IMF’nin yıllık toplantıları anlaşmazlıkla sona erdi

Fas’ın Marakeş kentinde düzenlenen IMF-Dünya Bankası yıllık toplantıları sona erdi.

Toplantılarda Uluslararası Para ve Finans Komitesi (IMFC) üyeleri, Rusya-Ukrayna savaşı ve İsrail-Filistin çatışmasına yönelik kullanılacak lisan konusundaki uyuşmazlıklar sebebiyle ortak bir bildiri üzerinde uzlaşamadı.

Toplantılar sonunda, IMFC’ye başkanlık eden İspanya Ekonomi ve Dijitalleşme Bakanı Nadia Calvino tarafından yayınlanan bildiride, IMF’de kota ıslahatına ilişkin bir tahlilin 15 Aralık’a kadar bulunması taahhüt edildi.

IMF’nin mevcut kaynak kapsamını koruyacak yeni kota katkıları yapılması davetinde bulunulan bildiride, “Fon’un mevcut kaynak kapsamını kota artışı yürürlüğe girene kadar korumak amacıyla Yönetim Şurası’nı, geçiş düzenlemeleri önermeye çağırıyoruz.” denildi.

IMFC üyeleri, Afrika ülkelerini temsil edecek bir IMF İcra Kurulu üyesi daha atamayı kabul ederek, IMF İcra Heyeti’ne “Haziran 2025’e kadar fonun hissedarlık formülünde değişiklik seçenekleri önermesi” davetinde da bulundu.

IMF’ye üye ülkeler toplantılarda, yıl sonuna kadar fonun kredi kaynaklarında “anlamlı bir artış” yapılması konusunda muahedeye varırken, Çin ve Brezilya benzeri diğer gelişmekte olan büyük ülkelere daha fazla hisse (oy hakkı) vermeden IMF finansmanını artırmaya yönelik Washington dayanaklı bir plan üzerinde anlaşılamaması dikkati çekti.

ABD ve Çin nüfuz çabası veriyor

Son yıllarda yaşanan ekonomik şoklar göz önüne alındığında IMF ve Dünya Bankası’nın daha fazla finansal güce sahip olması gerekirken, ABD ve Çin’in nüfuz için rekabet etmesi sebebiyle üye ülkeler arasında IMF’de oy haklarının artırılması konusunda bir anlaşma sağlanamadı.

Ekonomileri, Batılı gelişmiş ülkelere göre çok önemli ölçüde daha süratli büyüyen Çin, Brezilya ve Hindistan benzeri ülkeler, artan ekonomik yüklerini yansıtacak şekilde uzun müddettir kotaların ve oy haklarının yeniden ayarlanması konusunda davet yapıyordu.

Ülke iktisadının büyüklüğüne göre ayarlanan IMF kotaları, bir ülkenin IMF’ye ne kadar fon sağlaması gerektiğini, oy gücünü ve alabileceği azami kredi ölçüsünü belirliyor.

ABD, yaklaşık yüzde 17,43 ile IMF kotalarının en büyük hissesine sahip bulunurken, global ekonomik üretimin yaklaşık yüzde 18’ini oluşturan Çin’in hissesinin yüzde 6,4 olması dikkati çekiyordu.

Üye ülkelerin sermaye hisseleri, fondaki oy haklarına tekabül ederken ABD’nin, IMF’de yüzde 16,5 oy hakkı bulunuyor. Bu da ABD’nin kararları bloke edici bir azınlığa sahip olması manasına geliyor. Çin’in oy hakkı ise yüzde 6,08.

ABD ve Çin’in kota ıslahatı uyuşmazlığı sürüyor

ABD, IMF’de kotaların orantılı olarak arttırılması için çabalarken, buna karşılık gelen ölçüde para sağlayarak karşılığında oy haklarını da aynı düzeyde tutmayı hedefliyor.

Çin, kotaların ekonomik gücü yansıtması gerektiğini savunarak oy haklarındaki hisselerini arttırmak için kota ıslahatı talep ediyordu.

Washington ve Pekin, fakir ülkelerin borçlarının hafifletilmesi konusunda da görüş ayrılığı yaşarken, ABD’nin IMF ve Dünya Bankası’nı kullanarak Çin’in global finans sistemi üzerindeki artan tesirini sınırlamak istediği iddia ediliyor.

ABD’nin IMF’yi finansal olarak güçlendirme kararlılığının yanında Çin’i engelleyerek Fon üzerindeki tesirini garanti altına alma yönünde bir maksadı de bulunuyor.

IMF’de ABD’nin tesiri son yıllarda daha çok tartışılırken, Marakeş’teki toplantılarda bu tartışmanın yeni bir güç kazanması dikkati çekti.

Dünya Bankası yoksulluk ve iklim değişikliği ile mücadeleye odaklanırken ABD, IMF’nin, asıl görevi olan çok borçlu ülkelere kredilerle yardım etmesi ve karşılığında ıslahat talep etmeye odaklanmasını istiyor.

Washinton idaresinin, IMF ve Dünya Bankası için hazırladığı büyük bir ıslahat planı bulunuyor. ABD eski başkanı Donald Trump, IMF benzeri global finans kuruluşlarına yönelik fonların azaltılmasını isterken, Joe Biden idaresinin ıslahat planında daha fazla fon talep etmesi de gözlerden kaçmadı.

Çin, başta Afrika olmak üzere son yıllarda birçok ülkeye borç vererek nüfuzunu teminat altına alırken, ABD’nin Pekin’i bu mevzuda engellemek için Dünya Bankası’nı bir araç olarak gördüğü iddia ediliyor.

Bretton Woods kurumlarının güç yapısı giderek daha fazla sorgulanıyor

Son yıllarda global ekonomik şokların akabinde, İkinci Dünya Savaşı sonrası ABD tarafından şekillendirilen ve merkezinde IMF ile Dünya Bankası’nın yer aldığı global ekonomik nizamın sürdürebilirliği tartışılıyor.

Başta Çin ve Brezilya olmak üzere gelişmekte olan ülkelerin Bretton Woods kurumlarının güç yapısını giderek daha fazla sorgulaması dikkati çekiyordu.

Çin’e göre, Bretton Woods kurumlarının yönetişim düzenlemeleri, temelde ekonomik gerçeklikten kopuk hale gelirken IMF’deki temsil eksikliğinin, Pekin’in global ekonomi için “yeni kurumlar inşa etmeye yönelik sistematik girişimlerinin” ardındaki çok önemli bir itici güç olduğu belirtiliyor.