Kadın cinayetleri dünyada arttı: Türkiye’de durum nasıl?

Birleşmiş Milletler (BM) yayımladığı raporda 2022’de dünya çapında yaklaşık 89 bin bayan ve kız çocuğunun kasıtlı olarak öldürüldüğünü ve bunun son 20 yılda kaydedilen en yüksek rakam olduğunu açıkladı. “Kadın ve kız çocuklarının cinsiyete dayalı öldürülmesi/ 2022’de eş ve aile bağlantılı bayan cinayetlerine ilişkin küresel tahminler” başlığını taşıyan raporda yer alan bilgilere göre bayan veya kız çocuklarının yüzde 55’i yani 48 bin 800’ü eşleri veya aile üyeleri tarafından öldürüldü. Bu da ortalama olarak her gün 133’ten fazla bayan ya da kız çocuğunun kendi ailesinden biri tarafından öldürüldüğü anlamına geliyor.

BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ve BM Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadının Güçlendirilmesi Birimi’nin (BM Women) ortak çalışmasıyla hazırlanan raporda Türkiye ile ilgili kısımda dikkat çekici ifadeler yer aldı.

Raporda 2010 yılından sonra Türkiye’de bayan cinayetlerinde düşüş eğilimi olduğu belirtiliyor. Raporda “Aralarında Japonya, Filipinler ve Türkiye’nin de olduğu Asya ülkelerinde 2010 yılından bugüne bayan cinayetlerinde düşüşler görülüyor” ifadesi yer alıyor.

“Kadın cinayetleri sadece 2011’de düştü”

Ancak Türkiye’de bayan cinayetlerini düzenli olarak raporlayan Bayan Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun verileri BM’nin raporu ile benzerlik göstermiyor.

Konuyla ilgili DW Türkçe’ye konuşan Bayan Cinayetlerini Durduracağız Platformu Genel Sekreteri Fidan Ataselim, BM’nin yayınladığı rapordaki verilerin devlet kaynaklarının hangi tanımlaması üzerinden elde edildiğinin belirsiz olduğuna dikkat çekiyor. Ataselim, “Biz 2010 yılından 2023 yılına kadar sadece 2011 yılında bayan cinayetlerinin azaldığını gözlemledik. Çünkü 2011 İstanbul Sözleşmesi’nin imzalandığı yıldı. 2011’de o siyasi atmosferin topluma yayıldığını görüyoruz” ifadelerini kullanıyor.

“Veriler birbirini tutmuyor”

Ataselim, bayan cinayetleri rakamlarını açıklama konusunda Türkiye’deki resmî kurumların yeterince şeffaf olmadığını söylüyor.

“Kadın cinayetleri verileri Türkiye’deki resmî kurumlar tarafından sistematik bir şekilde raporlanıp kamuoyuyla paylaşılmıyor” diyen Ataselim, 2010 yılından beri bayan cinayetlerini raporladıklarını belirtiyor. Ataselim, Bayan Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun verileri ile ilgili bakanlıkların verilerinin de örtüşmediğini anlatıyor:

“2010 yılında o dönemin Aile ve Sosyal Politikalar ve Adalet Bakanlığı’na bunun yanı sıra polis ve jandarma genel müdürlüklerine ellerindeki bayan cinayeti verilerini öğrenmek için başvuruda bulunduk. Kimisi hiç yanıt vermedi kimisi elimizde böyle bir veri yok yanıtını verdi. Devlet kurumları 2013 yılında bir soru önergesine karşılık ilk defa aile içi şiddet sonucu öldürülen kadınların rakamlarını açıkladı. Ancak daha sonra bayan cinayetleri düşüyor diyerek manipülatif bir tavır ortaya koydular. Çünkü İstanbul Sözleşmesi’ni geri çektikten sonra bayan cinayetleri düşüyor algısı yaratmak istediler. Bizim verilerimiz ile bakanlığın açıkladığı veriler birbiri ile örtüşmüyor.”

Bakanlık verileri farklı

İçişleri Bakanlığı’nın kamuoyuyla paylaştığı rapora göre 2022 yılında 272 bayan cinayeti işlendi.

Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu ise 2022’de 334 kadının öldürüldüğünü 245 kadının da şüpheli olarak can kaybı bulunduğunu açıkladı.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Derya Yanık 2022 yılının Aralık ayında yaptığı açıklamada “2021’in ilk 10 ayında, 242 bayan cinayeti yaşandı. 2022’nin ilk 10 ayında, 225 bayan cinayeti yaşandı. Yaklaşık yüzde 7 azalış var” ifadelerini kullanmıştı.

Ancak Bayan Cinayetlerini Durduracağız Platformu aynı dönemde paylaştığı verilerde yılın ilk 10 ayında 282 bayan cinayeti işlendiğini 208 kadının ölümünün şüpheli olduğunu açıklamıştı.

Ataselim: Farkı yaratan bayan cinayeti tanımı

Peki bu veriler neden örtüşmüyor? Ataselim bu sorunun yanıtının “kadın cinayeti” tanımında yattığını vurguluyor.

Devletin açıkladığı rakamlarda bayan cinayetleri tanımını üç kez değiştirdiğine dikkat çeken Ataselim, “Bir kez aile içi şiddette öldürülen kadınların sayılarını açıkladılar. Bir yıl tüm cinayete kurban giden vatandaşlar arasında bayan olanların verilerini yayınladılar. Bir diğer yıl ise 6284 yasasından yargılanan olayların verileri paylaşıldı” şeklinde konuşuyor.

Bu üç tanımlamanın da bayan cinayetleri tanımını tam olarak kapsamadığını vurgulayan Ataselim, “Uluslararası kurumlar ‘femicide’ yani ‘kadın cinayeti’ tanımına göre bir raporlama yapıyor. Biz de bu tanıma uygun şekilde raporlama yapıyoruz. Bakanlığın raporları tanımları sürekli değiştirdiği için verilerde farklı eğilimler görülüyor” diyor.

“Şüpheli ölümler” arttı

Raporlama yaparken ilginç verilere rastladıklarını Fidan Ataselim, bayan cinayetlerinin son yıllarda belli bir seyirde sürdüğünü ancak “şüpheli ölüm” sayılarının çok arttığını kaydediyor. “Erkekler artık işledikleri cinayetlere kaza, intihar veya doğal ölüm süsü vermeye çalışıyor” ifadelerini kullanan Ataselim “2023’ün ilk 10 ayında 253 bayan 214 şüpheli bayan ölümü gerçekleşti. Her ay şüpheli bayan ölümü, bayan cinayeti sayısına yaklaşıyor. Bunun çok olumsuz bir seyir olduğunu düşünüyoruz. Aslında gerçek rakam gizlenmiş olan cinayetlerin içerisinde olabilir” diyor.

Diğer bölgelerde durum

Bu arada BM’nin raporunda diğer ülkelere ilişkin de dikkat çekici veriler yer alıyor. Buna göre, 2022’de yaklaşık 20 bin kadının öldürüldüğü Afrika en çok bayan cinayeti işlenen kıta oldu. 2013 yılından bugüne en çok bayan cinayeti Asya’da işleniyordu. 2010 ile 2022 yılları arasında Avrupa’da eş veya aile üyeleri tarafından işlenen bayan cinayetlerinde yüzde 21 oranında düşüş gözlemlendi.

Amerika kıtasında cinayet eğilimleri bölgelere göre değişiklik gösterdi. Kuzey Amerika’da işlenen cinayetlerde 2017-2022 yılları arasında yüze 29’luk bir artış olurken Orta Amerika’da yüzde 10 Güney Amerika’da yüzde 8 düşüş olduğu kaydedildi.

DW/EÇ, JD