İzmir depremi ile ilgili tsunami hesaplaması: ‘Zorunda kalacağız’ diyerek duyurdu

İzmir depremi ile ilgili İzmir Körfezi‘ndeki tsunami riskini hesaplayan bilimsel çalışma dikkat çekti. İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi ve Sarsıntı Araştırma ve Uygulama Merkez (DAUM) Müdürü Doç. Dr. Ökmen Sümer, İzmir iç ve dış körfezindeki tüm kıyıların ve koyun geometrisini çıkartıp, zelzelelerin tsunami tesirlerini araştırdıklarını belirtip, sonunda oluşturulacak tsunami baskın haritalarıyla, risklerin azaltılmasına fırsat sağlanacağını söyledi.

Doç. Dr. Sümer, “Bu proje bittikten sonra o alanların hangisinin riskli olup olmadığı ortaya çıkacak. Tahminen de o alanlardan kimilerini toplanma merkezleri ortasından da çıkartmak zorunda kalacağız” dedi.

DEÜ DAUM tarafından Ege Denizi Seferihisar açıklarında 30 Ekim 2020‘de meydana gelen sarsıntının ardından İzmir körfezindeki tüm kıyıların ve koyun geometrisi çıkartılıp, zelzele kaynaklı tsunami risklerini araştırılması için harekete geçildi. Bu kapsamda iç körfezdeki çalışmalara 1 yıl önce başlandı.

Söz konusu araştırmayla ilgili bilgi veren DEÜ Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi ve DAUM Müdürü Doç. Dr. Sümer, İzmir Körfezi’nde bir fayın kırılması halinde nasıl bir tesir yaratılacağı konusunda bir proje yürüttüklerini kaydetti. 2017’de Bodrum’da akabinde 2020’deki zelzeleden sonra meydana gelen tsunaminin Doğu Ege kıyılarında karşılaşılan en büyük tsunamilerden biri olduğunu belirten Doç. Dr. Sümer, “2020 sarsıntısının fayı aynı alanda tekrar tsunami oluşturamaz. Bu fay da Kuşadası Körfezi’ndeki en çok önemli tsunami kaynaklarından biriydi. Bu alandaki faylardan kaynaklı bir tsunaminin artık alanda yaşanmayacağını söyleyebilirim. Fakat Girit’in güneyindeki dalma-batma zonundaki faylar benzeri dışardaki faylarda bir kırılma gerçekleşebilir. Bu da başka bir senaryodur” dedi.

Tsunami benzeri çok önemli bir mevzuda önemli olarak çalışan Türkiye’de yalnızca Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) ve Kandilli Rasathanesi ve Zelzele Araştırma Enstitüsü‘nde bir grup olduğuna dikkati çeken Doç. Dr. Sümer, “2020’de Sisam sarsıntısı nedeniyle İzmir’in Kuşadası ve Sığacık körfezlerini etkileyen bir tsunami yaşadık. Bu tsunamiden sonra DEÜ olarak üzerimize düşen sorumluluk şuuruyla sahada incelemeler başlattık. Bu kazandığımız tecrübe ve sonradan yürüttüğümüz bilimsel çalışmalar DEÜ olarak Türkiye’deki tsunami konusunda uzmanlığı bulunan kurumlar arasına girmemize fırsat sağladı” diye konuştu.

Yaptıkları çalışmalarda 190 kilometrelik kıyı şeridinde 18 alanda, 17 koyda 3 bine yakın ölçüm istasyonunda sayısal bilgi elde ettiklerini vurgulayan Doç. Dr. Sümer, “Depremin oluşturduğu tsunaminin kıyıya olan tesirlerini anlayabilme fırsatı bulduk. Daha sonra, ‘İzmir Körfezi’nde bir tsunami yaşanırsa ne olur’ diye bir proje başlattık. Bunun için körfezin içindeki fayların doğru bir şekilde ortaya çıkartılması gerekiyor. Bu vakte kadar İzmir’in iç ve dış körfezinin tsunami riskiyle ilgili literatürde tek bir çalışma var. O da körfezin dışındaki fayların farklı kırılma senaryolarında tsunaminin körfez içindeki dalga/su yüksekliği ile ilgili bilgiler içeren bir bilimsel çalışma. Körfez içindeki faylar kırılırsa iç ve dış körfeze tesirleri nasıl yansır bilinmiyordu” dedi.

Ege Bölgesi’nde karadaki fayların yakından bilindiğini lakin denizdekiler ile ilgili sınırlı sayıda çalışma yapıldığını anlatan Doç. Dr. Ökmen Sümer, şöyle konuştu:

Oluşturulan tsunami baskın haritalarının Kent Afet Risk Azaltma Planları’nda (İRAP) altlık bilgiler olarak kullanılabileceğini ifade eden Doç. Dr. Sümer, “Bir zelzele olduğunda hangi kıyılarımızda ne kadar içeriye su girecek, ne kadar dalga tırmanma yüksekliği olacak ve ne kadar alanı etkileyecek, onu belirlemek hayli önemli. Biliyorsunuz İzmir’de nüfusun kalabalık olduğu alanların önlerinde denize dolgu yapılan alanlar var. Zelzelelerde de o alanlar tahminen de insanların kaçacağı boşluk alanları oluşturuyor. Ama sarsıntıyla gelen bir tsunamide kıyıda insanların kaçacağı alanlar riskli mi, bunları görmüş olacağız. Bu proje bittikten sonra o alanların hangisinin riskli olup olmadığı ortaya çıkacak. Tahminen de o alanlardan kimilerini toplanma merkezleri ortasından da çıkartmak zorunda kalacağız. Zelzele olduktan sonra insanlar geniş alanlara kaçacak. Bu alanların seçiminde farklı parametrelere göre de değerlendirme yapmamız gerekiyor. Bunlar için bilimsel datayla ortaya konmuş sayısal sonuçlara ihtiyaç var” dedi.

Tsunami nedeniyle gemicilik fliyetlerinin sürdürüldüğü limanlarda da hasar oluşabildiğinin altını çizen Dr. Sümer, bu hasarı önleyebilmek açısından hazırladıkları çalışmanın da çok önemli bir altlık oluşturabileceğini kaydetti.

1980’li yıllardan 2000’li yıllara kadar İzmir Körfezi’nde yalnızca 2 adet fay belirleme çalışması yapıldığını fakat bunların günümüz bilimsel dataları manasında çok kısıtlı olduğunu belirten Sümer, “2010’dan itibaren bilhassa Dokuz Eylül Üniversitesi bünyesindeki Türkiye’nin çok disiplinli bilimsel deniz araştırmalarının yapılabildiği ilk gemisi olan Koca Piri Reis Araştırma Gemisi ile Deniz Bilimleri Enstitüsü‘ndeki akademisyenlerimiz inanılmaz bir data seti topladı. Dünyanın tahminen de deniz sismiği manasında en ağır çalışılan yeri, İzmir Körfezi‘dir. Bu datayı toplamak 13 sene sürdü. Gemi giderken gerisinden çektiği bilimsel aletlerle ses dalgaları göndererek suyun ve altındaki fayları ortaya çıkartan sismik yansıma formülü kullanılıyor. Bu veri setini önümüzdeki dönemde birçok bilim insanı ile bir arada değerlendireceğiz. Sonrasında bilhassa körfez içindeki fayları daha hassas bir şekilde haritalayacağız, sistemlerini anlayacağız. Sonra bu fayların kırılmaları ile oluşabilecek tsunamiler üzerinden senaryolar oluşturacağız. Zelzele olduktan sonra dalganın çekilmesi ve geri gelmesini düşündüğümüzde hem kıyının içindeki baskınlar çok önemli hem de nereye kadar geri çekileceği. Zira orada gemicilik fliyetlerini sürdürdüğümüz limanlarımız var. Sığacık’ta 185 kilometrelik kıyı şeridinde 15-20 marina ve balıkçı barınağı çok büyük hasar gördü. Oradaki teknelerde de hasar meydana geldi. Bunların önlenebilmesi ismine da bizim yaptığımız bilimsel çalışmaların çıktıları çok önemli hale geliyor” dedi.