İşkence ve kötü muamele başvurularında kaygı veren artış: Ters kelepçe, cinsel taciz, tecavüz…

İşkence ve kötü muamele gördüğü için 2022’de Türkiye İnsan Hakları Vakfı’na (TİHV) başvuranların sayısı bir evvelki yıla göre yüzde 22 arttı. Başvuranların en küçüğü 3 yaşında. Vakfın raporuna göre, 2022’de yeniden emniyet müdürlüklerinden karakollara, resmi araçlardan sokağa kadar her alanda işkence uygulandı.

TİHV 2022 Yılı Tedavi Merkezleri Raporu, Türkiye’de işkence gerçeğine bir kere daha ışık tuttu. Rapora göre, vakfa geçen yıl bin 201 kişi kendisi yahut bir yakını işkence ve kötü muameleye maruz kaldığı için başvurdu. Böylelikle, 1990’dan bu yana işkence görenler ve yakınları için tedavi ve rehabilitasyon çalışmaları yürüten TİHV’in tarihinde, 2001’deki en yüksek müracaat sayısından sonraki en yüksek 2. müracaat sayısına ulaşılmış oldu. TİHV Başkanı Metin Bakkalcı, raporun sunuş yazısında bu duruma dikkati çekti. Bakkalcı, 2022 için 530 yeni müracaat beklerken, bunun iki mislinden fazla kişinin gördükleri işkence sebebiyle kendilerine başvurmasının,  insan hakları konusundaki kötü gidişatın bir göstergesi olduğunu belirtti.

3 yaşından 76 yaşına

Rapora göre, vakfa başvuran bin 201 bireyden bin 117’si kendisi, 84’ü ise bir yakını işkence ve diğer kötü muamele gördüğü için TİHV temsilciliklerine ulaştı. Başvuranların bin 79’unun Türkiye içinde, 38’inin ise Türkiye dışında işkence ve kötü muamele gördüğü belli oldu. Bunların 756’sı 2022 içinde, başkaları ise evvelki yıllarda işkence ve kötü muamele gördüğü için başvurdu.

Gördüğü işkence ve kötü muamele sebebiyle başvuranların en küçüğü 3 yaşında, en büyüğü 76 yaşında. Başvuranların yüzde 56,9’u erkek, yüzde 39,1’i kadın, yüzde 4’ü ise LGBTİ+ oldu.

Ters kelepçe, cinsel taciz, tecavüz…

Rapora göre, vakfa başvuranların yüzde 70,2’si fizikî müdahaleye, yüzde 83,4’ü tehdit ve hakarete, yüzde 45,2’si pozisyonel işkenceye uğradı. 497 kişi aykırı kelepçeli halde bekletildi.

Başvuranların yüzde 43,5’inin cinsel işkence gördüğü tespit edilirken, üç kişinin tecavüze uğradığı aktarıldı. 80 kişi ise fizikî cinsel tacize uğradı.

Sokakta da emniyette de işkence sürat kesmedi

Barışçıl toplantı ve şovlara yönelik artan baskı ve engellemeler, bu yıl da TİHV Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezleri raporuna da yansıdı. Gözaltı sürecinde işkence görenlerin yarısından fazlası (yüzde 50,6’sı) sokakta yahut açık alanda işkence ve kötü muamele gördü.

Gözaltı sürecinde işkence gördüğünü belirten her iki bireyden birinin (50,7) götürüldüğü emniyet müdürlüklerinde işkenceye ve kötü muameleye maruz kaldığı tespit edildi. Vakfa başvuranlardan 131’i İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde, 103’ü Van Emniyet Müdürlüğü’nde işkence ve kötü muamele gördüğünü belirtti.

Karakollar, jandarma komutanlıkları/karakolları kadar gözaltı araçlarında da işkence ve kötü muamele sürdü. Gözaltı sürecinde işkence görenlerin yüzde 30,7’si araç içinde kolluk güçlerinin işkence ve kötü muamelesine maruz kaldı.

Onur ayı detayı

Raporda, Onur Ayı aktifliklerine yönelik engellemeler ve kolluk müdahaleleri sebebiyle İstanbul,  Ankara ve İzmir’deki tedavi merkezlerine yapılan müracaatların Haziran ayında önemli şekilde ağırlaştığına dikkat çekildi.

Başvuranları yüzde 68,8’i Doğu ve Güneydoğu Anadolu doğumlu

Raporda; Diyarbakır, Van ve Cizre’deki TİHV merkezlerine yapılan müracaatların her yıl giderek arttığının da altı çizildi. Bu durumun bölgede ifade özgürlüğü ile barışçıl toplantı ve gösteri özgürlüğüne yönelik yasaklamalarla birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı.

Ayrıca raporda, gördüğü işkence ve kötü muamele sebebiyle vakfa başvuranların yüzde 68,8’nin Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgesi doğumlu şahıslar olduğu aktarıldı.

Kolluk eşliğinde adli muayene

Gözaltında adli muayene süreçlerinde yaşanan hak ihlalleri de rapora yansıdı. İşkence gördüğü için TİHV’e başvuranların çoğunluğu, gözaltı süreçlerinde adli muayeneleri yapılırken kolluk güçleri muayenehaneden çıkarılmadığını, yakınmalarının dinlenmediğini anlattı.