Fehmi Koru: Shakespeare’in Venedik Taciri oyunu ile “Soyulduk” feryatları işitilen futbolcular…

Fehmi Koru*

İngilizlerin dünyaca ünlü tiyatro yazarı William Shakespeare’in (1564-1616) ‘Venedik Taciri’ yapıtı şu günlerde kendi ülkesinde tartışma konusu. Oyunda en çok önemli karakter olan tefeci Shylock tipi bir Yahudi olarak temsil edilir. İngilizler kraliyet ailesi fertlerinden bile daha fazla değer verdikleri büyük edibe ‘anti-Semitik’ sıfatını yakıştıramazlar ama Shylock tipine muharririn atfettiği özellikler günümüzde pekala o sıfatı hak ediyor.

Evlenebilmek için borç para bulması gereken bir gencin başvurduğu işadamı dostu, o parayı Shylock’tan temin eder.

Shylock parayı verir ama bir koşulu vardır: Para vaktinde ödenmediği takdirde tefeci Shylock işadamının bedeninden bir parçayı kesecektir.

Eseri okumamış ya da Devlet Tiyatroları’nda izlememiş olanlara gerisini kısaca özetleyeyim: Adam borcunu ödeyemez. Shylock kontratın koşulunun yerine getirilmesini ister. Mahkemede genç bir avukat -ki, evlenmek isteyen gencin erkek kılığına girmiş nişanlısıdır- dini münasebetleri ileri sürerek işi bilakis çevirir. Mahkeme sonunda, Shylock, borcunu ödeyemeyen adamın insafına bırakılmıştır.

Konumuz İngiliz edebiyatı değil, hatta anti-Semitizm de bugünkü ilgi alanıma girmiyor.

Bana Shakespeare’i ve Venedik Taciri piyesini hatırlatan, günlerden beri gözümüze sokulan şimdiki ve yerli bir vodvil: İçerisinde futbolcuların çoğunluğu teşkil ettiği, kimi işadamlarının isimlerinin da geçtiği bu yerli vodvilde, hiç de azımsanmayacak bir miktar para -43 milyon dolar ya da 1 milyar 262 milyon TL- buharlaşmış görünüyor.

Gazetelere ve TV programlarına yansıdığı kadarıyla, bir bankacı kadın, ahbaplık ettiği birtakım paralı şahıslardan “Bir koyup üç alacaksınız, hem de bir-iki ay içerisinde” reklamıyla paralar toplamış…

Venedik Taciri oyununda alınan borcun kullanılacağı gaye muhakkaktır: Aşık bir gencin sevdiğine kavuşması için ihtiyacı bulunan paradır o…

Bankacı bayanın topladığı paraları ne gayeyle topladığı ise belli değil. Hatta, kimse şu soruyu sormuyor: “Tamam, bu bayan o paraları toplamış, bu belli, pekala de bu kadar zahmete ne için katlanmış?”

Zahmet ne mi?

Evlerine kadar gitmiş o insanların… Kiminin kederlerine ortak olmuş… Çok Önemli günlerinde bulunmuş… Hediyeleşmiş…

Kimsenin sormadığı o soruyu ben kendime sordum ve aklıma gelen en mantıklı karşılığı bu yazının devamında sunuyorum:

Aslında bu olayı iki farklı devirde ele almak gerekiyor.

Para toplama işini başlattığı, borsada yüklü ölçüde zarara uğradığı 2011 yılı sonrası, ilk dönem.

Futbolcuların ve kimi dost işadamlarının yüksek meblağlı ve sürecin sonunda buharlaştığı görülen paralarının toplandığı bu yılın ilk yarısı da ikinci dönem… Mayıs 2023’ün çabucak öncesi…

Gazetelerde yazılanlar, TV haberlerinde yer alanlar ile tartışma programlarında konuşulanlar bütünüyle 2023 yılının başlarında olan-bitenler…

İyi de para toplama işinin başladığı yıl olan 2011’den 2023’e kadar geçen süre içerisinde, aynı bayan bankacının topladıklarına ne oldu?

O paralar, benim hiç kuşkum yok, bir emel için toplandı. O maksada harcandı. O süreç içerisinde alınan borçların kapatılmasına sıra geldiğinde, ihtiyaç duyulan meblağlar için para gerekti ve o andan itibaren, iş bir oyun olmaktan çıktı, sihirbazlığa dönüştü.

Birinden alınan kısa vadeli borç paranın bir ay sonra vadesi geldiğinde bir diğerinden daha yüksek faizli ve vadesi daha kısa borç almak gerekti.

Her şey bir-iki ay içerisinde içinden çıkılmaz hale o denli geldi.

O son devirde buharlaşmış görünen 43 milyon doların küçük bir kısmı 2023 öncesi borçlarını kapatmaya, esas büyük kısmı ise o küçük borcu kapatmak için alınan yeni borçların ödenmesine gitmiş olmalı.

Fonun 2023 müşterilerinden kendilerinden ilk borç alınanlar ile bankacı bayanın en fazla paraya sıkıştığı periyotta ona parayı Shylock’laşarak ödünç vermiş bir-iki kişi, herhalde onun bedeninden bir kesim et koparmaya kalkışmamıştır ama önemli korkutmalarla verdiklerini ziyadesiyle almışlardır.

Kendisini kızı benzeri sevdiğini mahkemede ağlayarak anlattığı işadamından ve en yakın arkadaşı olan kızından yalvararak aldığı dolarlar kendisi görmeden Shylock’laşmış birilerinin eline geçmişe benziyor.

Çok karışık mı geliyor bu yazdığım senaryo? Hayır hiç karışık değil.

Devlet vazifelileri, 2011 sonrasında ve 2023 sürecinde bu oyunda rol almış görünen bireyleri ve varsa kurumları müdafaa çabasına düşmez, bu olayın ardını aydınlatmak için ellerinden geleni yaparlarsa, süreç içerisinde ne olup-bittiği anlaşılır.

Medya ne kadar ortalığı bulanık hale getirmeye çaba ederse etsin…

Shakespeare’in yapıtında, mahkemeden mahkumiyet kararı çıkmasını bekleyen Shylock’tan borç almış kişi, avukat kılığına girmiş sevdalı kızın savunması sonucu Shylock’a istediğini yaptırma kararını kopartınca, kendisinden bedeninin bir modülünü talep etmiş tefeciye, bağışlanma koşulunu bildirir: “Dinini terk et, bizim dine gir” der…

Bizdeki yerli ve milli oyunun sonu bakalım nasıl bitecek?

*Bu yazı fehmikoru.com adresinden motamot alınmıştır.