Menzil Köyü: İbadet, ticaret, turizm

Alican Uludağ

Menzil Cemaati’nin 1993 yılından bugüne liderliğini yapan, “Gavs-ı Sani” olarak anılan ve cemaat içinde “Seyyid Abdülbaki El Hüseyni” mahlasını kullanan Abdülbaki Erol, Perşembe sabahı en az 250 bin kişinin katıldığı bir merasimle köyü Menzil’de defnenildi. İstanbul’da Çarşamba günü tedavi gördüğü hastanede 74 yaşında hayatını kaybettiği açıklanan Erol’un cenazesi gece saatlerinde karayoluyla Adıyaman’ın Menzil Köyü’ne getirildi. Yol boyunca çakarlı araçların eşlik ettiği cenaze, Menzil Köyü’ndeki “Markat-ı Şerif” denilen yerde toprağa verildi. Cenazede Adıyaman Valisi Osman Varol, Adıyaman Belediye Başkanı Süleyman Kılınç ve Büyük Birlik Partisi (BBP) Genel Başkanı Mustafa Destici de yer aldı.

Başka yerlerden cenaze için Menzil’e gelmek isteyen cemaat üyeleri ise kilometrelerce araç kuyruğu oluşturdu. Bu nedenle araçlarını yol kenarında park eden cemaat üyeleri, tarlalardan yürüyerek Menzil’e ulaştı. Jandarma Trafik vazifelileri, yol boyunca görev yaptı. Abdülbaki Erol’un ölümü sebebiyle Menzil’deki bütün dükkanlar kapatıldı. Tekrar köyün içinde bulunan ve tatil köyü olan Buhara Konutları’ndaki hizmetler de durduruldu. Buraya tatile gelenler, eşyalarını toplayarak köyden ayrıldı. 

Peki son yıllarda ismi sık sık duyulan, önderinin cenazesi bu kadar yankı uyandıran ve kayda değer bir ekonomik gücü olduğu da bilinen İslamcı Menzil Cemaati kimdir? Cemaatin ismini aldığı köy, Menzil, nasıl bir yerdir? DW Türkçe, Menzil Köyü’ne gitti.

Menzil’e özel çift şeritli yol

Nakşibendi Tarikatı’nın Halidiyye koluna bağlı olan Menzil Cemaati, Türkiye’nin en büyük cemaatlerinden biri. Cemaat, bilhassa Gülen yapılanmasının 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsüyle birlikte tasfiye edilmesi sonrası devlet takımlarında çok önemli bir güce ulaştı. 14 Mayıs seçimlerinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı destekleyen cemaat, dini faaliyetlerinin dışında televizyonculuktan pazarlamaya, besinden özel hastaneye, online alışverişten meslek sitesine kadar birçok ticari alanda varlık gösteriyor. Bu nedenle de “holdingleşen cemaat” eleştirilerine neden oluyor.

Adıyaman’ın Kahta ilçesi hudutları içinde bulunan Menzil Köyü de cemaatin sahip olduğu ticari zenginliği yansıtıyor. “Köy” görünümünden çok, özel kurulmuş bir beldeyi andıran Menzil’de çağdaş ve bakımlı binalar dikkat çekiyor. Bir yanda ibadet, bir yanda ticaret, diğer yanda da turizm aynı anda yapılıyor. 

Adıyaman’a 80 kilometre uzaklıktaki Menzil Köyü’ne giderken Kahta’dan sonra zaman zaman tek şeritli yollardan geçiliyor. Lakin bu tek şeritli ve bozuk şehirlerarası yol, Menzil Köyü yoluna dönülmesiyle birlikte değişiyor. Burada Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından yapılan çift şeritli çağdaş bir yol dikkat çekiyor.

Menzil’e girildiğinde gelenleri, derhal solda bir otogar ve küçük bir sanayi karşılıyor. Bu otogar, cemaatin firması olan Haşemi Turizm tarafından işletiliyor. Buradan Türkiye’nin dört bir yanına otobüs seferleri düzenlenebiliyor. Otogarda ayrıyetenTürk Hava Yolları’nın (THY) da bir masası bulunuyor.

Her dükkanın ismi Menzil

Köyde neredeyse her işyerinin ismi Menzil. Köyün ana caddesinde lokanta, market ve eczane Menzil ismiyle faaliyet yürütüyor. Markette bilinen ürünlerin yanı sıra Menzil şirketlerinin ürettiği eserler de satılıyor. Bu bölgede bekleyen Menzil’e bağlı güvenlik vazifelileri de hem trafiği yönetiyor hem de ilçeye giren çıkanları denetim ediyor. 

Menzil’e bağlılığını bildirmek ve “tövbe etmek” için gelenler ise köyde aynı vakitte tatil yapıyor. Menzil Köyü içerisinde yer alan Buhara Konutları bu gayeyle yapılmış. Devre-mülk şeklinde satın alınabilen bu meskenlerde, ücret karşılığında da kalınabiliyor. İçinde hamam, havuz, sauna, aquapark ve termal suyun bulunduğu Buhara Meskenleri 41 bloktan oluşuyor. Köy merkezi ile Buhara Konutları arasındaki gölet ise ayrıyetendikkat çekiyor. Sonradan yapıldığı anlaşılan göletin kenarında “Menzil Şeyhi” için özel bir yer de yapılmış.

Köyde görüntü çekmek aslında yasak. Sorumlular sık sık buna ilişkin ihtarlarda bulunuyor, duvarlarda da ikazlar yer alıyor. Köyün neredeyse her yanı güvenlik kameralarıyla izleniyor. Fakat sokaklarda zaman zaman fotoğraf çekenlere rastlanıyor. DW Türkçe ekibinin bulunduğu sırada İsmailağa Cemaati’nde “hoca” olduğunu belirten bir kişi de Menzil’i gezdi, akabinde anı fotoğrafları çektirdi. Menzil’e sadece cemaat üyeleri değil, farklı tarikatların mensupları da geliyor.

Çocuklar bedelsiz çalıştırılıyor

Menzil Köyü’ndeki dükkânlarda çalışanlar ise yeniden cemaat üyeleri. Bunlardan kimileri aileleriyle köydeki konutlarda kalıyor. Bu şahıslar maaş karşılığı çalışırken özellikle çocuklar Menzil Çay Ocağı ve lokantasında bedelsiz görev yapıyor. 

Menzil sokaklarında erkekler ekseriyetle takkeli, şalvarlı ve uzun kollu gömlek, bayanlar ise çarşaf giyiyor. Köyün paklığı ve her türlü bakımı cemaat üyeleri tarafından yapılıyor. 

Cemaat üyeleri ibadetini ise Menzil’in merkezindeki büyük mescitte gerçekleştiriyor. Burada her namaz saatinin akabinde “tövbe seansı” yapılıyor. Son yıllarda cemaat lideri Erol’un hasta olması sebebiyle namazları oğulları kıldırıyordu. Mescitte bulunan sorumlular ise cemaat üyelerinin giriş çıkışını yönetiyor. Sabah ve ikindi namazlarından sonra caminin yanındaki aşevinde bedelsiz çorba ve ekmek dağıtmak ise gelenek olmuş.

“Menzil Şeyhi”nin saray benzeri evi

Caminin bulunduğu bölgede büyük bir “medrese” göze çarpıyor. Burada cemaat üyesi çocuklar, yıl boyunca hafızlık eğitimine alınıyor. Köyde bulunan okul ise bu gösterişle medreseden çok daha küçük. Caminin derhal yanında ise “Menzil Şeyhi”nin sarayı andıran evi bulunuyor. Üç katlı bu meskenin ikinci katında oluşturulmuş küçük bir balkondan zaman zaman Menzil önderinin “müritlerini” selamladığı ifade ediliyor.

Son yıllarda hasta olan Menzil lideri Abdülbaki Erol, tedavi için İstanbul’da bulunuyordu. Bu sırada da köyde Erol’un altı kişilik halifesi yer alıyordu. Bunlardan üçünü oğulları, başkalarını ise “Seyda” denilen cemaat yöneticileri oluşturuyordu. Kendilerine “Seyda” diyen cemaatin önde gelen yöneticileri de külliye içerisinde yer alan büyük ve gösterişli meskenlerde yaşıyor.

Medresenin altında ise köyün mezarlığı bulunuyor. Bu mezarlıkta cemaatin önde gelenleri ve çalışanlarının yanı sıra isteyen üyeleri defnediliyor. Lakin cemaatin zirve yöneticileri ise daha arka bulunan “Markat-ı Şerif” denilen kapalı alanda toprağa veriliyor. Abdülbaki Erol’un cenazesi de işte burada defnedildi.

Erol’un vefatından sonra üç bölünen ve başa kimin geçeceği bilinmeyen cemaatin nereye savrulacağı ise şimdilik bilinmiyor. Menzil Cemaati ise özerk bir yerleşim manzarası veren merkeziyle her geçen gün biraz daha büyüyor.