İngiliz İmparatorluğu’nda güneş batıyor mu? Londra, dünyada konumu stratejik öneme sahip adayı Mauritius’a devretti

Birleşik Krallık, Hint Okyanusu’ndaki stratejik değere sahip Chagos Adaları üzerindeki egemenliğinden vazgeçerek, bu adaları Afrika’nın ada devleti olan Mauritius’a devretti. Chagos Adaları, bölgedeki ABD’nin en çok önemli askeri üssü Diego Garcia’ya ev sahipliği yapıyor. Bu üs, uzun menzilli bombardıman uçaklarının konuşlandığı ve geçmişte Irak ve Afganistan savaşlarında etkin olarak kullanıldığı bir merkez olarak biliniyor.

Onlarca yıl süren müzakerelerin akabinde adalar Mauritius’a teslim edilirken, bu karar İngiltere içinde tepkiyle karşılandı. Muhalefetteki Muhafazakâr Parti, Personel Partisi lideri Başbakan Keir Starmer’ı eleştirerek, Mauritius’un Çin’in bir müttefiki olduğunu ve bu kararın İngiltere’nin stratejik çıkarlarını tehlikeye atabileceğini belirtti.

99 yıllığına kiraladı

Ancak, ABD ve İngiltere’nin askeri varlığı açısından büyük bir değişiklik olmayacak. Diego Garcia üzerindeki üs, 99 yıllığına kiralanmış durumda ve bu süre zarfında askeri üs, havlanı dahil olmak üzere fonksiyonunu sürdürecek. Fakat ileride Mauritius hükümeti anti-Amerikan ya da anti-İngiliz bir tavır benimserse, üsse ilişkin mutabakatların iptali yönünde adımlar atabilir.

Bu üs, Hint Okyanusu’nun ortasında yer alması nedeniyle bölgedeki çok önemli deniz yollarını denetim etmek açısından stratejik bir ehemmiyete sahip. Orta Doğu ve Güneydoğu Asya arasındaki ticaret yolları üzerinde tesirli olan bu üs, bölgesel ve global güvenlik açısından kilit bir rol oynuyor.

İngiltere burayı nasıl ele geçirdi?

Chagos Adaları üzerindeki uyuşmazlık, 1960’lara kadar uzanıyor. Mauritius, İngiltere’yi adaları sömürgeci bir zihniyetle işgal etmekle suçlarken, Londra bu adaları 1965 yılında 3 milyon sterline satın aldığını savunuyordu. Fakat 2019 yılında Uluslararası Adalet Divanı, Birleşik Krallık’ın Chagos Adaları üzerindeki egemenliğini yasadışı ilan ederek, adaların Mauritius’a devredilmesini ve bölgedeki dekolonizasyonun tamamlanmasını emretti. Mahkeme ayrıyeten adaların halkının kendi kaderini tayin hakkının göz arkası edildiğini belirtti.

Birleşik Krallık, adaların devredilmesinin akabinde, geçmişte adalardan zorla göç ettirilen binlerce Chagoslu’nun yeniden yerleştirileceğini açıkladı. 1960’ların sonunda ve 1970’lerin başında, ABD ve İngiltere’nin Diego Garcia’daki askeri üssün inşası için Chagos halkını zorla Mauritius ve Seyşeller’e sürdüğü biliniyor. Şu Anda bu sürgün edilenlerin geri dönmesi sağlanacak.

‘Stratejik bir felaket’

Birleşik Krallık’taki muhalefet partileri ve kimi siyasetçiler bu kararı eleştirdi. Eski Savunma Bakanı Grant Shapps, kararı ‘pişmanlık verici’ olarak nitelendirirken, Reform Partisi lideri Nigel Farage, bunu ‘stratejik bir felaket‘ olarak değerlendirdi. Muhafazakâr Parti’den Robert Jenrick ise Başbakan Starmer’ı ‘tehlikeli bir taviz’ vermekle suçlayarak, bu kararı Çin’in müttefiki olan bir ülkeye toprak devretmek olarak tanımladı.

Buna rağmen, Keir Starmer ve Mauritius Başbakanı Pravind Jugnauth, imzalanan mutabakatın ‘geçmişteki yanlışları telafi etmeyi ve Chagos halkının refahını desteklemeyi’ amaçladığını belirtti.

WikiLeaks’te evraklar yayınlanmıştı

Adaların bölümü, Chagos halkının tarihi açısından da büyük bir kıymet taşıyor. WikiLeaks, İngiltere ve ABD’nin Chagosluların geri dönüşünü ‘zor, hatta imkansız’ hale getirmeyi planladığını öne sürerken, 2019’da Birleşmiş Milletler, adaların dekolonizasyonunu oylamıştı. Bu oylamada sadece Birleşik Krallık, ABD, Avustralya, Macaristan, İsrail ve Maldivler kararın aleyhinde oy kullanmıştı.

Diego Garcia, önümüzdeki 99 yıl boyunca İngiliz denetiminde kalmaya devam edecek ve buradaki ABD askeri varlığı sürecek. Fakat bu üs, sadece İngiltere ve ABD’nin değil, dünya genelindeki güvenlik ve strateji açısından da büyük kıymet taşıyor.