İran: Uluslararası Adalet Divanı, Filistin’in işgaline karşı karar alarak tarihe geçebilir

Hollanda’nın idari başşehri Lahey’deki Barış Sarayı’nda fliyetlerini yürüten UAD’de İsrail’in işgal ettiği Filistin topraklarındaki uygulamalarının tüzel sonuçlarının ele alındığı duruşmalar sürerken, bu duruşmalarda İran ismine söz alan Dışişleri Bakan Yardımcısı İstek Necefi, BM kurumlarının da tespit ettiği üzere Gazze’deki durumun vahim olduğuna ve gün geçtikçe kaidelerin ağırlaştığına dikkati çekti.

Divan’ın vereceği görüşün Filistinlilerin kendi mukadderatını tayin haklarını kullanabilmesi için çok çok önemli olduğunu, müracaat görüşü verebilmesi için yetkisinin bulunduğunu ifade eden Necefi, “Bu mahkeme, Filistin halkının kendi yazgısını tayin hakkını destekleyen ve Filistin’in uzun müddettir devam eden yasa dışı işgalinin sona erdirilmesine yardımcı olabilecek çok önemli bir tavsiye kararı vererek bir defa daha tarihe geçebilir” dedi.

Necefi, İsrail’i Filistinlilerin kendi yazgılarını tayin hakkını engellemekle, işgal ettiği yerlerin demografik yapısını ve Kudüs’ün statüsünü değiştirmekle, Filistinlilere yönelik ayrımcı ve ırkçı uygulamalar geliştirmekle ve Filistinlilerin doğal kaynakları üzerindeki hakimiyet haklarını engellemekle suçladı.

İsrail’in Filistin’i işgalinin, bu periyodun en uzun süren işgali olduğunu vurgulayan Necefi, uluslararası hukuka göre işgal edilen yerlere kendi nüfusunu yerleştirmenin yasaklandığını hatırlattı.

Necefi, Filistin topraklarındaki yasa dışı Yahudi yerleşimlerin, Filistinlilerin yurtlarından zorla sürülerek şiddet yoluyla kurulduğunu söyledi.

İsrail’in birçok yasal düzenleme ve uygulamasının, işgal ettiği topraklarda Filistin halkına yönelik ayrımcı bir rejim kurduğunu gösterdiğine dikkati çeken Necefi, apatheidin önemli bir suç ve uluslararası hukuk dışı olduğunun altını çizdi.

Filistinlilerin doğal kaynakları üzerindeki egemenlik haklarının, kendi bahtlarını tayin hakkının ayrılmaz modülü olduğunu ifade eden Necefi, bu kaynakların Filistin halkı için kullanılması gerektiğini vurguladı.

Devletlerin İsrail’in bu ihlallerine destek olmama ve yardım etmeme yükümlülüklerinin bulunduğunu hatırlatan Necefi, BM kuralları gereği işgali ve hukuka terslikleri tanımama yükümlülüklerinin olduğuna dikkati çekti.

İsrail’in Gazze ataklarına değinen Necefi, “İsrail, günde ortalama 250 Filistinliyi öldürüyor ki bu sayı, son yıllardaki diğer bütün büyük çatışmalardaki görülen günlük can kaybı sayısını aşıyor” dedi.

Necefi, İsrail’e destekleyici ülkelerin, başta bu takviyesi kesmek suretiyle soykırımı tedbire yükümlülüklerinin bulunduğunu ifade etti.

“BM Güvenlik Kurulunun eylemsizliğinin yahut yetersiz aksiyonunun, Filistin topraklarının uzun müddetli işgalinin ana nedenlerinden biri olduğunu iddia ediyorum. İsrail rejimi tarafından neredeyse 80 yıldır işlenen tüm zulüm ve suçlar, bu eylemsizliğin bir sonucudur. Bugün bile Güvenlik Kurulu, belli bir daimi üyenin neden olduğu çıkmaz nedeniyle felç olmuş durumdadır” diyerek ABD’yi eleştirdi.

Necefi, şunları kaydetti:

Bu kararların İsrail tarafından tam ve süratli bir şekilde uygulanmasını sağlayacak bir takip sistemi da kurulmalıdır”

BM Genel Kurulu, UAD’den görüş istemişti

BM Genel Kurulu, 30 Aralık 2022 tarihli kararında UAD’ye, Divan Statüsü’nün 65. hususuna dayanarak 1967’deki savaştan bu yana İsrail’in Filistin’deki işgalinin hukuksal sonuçlarına ilişkin iki soru yöneltti.

BM Genel Şurasının Divan’dan karşılıklarını talep ettiği sorular şu şekilde:

Danışma görüşü talebi, 17 Ocak 2023’te BM Genel Sekreteri tarafından UAD’ye ulaştırılırken Divan, BM üyesi devletlere ve Filistin’e müracaat görüşü istenen sorular hakkında yazılı ve kelamlı beyanda bulunma haklarına ilişkin bildirim yaptı.

Danışma görüşünün tesiri ne?

UAD’nin verdiği müracaat görüşleri, her ne kadar bağlayıcı olmasa da birçok devlet ve kuruluş tarafından dikkate alındığı ve verilen görüşe uygun hareket edildiği belirtiliyor.

Divan’ın, İsrail’in Filistin topraklarında inşa ettiği duvara dair 2004’te verdiği müracaat görüşünde duvarın hukuk dışı olduğunu tespitinin akabinde birçok devlet ve şirketin, söylediği söz edilen duvarın inşasına katkı sunmaktan imtina etmesi, İsrail’e sattıkları inşt materyallerinin duvarın imalinde kullanılmaması kaidesini koyması dikkati çekiyor.

UAD’nin görüşünün, işgalin uluslararası hukuka tersliği yönünde olması durumunda İsrail üzerindeki baskının artması ve ona açıkça destekleyici ülkeleri uluslararası toplum tarafından tavırlarını gözden geçirmeye zorlamaları beklenen.