Ertuğrul Özkök: Tam 60 yıl önce üstsüz mayoyu ilk giyen kadının hafızası silindi

Yani Beatles’ın ilk plağı olan Love Me Do’nun çıkışından bir yıl önce… Bulduğu top modelin ismi Peggy Moffit’di… İlk bakışta devrin modellik çizgilerine çok aykırıydı. Ama iyi bir oyunculuk eğitimi vardı. Gernreich, podyumun klasik kurallarını yıkmak istiyordu. Seyircinin dikkatini elbise kadar, onu giyen insanın yüzüne çekmekti arzusu…

Dior’ların, Chanel’lerin podyum kurallarına darbe
Aradığı bayan Peggy’ydi… Onu ikna etmek için kullandığı argüman çok kuvvetliydi: “Bu bir oyun, sen de bir oyuncusun. Podyum bir sahne. Giydiğin her elbise, oyunun bir sahnesi…” Nitekim Peggy yıllar yıllar sonra bu cümleleri motamot söyleyecekti. Gernreich’in dizaynları, Chanel’lerin, Dior’ların kanun koyucu olduğu o devirde, varolan her şeye karşıydı.

Moffitt ve ikonik makyajı

Japon tiyatrosu ve porselen yüzlü bebekler podyumda
En değerlisi elbiseyi taşıyan modelin yüzündeki makyajlardı… Bir çok şeyin karışımından oluşan makyaj… Bir Venedik maskesi, bir palyaço Pierrot, bir porselen bebek, bir Japon tiyatrosu yüzüydü. Böylece 1990’ların sonlarında Alexander McQueen’in defile sözünü moda tarihinden silip, yerine Fashion Show, yani moda gösterisi sözünü getirecek olan ihtilalin de ilk adımı atılmıştı.

Artık sahne Westwood’lar, Galliano’lar, Rifat Özbek’ler ve Alexander McQueen’ler için hazırdı.

Yıl 1964: Podyumun iki ince askılı monokini ile yıkıldığı yıl
Ama asıl büyük ihtilal 1964 yılında gelecekti. Gernreich o yıl cüretini düzgünce arttırmış ve dünyayı altüst edecek bir bayan mayosu tasarlamıştı. üstsüz bir mayo… Altında bugün yeniden moda olan yüksek bel bir şort ve onu, boyna bağlayan ince ip kalınlığında iki askı.

Monokini doğmuştu… Yani üstsüz mayo… Ve şu anda onu dünyaya gösterme vakti gelmişti.

Peggy Moffitt’in üstsüz mayo için iki şartı
Peggy Moffit’i ikna etmek o kadar kolay olmadı. Sonunda iki kuralla kabul etti. Bir, yalnızca bir fotoğraf çekimi için giyecekti ve fotoğrafı kocası Bill Claxton çekecekti. İki, bu mayoyu kamusal alanda asla giymeyecekti.

Moffitt, üzerinde monokini ile

Anti komünistleri ve komünistleri sıkıntıdan çıkartan üstsüz monokini
Bu fotoğraf 1964 yılında yayınlandı. Ve kıyamet koptu. Birçok gazete ve mecmua yayınlamayı reddetti. Kimi ülkelerde yasaklandı. Sovyetler Birliği’nin İzvestia Gazetesi onu, “Amerikan emperyalizminin ahlaki bedellere saldırısı” olarak yorumladı. Bu tepki Amerikan emperyalizminin cumhuriyetçi anti komünistlerinin de hoşuna gitti.

Peggy Moffitt’e göğüslerinin ucu yanmıyor mu sorusu soruldu
Bu fotoğraf bütün hayatı boyunca onun peşini bırakmadı. Ona, “Sütyenin ne oldu, yandı mı?” diye sorduklarında o da bütün pervasızlığınla, “Benim sütyenim yok ki” diye karşılık vermişti. Bazı bayanlar bunu özgürlük olarak görmüştü, kimi feministler ise “kadının sömürülmesi” olarak…

Saniyenin altmışta biri kadar bir şeyi hayatım boyunca konuştum
Sonunda 2012 yılında verdiği bir mülakatta şöyle demişti: “Saniyenin atmışta biri kadar vakitte çekilmiş bir kare ve hayatımın geri kalan kısmı onun üzerine konuşmakla geçti. Artık o fotoğrafı konuşmaktan yoruldum.” Neyse ki, 14 Ağustos 2024 günü vefatından sonra gazetelerin başlığındaki haberlerde onu bu üstsüz mayo ile değil, “bob” sözü ile gördük. Yani bir saç üslubu ile… Onun da öyküsü şöyle…

Bob saç şeklinin ardındaki kuaför
1 Aralık 1967 günü onu Gernreich’le birlikte dönemin en etkili dergisi Time’ın kapağında gördük. Fotoğraftaki saçlarını, 1960’lara damgasını vuran bir kuaför yapmıştı. Vidal Sassoon… Bu, 1960’ların “bob” saç usulünün doğuşuydu. Moffitt, topless (üstsüz) monokiniden sonra ikinci damgasını 1960’ların saç biçimine vurmuştu. Bugün hala “en cool” saç stillerinden biri olarak devam ediyor… Birlikte ihtilalleri devam ediyordu.

Basic Black sinemasında Moffitt
Onun monokinili fotoğrafını çeken eşi Claxton, aynı yıl onunla “Basic Black” isimli 7 dakikalık bir sinema çekecekti. Bu da dünya tarihine ilk “fashion movie” yani moda sineması olarak geçecekti.

Blow Up’ta Moffitt (sağdan ikinci)

Antonioni’nin en kült sineması Blow Up’ta oynuyor
Ama geriye baktığında onun en övündüğü şeylerden biri yeni İtalyan sinemasının en büyük devlerinden Antonioni’nin 1967 yılında gösterime çıkan “Blow Up” sinemasıydı.

1960’larda yükselen ne varsa, bu sinema onun özetiydi. David Hemings benzeri büyük bir aktör vardı ve dünya Jane Birkin’i de o sinemada tanıyacaktı. İşte bu türlü 1960’lara ruhunu veren insanlardan biriydi Peggy Moffitt… Peki nereden gelmişti? Kimdi bu kadın?

Oyunculuk hocası Sydney Pollack, dans hocası Martha Graham
Peggy Moffitt, 2 Ekim 1937 günü Los Angeles’te doğdu. Liseyi bitirdikten sonra tahminen hayatının en iyi ve en şanslı kararını aldı. New York’ta “Neighborhood Playhouse” isimli bir oyunculuk okuluna kaydoldu. Orada kendisini inanılmaz bir çevre bekliyordu. Düşünün… Oyunculuk dersini, daha sonraki yıllarda Hollywood’un en ünlü direktörlerinden biri olacak olan Sydney Pollack’dan alacaktı. Yani, “Akbabanın Üç Günü”, “Tootsie”, “Out of Africa”, “The Way We Were”, “Şirket”, “Sabrina” benzeri dev sinemaların direktörü. Dans dersleri hocası ise çağdaş dansın efsanesi Martha Graham’dı.

Steve McQueen’le aynı okuldan mezun
Sınıf arkadaşları ise şunlardı: Suzanne Pleshette ve Robert Duvall… O okuldan mezun olanlar arasında Steve McQueen, Carol Channing ve Jeff Goldlum benzeri Hollywood devleri de vardı.

Hayatını değiştiren adam, JaguarXK140’la geliyor
Okuldan sonra bir adamla takılmaya başladı.

Sıradan, alelade bir adam. Hayatını değiştiren tesadüf işte o alelade adamın bir arkadaşını tanınmasıyla gelecekti. Dönemin fark yaratıcı İngiliz arabası Jaguar XK140 otomobil ile gelmişti. Takıldığı bireye,  “Kim bu adam?” diye sorduğunda şu karşılığı almıştı: “Bill Claxton…” Caz albümlerinin kapağında gördüğü bir portre fotoğrafçısıydı. Merdivenlerden çıkarken adama seslendi: “Siz William Claxton olmalısınız. Yaptığınız işleri çok beğeniyorum.” Her şeyi bu cümle başlatmıştı.

Ölünceye kadar evli kaldılar ve birlikte yaptılar
1959 yılında New York’ta evlendiler. Evlendiği adamın soyadını aldı ama kendi soyadını da korudu.

Artık Peggy Moffitt Claxton’du… Öleceği güne kadar evli kalacaklardı… Tam 49 yıllık bir beraberlikti onlarınki…

Hatıraları silen bir ölümdü onunki
Claxton 2008’de öldü. Peggy Moffitt de geçen hafta 14 Ağustos gecesi ayrıldı bu dünyadan. Oğlu, annesinin vefat nedenini “demans” olarak açıkladı. Hatıraları silen bir alın yazısı… Bazılarımız için geçmişte kalan ve silmek istediğimiz çöplük bir maziden kurtulmak için Allah’ın nimeti… Unutmamak, unutturmamak ve rövanşını almak isteyenler için ise kötü bir alın yazısı…

Peggy Moffitt

2023 ve bu yıl ilk top model kuşağının yaprak dökümüydü
2023, Top modellerin yaprak dökümü yılı oldu. Geçen yıl podyumların ilk jenerasyonunun 3 oyun değiştirici top modeli arka geriye öldü. Ocak ayında süpermodel periyodunu açanlardan biri olan Tatjana Patitz öldü. 56 yaşındaydı. Eylül’de top modeller aleminin ilk sıra dışı, anortodoks hoşu Helen Williams bu dünyadan ayrıldı. 96 yaşındaydı. Kasım ayında ise ırk ayırımcılığı devrinin ilk siyah top modeli Helen Williams gitti. 87 yaşındaydı. Top modeller ve moda dizayncıları son 60 yılda tahminen de bizler farkında olmadan büyük dönüşümlerin ilk işaretlerini taşıdılar… Peggy de işte o jenerasyonun sonuncularından biriydi…