Kırım’ın Rusya’ya bağlanmasının üzerinden 10 yıl geçti: Kırım Tatarlarının hayatında neler değişti?

2014 yılından önce Ukrayna’ya bağlı olan Kırım Özerk Cumhuriyet Parlamentosu, özel statülü Sivastopol İl Şurası 2014 yılının Mart ayında Bağımsızlık Bildirisi kabul etti. Gerisinde da Kırım Cumhuriyeti, bağımsız ve hâkim devlet olarak, referandum sonuçlarına göre uygun devletlerarası mukavelelere dayanarak Kırım Cumhuriyeti’nin Rusya Federasyonu’nun yeni federal ünitesi olarak Rusya Federasyonu’na dahil edilmesi talebiyle müract etti.

Rusya Devlet Başkanı Putin, 19 Mart 2014’te Kırım’ın Rusya’ya bağlanmasını öngören yasa tasarısını Rus Parlamentosuna sundu. Putin, 21 Nisan 2014’te Kremlin Sarayı’nda düzenlenen merasimde, “Kırım ve Sivastopol’ün Rusya’ya bağlanması ve yeni federal bölgeler oluşturulmasını” öngören maddeyi imzaladı. Böylelikle Kırım Rusya’ya katılmış oldu.

Kırım halkının bu kararı sonrasında bilhassa Ukrayna yanlısı olan kimi gruplar, Kırım’ın Rusya’ya katılması sonrasında Kırım Tatarlarına baskı yapılacağı, lisanlarını kullanmalarına izin verilmeyeceği, dini bedellerini yaşayamayacakları, sürgün günlerinin yeniden yaşanacağını iddia edilmişlerdi. Aradan geçen 10 yılda bu savların ne kadar gerçekçi olduğunu Sputnik Türkiye, Kırım’a giderek gözlemledi.

18 Mayıs’ta Sürgün Kurbanlarını Anma Günü oldu

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin 21 Nisan 2014’te ‘Ermeni, Bulgar, Yunan, İtalyan, Kırım-Tatar ve Alman haklarının rehabilitasyonu ve bu halkların yeniden canlanmaları ve geliştirilmesine ilişkin tedbirler’ başlıklı 268 sayılı kararnameyi imzaladı. Rusya hükümetinin 11 Ağustos 2014 tarihli kararıyla da ‘Kırım Cumhuriyeti ve Sivastopol kentinin kalkındırılması’ başlıklı federal program onaylandı. Programda Kırım Tatarları ve yarımadanın sürgün edilen diğer halklarının sosyo-ekonomik, ulusal-kültürel ve manevi olarak yeniden canlanmasına ilişkin bir dizi önlem yer aldı. “18 Mayıs’ta Sürgün Kurbanlarını Anma Günü” olarak ilan edilirken, Bahçesaray Süren kasabasında sürgün anıtı inşa edildi. Anıtta sürgün devrinin sembol etmek için o günlerden kalma bir vagon yer alıyor. Ayrıyeten yapılan anıtta evine son defa bakan bir çocuk, elinde yalnızca oyuncağı ile sürgüne giden bir kız çocuğu başta olmak üzere o günü hatırlatan bir heykel bulunuyor. Ayrıyeten hayatını kaybedenler için dua edilebilmesi için bir cami ve bir kilisede anıt bölgesinde inşa edilmiş durumda. Bu anıt Rusya’nın yaşanan acıları unutmadığının da bir göstergesi manasına da geliyor.

Sürgünden dönenleri için konut projesi

Rusya Devlet Başkanı Putin tarafından 2014 yılında imzalanan kararname ile Sürgün edildiği bölgelerden kendi topraklarına dönmek isteyenlere konut ve arazi tahsisi konusunda çok önemli adımlar atıldı. Ülkeye dönenler için çok sayıda konut inşa edildi ve bu konutlar ücretsiz olarak hak sahiplerine dağıtıldı. İsteyenler için uygun arazi tahsisleri de yapıldı. Kırım Tatarların toplu olarak yaşadığı kasabalarda su, elektrik ve gaz tedariki, yol inştı bahislerinde da çok önemli adımlar atılmış durumda.

Tatarca resmi lisan oldu

2014 tarihli Kırım Cumhuriyeti Anayasası uyarınca, Rusça, Ukraynaca ve Kırım Tatar lisanları, resmi lisanlar olarak kabul edildi. Ukrayna devrinin tersine Tatarlar kendi lisanında eğitim görmeye başladı. 2014’den sonra açılan okullarda Rusça ve Tatarca lisanlarında eğitim veren okullar kuruldu. Burada öğrenciler birinci sınıftan itibaren iki lisanlı eğitim alabiliyor. Tatarların çocukları ana lisanlarını burada öğreniyor. Simferepol’deki Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesinde de Tatarca eğitim alma imkanı bulunuyor. Kırım Tatar Lisanı ve Edebiyatı Kısımlarında lisanın geliştirilmesi yönelik araştırmalar gerçekleştiriliyor. Kırım sokaklarından Tatarca serbestçe konuşulabiliyor. Tatarlar ile Türkçe konuşarak anlaşmak mümkün.

Kırım Müftü Yardımcısı Gafarov: Hayalimiz gerçek oldu

Çoğunluğu Müslüman olan Kırım Tararları’nın kendi dinlerini özgürce yaşamalarına ilişkin de bu süreçte çok önemli adımlar atıldı. Devlet ile dini kurumlar arasındaki işbirliği yapan şekilde gelişmektedir. Kırım ve Sivastopol Müslümanları Dini Yönetimi, 2015 yılında merkezi dini kuruluş olarak tescil edildi. Simferopol’de 4 bin kişilik Cuma Camii’nin inşası tamamlanıyor. Ukrayna yönetimi döneminde türlü mazeretler ile imaline mahzur olunan Rusya Devlet Başkanı Putin döneminde tamamlandı.

Kırım Müftü Yardımcısı Raim Gafarov caminin inşa süreci ve ülkedeki dini yaşamam ilişkin şunları anlattı:

Tamamlanan caminin bahçesinden yer alan çam ağacın kıssasını anlatan bölge sakinleri, Ukrayna idaresinde bu çam ağacı mazeret edilerek cami inşasına izin verilmediğini söylüyorlar. Bugün ise o çam ağacı cami avlusunda müdafaa altına alınmış durumda.

FETÖ yapılanmasına izin yok

Ukrayna döneminde Kırım’da fliyet gösteren ve okul açan Terör Örgütü yapılanması da 2014 yılında Kırım’ın Rusya’ya bağlanması ile birlikte bölgeden temizlenmiş durumda. FETÖ’nün birçok ülkede fliyet gösterdiği süreçte ilk olarak Kırım’da fliyetleri durdurulmuş ve bu yapılanmanın Kırım’da fliyet göstermesine izin verilmemiş.

Hansaray’da büyük restorasyon

1530 – 1783 yılları arasında Kırım Hanlığı’na başşehirlik yapan Bahçesaray kentinde bulunan Saray kapsamlı bir onarıma alınmış durumda. 16. yy’ın başlarında (1503’te) Kırım Hanı I. Mengli Giray Han döneminde inşasına başlanan Hansaray, sonraki hanlar tarafından da genişletilerek bugünkü haline kavuşmuş durumda. Duvarlarını kalem işlerinin süslediği Hansaray’da Hanlara ve aile bireylerine ait mezarlarda bulunuyor. Tüm bu yapılar aslına uygun şekilde yeniden düzenleniyor. Saray içerisinde Rus Edebiyatçı Puşkin’in görüp, hakkında şiir yazdığı çeşmede bulunuyor.

Puşkin’in o çeşme için kaleme aldığı şiirde şu satırlar yer alıyor :

“Aşk fıskiyesi, ölümsüz çeşme!

Sana armağan olarak iki gül getirdim.

Seviyorum bitimsiz konuşmanı

Ve şiirsel gözyaşlarını senin”

Tatarlar idarede söz sahibi

Kırım’da yaşayan Tatarlar yönetim kademesin her düzeyinden temsil ediliyor. İl ve kasaba icra organlarında Tatarların temsilcileri bulunuyor. Mecliste de Tatarları temsilen milletvekilleri görev yapıyor. Tatarlar hükümet içerisinde de bakan, bakan yardımcısı düzeyinde de temsil ediliyor.

Millet Televizyonu Tatarların sesi

Kırım’da yaşanan Tatarların kendilerine ait televizyon ve yayın organları da bulunuyor. Tatarca yayın yapan Millet Televizyonu Kırım’daki toplumsal, siyasi, ekonomik ve kültürel haberleri Tatarlara duyuruyor. Tatarların ayrıyeten gazete ve radyoları da bulunuyor. Bunlar Tatarca yayın yapıyor.

Kırım Tatarları ne istiyor?

Kırım Tatarları Türkiye’den, bu 10 yıl içerisinde ülkede yapılanları görmesini istiyor. Türkiye ile iyi bağlantı kurmak isteyen Tatarlar bu mevzuda Türk Hükümeti’ne de davet yapıyor. Kırım’ın Başşehri Simferopol’de düzenlenen Kırım Milletvekilleri Kongresi’nden oy birliği ile Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve TBMM üyesi milletvekillerine çağrı yapılması kararı alındı. Bu davette Cumhurbaşkanı Erdoğan ve milletvekilleri Kırım’a davet edilirken, Kırım gerçeklerinin kendilerinden dinlenmesini istiyor. Kırımla ilgili, bilhassa Ukrayna yanlıları tarafından telaffuzların dikkate alınmaması, asıl gerçeğin orada yaşayan insanlardan öğrenilmesi talep ediliyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Kırım’a davet eden Milletlerarası İlişkiler Komitesi Başkanı Ayder Tippa ise şunları söyledi: