İsrail’in nükleer silahlara sahip olup olmadığına dair uluslararası denetleme mekanizması ne kadar mümkün ?

Cumhurbaşkanı Erdoğan’a göre Türkiye, İsrail’in nükleer silahlara sahip olup olmadığının doğrulanması için Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Kurulu ve Uluslararası Atom Gücü Ajansı’na (UAEA) başvurmayı planlıyor.

İsrail’in nükleer silahlara sahip olup olmadığına dair uluslararası denetleme mekanizması ne kadar mümkün ?
Dünya
Yayınlama: 26.11.2023
5
A+
A-

Rusya da, Orta Doğu ülkelerinde nükleer silahların varlığını doğrulamak için bir çeşit uluslararası kontrol sistemi oluşturma fikrine sıcak bakıyor.

Peki Batı’nın İsrail’e verdiği destek dikkate alındığında bu türlü bir sistemin oluşturulabilmesi ne kadar mümkün ?

Sputnik’e konuşan Rusya Ulusal Araştırma Üniversitesi İktisat Yüksek Okulu Dünya Ekonomisi ve Dünya Siyaseti Fakültesi Öğretim Vazifelisi, ve aynı vakitte Rusya Bilimler Akademisi Doğu Araştırmaları Enstitüsü Uzmanı Grigory Lukyanov, Orta Doğu’da kitle imha silahlarından (KİS) arındırılmış bir bölge yaratma sürecinin ilerletilmesi yolunda mevcut zorluklara dikkat çekti.

Sözlerine, “Erdoğan’ın bu açıklaması Türkiye’nin niyetinin ciddiyetini ortaya koyuyor” diyerek başlayan Lukyanov, aynı vakitte, Orta Doğu’da kitle imha silahlarından arındırılmış bir bölge yaratma sürecinin ilerleyişini büyük ölçüde zorlaştıran sert gerçekler de olduğunun altını çiziyor.

Uzman, ayrıyeten, bölgenin nükleer silahlardan arındırılması ihtimalini değerlendirdiği konuşmasında, “UAEA’nın fiili yetkileri ve BM Güvenlik Kurulu’nun bu mevzudaki tavrı dikkate alınmalı. Ortadoğu’da kitle imha silahlarından arınmış bir bölgenin yaratılmasına ilişkin son BM Güvenlik Kurulu kararı, 1995 yılında kabul edildi. Aslında bu, BM Güvenlik Kurulu’nun daimi üyeleri arasında bu bahiste fikir birliğine varıldığı son toplantıydı. Ve 1995 yılındaki bu karar, Batılı devletler tarafından savunulan İsrail’in spesifik talep ve istekleri dikkate alınarak kabul edilmişti” sözlerini kullandı.

Şu anda İsrail’in nükleer silahlara sahip olup olmadığını denetim edecek hiçbir denetim sisteminin bulunmadığına inanan Lukyanov, sözlerini şu şekilde sürdürdü:

“Orta Doğu’da KİS’lerden arınmış bir bölge yaratmayı ve denetim düzeneklerini uygulamaya koymayı amaçlayan teşebbüslerin geliştirilmesi için bir konferans düzenlemeye yönelik daha sonraki teşebbüsler, çeşitli aktörlerin uzlaşmaz pozisyonu nedeniyle çıkmaza girerken, bölgedeki birçok çatışmanın çözülmemiş doğasıyla da karşı karşıya kaldı. İsrail’in nükleer silah denetimi sıkıntısını bölgesel güvenlik sorunlarıyla ilişkilendirme isteği, Rusya ve BM Güvenlik Kurulu’nun diğer üyelerinin bölgede daha öngörülebilir ve anlaşılır bir denetim sistemi inşa etme tarafındaki teşebbüslerini durma noktasına getirdi. Yani ne bu türlü bir sistem ne de Ortadoğu’da KİS’lerden arınmış bir bölgenin kurulması söz konusu. Sonuç olarak, UAEA’nın, bu alanda herhangi bir anlaşma imzalamamış olan İsrail’in isteklerine aykırı olarak herhangi bir denetleme tedbiri alma konusunda gerçek bir yeteneği yok.”

Rus uzman, bu türlü bir yetkiye sahip olmayan Uluslararası Atom Gücü Ajansı’nın, devam eden olaylarla ilgili sadece ‘endişeli bir yorumcu’ olarak kendi değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşacağını belirtirken, lakin sürece hakikaten müdahale etmeyeceğinin altını çizdi.

“Dolayısıyla bu benzeri durumlarda İsrail’in nükleer silahlar ve kitle imha silahları alanında herhangi bir yükümlülüğünden bahsetmeye gerek yok” diyen Lukyanov, dünya ve bölge siyasetindeki kilit aktörler arasında görülen uzlaşma eksikliğinin, Ortadoğu’nun nükleer silahlardan arındırılmasının önündeki temel pürüz olduğuna vurgu yaptığı demecini şu şekilde sonlandırdı:

“Bu da bugün İsrail’i buna benzer bir denetlemeyi kabul etmeye ve bunun uygulanmasını kolaylaştırmaya zorlayabilecek hiçbir düzeneğin olmadığı manasına geliyor. Mevcut durumda, bana o denli geliyor ki Ortadoğu’nun gerçek manada nükleer silahlardan arındırılması sıkıntısı uluslararası toplumun gündeminde değil. Zira bu alanda somut bir ilerleme yok. Bölgenin üçüncü dünya savaşının eşiğinde olduğu ile ilgili tutkulu beyanlara ve çeşitli tahminlere karşın, çok önemli global ve bölgesel oyuncuların uzlaşmaya hazır olduğuna inanmak için gerçek bir neden göremiyorum. Uzlaşma eksikliği, Ortadoğu’nun nükleer silahlardan arındırılması yolunda temel bir manidir.”

, , , ,
Bir Yorum Yazın

Ziyaretçi Yorumları - 0 Yorum

Henüz yorum yapılmamış.