaresinin iktidarını güçlendirmesi için her türlü dayanağı vermeye başladı. Mursi’nin AKP 4. Olağan Kongresi’ne katılmak üzere 30 Eylül 2012 tarihinde Ankara’ya yaptığı ziyaret Mısır’dan Türkiye’ye Cumhurbaşkanı seviyesindeki son ziyaret olmuştu.

Ancak Mursi’nin birtakım demokratik olmayan uygulamaları çok geçmeden ülkeyi yeniden geniş çaplı halk ayaklanmalarına sürükledi. 3 Temmuz 2013’de ordu tarafından Mursi’nin idaresine son verildi ve Sisi iktidarı devraldı.

O devirde Mursi’nin devrilmesine Erdoğan ve Dışişleri Bakanı olan Ahmet Davutoğlu sert tepki gösterdi ve 2020’ye kadar Sisi’ye karşı olan olumsuz hal devam etti. Bu tutum bazen iç siyasete de yansıdı.

Erdoğan, 7 Haziran 2015 genel seçimi öncesinde yaptığı konuşmada “7 Haziran bizi değerli Menderes’in akıbeti, Mursi’nin akıbetiyle tehdit edenlerin bir defa daha hüsrana uğrayacağı seçim olacak” diye konuşmuştu.

2019 yerel seçimlerinin İstanbul’daki ikinci çeşidi öncesi ise Erdoğan’ın İBB Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu için sarf ettiği “Pazar günü Sisi mi diyeceğiz, Binali Yıldırım mı diyeceğiz? Mesele bu kadar önemli” tabirleri de hafızalara kazınmıştı.

İlişkilerdeki kötü periyodun iç siyasetteki yansıması açısından akıllarda kalan bir diğer konu ise Erdoğan’ın bir dönem çok sık kullandığı ama artık tercih etmediği Mısır’da darbe terslerinin simgesi olan Rabia işareti olmuştu.

Sisi ile adım adım gelişen ilişkiler

2020’ye gelindiğinde bölgesel dengelerin değişmesinin de tesiriyle Sisi’ye karşı duyulan hasımlık geri plana atıldı ve Ağustos 2020’de iki ülke arasında olağanlaşma süreci başladı.

Dışişleri Bakan Yardımcıları başkanlığında 5-6 Mayıs ve 7-8 Eylül 2021 tarihlerinde birincisi Kahire’de, ikincisi Ankara’da olmak üzere iki turlu siyasi istişareler yapıldı.

Erdoğan bağlantıların kötü olduğu sırada 13 Mart 2019’da katıldığı bir programda “Beni Sisi’yle çok barıştırmak isteyenler var. Asla kabul etmiyorum, etmem de. Onunla aynı masada oturmam” demişti.

Erdoğan, Haziran 2019’da ise mahpusa konulan ve akabinde mahkeme salonunda hayatını kaybeden Mursi’nin eceliyle ölmediğini ifade ederek süreci takip edeceklerini söylemiş ve Mısır’ın uluslararası mahkemelerde yargılanması için gerekenin yapılacağını kaydetmişti.

Bu açıklamalardan bir süre sonra iki ülke arasında olağanlaşma devrinin ilk adımları atılırken, Erdoğan “aynı masada oturmam” dediği Sisi ile Kasım 2022’de Katar’daki Dünya Kupası’nda tokalaştı ve bir araya geldi.

Erdoğan bu görüşmeye ilişkin sorular üzerine “Siyasette ebedi olarak dargınlık, kırgınlık, küslük olmaz. Vakti, vakti geldiği anda oturur, kıymetlendirir, ona göre de bir yenilemeyi yapabilirsiniz. Şu anda Türkiye olarak düşünceli olduğumuz ülkelerle ilişkileri yeniden ele alabiliriz. Hele hele Haziran seçiminden sonra bir sil baştan yapabiliriz. Ve buna göre de yolumuza o şekilde devam edebiliriz” diyerek yeni periyodun işaretini verdi.

Normalleşme ile problemler aşıldı mı?

Mısır’la olağanlaşma Türkiye’nin Ortadoğu’daki diğer kimi ülkelerle de başlattığı süreçle paralel devam ederken, Kahire ile olan yakınlaşma ise daha temkinli ilerledi.

Daha önce tansiyonlu bir alaka sürdürülen Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve İsrail benzeri ülkelerle karşılıklı adımlar süratli atılırken, dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu Mısır’la başlayan olağanlaşma sürecinin çok yavaş ilerlemesinden şikâyet etmişti.

Ağır da ilerlese Temmuz 2023’te çok önemli bir adım atılarak, Ankara ile Kahire diplomatik ilgilerin düzeyini yeniden büyükelçi seviyesine çıkararak gerekli atamaları karşılıklı yaptı.

Maraş sarsıntıları de iki ülkeyi birbirine yakınlaştıran bir öteki etken oldu. Adana’ya gelen Mısır Dışişleri Bakanı Sami Şükri ilişkilerin bozulduğu 2013 yazından sonra Türkiye’ye gelen ilk üst seviye Mısırlı yetkili oldu.

Türkiye ile Mısır normalleşmesinin yavaş ilerlediği devirde tahlil arayan sıkıntılardan birisi olarak Libya ön plana çıkarken, diğer çok önemli sorun Mısır’ın rahatsız olduğu Türkiye’deki Müslüman Kardeşler varlığı idi.

Mısır olağanlaşma sürecini Türkiye’nin Libya siyasetlerinde bir değişiklik olmaması nedeniyle bir dönem askıya aldığını açıklarken ilerleyen vakitlerde iki başkent görüşlerini birbirine yaklaştırmıştı.

Sisi’nin ziyaretinde Gazze’nin yanı sıra Libya benzeri iki ülkeyi ilgilendiren diğer bahisler da ele alınarak, ticaret hacminin artırılması ve enerji alanında iş birliği imkanları konuşulacak.