Ermenistan’da seçim günü: Paşinyan iktidarda kalabilecek mi?

Ermenistan’da halk genel seçimler için sandık başında. Bugünkü oylama  sadece yeni başbakan ve Meclis üyelerinin değil, ülkenin rotasının belirlenmesi açısından da büyük önem taşıyor. Seçim sonuçları, ülkenin Avrupa Birliği (AB) ile hızlı yakınlaşma adımlarını sürdürmesi ya da Rusya‘nın nüfuz alanına geri dönmesi bakımından belirleyici olacak.

Washington merkezli sivil toplum kuruluşu Uluslararası Cumhuriyetçiler Enstitüsü’nün (IRI) yaptırdığı anket, Başbakan Nikol Paşinyan’ın Sivil Sözleşme partisinin yüzde 32 oy oranıyla birinci sırada yer aldığını gösteriyor. Paşinyan, Azerbaycan’a karşı ağır yenilgiye uğranan Dağlık Karabağ savaşı sonrası, geleneksel müttefiki Rusya’yı Ermenistan’ı yalnız bırakmakla suçlamış ve hızla Batı ile yakınlaşma adımları atmıştı.

Muhalefet partilerinin çoğu Rusya yanlısı

Avrupa ile yakınlaşma çizgisini devam ettirmesi beklenen Paşinyan’ın karşısında ise Rusya yanlısı muhalefet partileri bulunuyor. Ancak IRI anketine göre, muhalefeti temsil eden üç büyük partinin oy oranları, Paşinyan’ın partisinin çok gerisinde kalıyor.

Ermeni asıllı Rus milyarder Samvel Karapetyan liderliğindeki “Güçlü Ermenistan” partisinin oy oranı yüzde 7 görünüyor. Ermeni Apostolik Kilisesi liderleriyle Paşinyan arasındaki kavgada kiliseyi destekleyen Karapetyan, “şiddet yoluyla güç gaspını kışkırtma” suçlamasıyla şu an Erivan’da ev hapsinde tutuluyor.

Paşinyan ile kilise arasındaki gerilim Dağlık Karabağ savaşı sonrasında zirveye çıkmış; kilise, Paşinyan’ı savaş sonrası süreçte Azerbaycan’a büyük tavizler vermek, kilise üzerinde baskı kurmak ve ulusal değerleri zayıflatmakla suçlamıştı. Paşinyan ise kiliseyi, muhalefetle birlikte hareket etmek ve iktidarı ele geçirmeye çalışmakla itham ediyor.

Eski Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan liderliğindeki “Ermenistan İttifakı”nın oy oranı ise yüzde 4 civarında. Koçaryan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in dostu olarak biliniyor.

Milyarder iş adamı Gagik Tsarukyan’ın “Müreffeh Ermenistan” partisinin ise yüzde 2 civarında oy alması bekleniyor. Tsarukyan’ın partisi, Rusya’da Putin’in partisi olarak bilinen “Birleşik Rusya”nın resmi partneri.

Geriye kalan beş siyasî partinin oy oranları da yüzde 1-2 aralığında seyrediyor.

Paşinyan’ın zaferi garanti değil

Anket sonuçları Paşinyan için kesin zafere işaret etse de uzmanlar anketlerin ortaya koyduğu rakamlara dikkatli yaklaşılması gerektiği görüşünde. Bunun nedeni, IRI anketine katılım oranının eşi görülmemiş derecede düşük kalması.

2021’deki erken seçim öncesindeki ankete katılım yüzde 35 civarında olmuştu. IRI’nin son anketindeki sorulara yanıt verenlerin oranı ise  yüzde 16’da kaldı. Ayrıca son ankete katılanların yarıya yakını kime oy vereceğini söylemekten kaçındı ya da henüz kararını vermediğini belirtti.

Dolayısıyla seçimlerde, Paşinyan’ın “Sivil Sözleşme” partisi ile muhalefet arasındaki fark beklenenden çok daha az çıkabilir.

Brüksel mi Moskova mı?

Ermenistan seçimlerinin en dikkatle izlenen boyutu ise ülkenin dış politikasına yansımaları olacak. AB ile yakınlaşan Paşinyan yönetimi, Rusya’dan ve Moskova öncülüğündeki savunma ittifakı Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütünden (KGAÖ) aşamalı olarak uzaklaşıyor.

Geçen yıl Mayıs ayında Ermenistan parlamentosu, AB üyeliği için süreci başlatan yasayı kabul etti.  Paşinyan, seçim kampanyası sırasında, iki yıl içinde Avrupa’ya vizesiz seyahati sağlama vaadinde bulundu.

Ermenistan, bu yıl Mayıs ayı başında da Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesine ve ilk AB-Ermenistan zirvesine ev sahipliği yaptı. Başbakan Paşinyan, Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesi sonrasında düzenlenen basın toplantısında Ukrayna savaşı konusunda ülkesinin “Rusya’nın müttefiki olmadığını” söyledi. Zirveye Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin de katılması Rusya’nın sert tepkisine neden oldu.

Soldan sağa: AB Konseyi Başkanı Antonio Costa, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der LeyenFotoğraf: Anthony Pizzoferrato/AP Photo/picture alliance

Putin’den tehdit üzerine tehdit

Rusya lideri Putin, Mayıs ayı sonunda yaptığı açıklamada Ermenistan’a gümrük vergileri uygulama ve Rusya’da çalışmak isteyen Ermenistan vatandaşlarına yeni yasal engeller getirme tehdidinde bulundu. Avrasya Ekonomik Birliği’nin (AEB) diğer üyeleriyle birlikte Rusya, Ermenistan’ın AB’ye mi üye olacağı, yoksa AEB’de mi kalacağı konusunda referendum düzenlenmesini talep etti.

Putin ayrıca, Ermenistan’a uygun koşullarda petrol ürünleri ve doğal gaz sevkiyatı ayrıcalığı tanıyan anlaşmanın askıya alınabileceği tehdidinde bulundu.

Ermenistan tarım ürünlerinin en büyük alıcısı olan Rusya, Erivan ile ticarî ilişkilerini bir baskı unsuru olarak kullanmaya çalışıyor. Seçimlerin hemen öncesinde Rusya Veterinerlik ve Bitki Sağlığı Denetim Kurumu, sebze, meyve, şarap, çiçek ve balık gibi çeşitli Ermeni ürünlerine, sağlık normlarını ihlal ettikleri gerekçesiyle kısıtlamalar getirdi.

Putin, Ermenistan’daki mevcut durumu Ukrayna’da 2014’te yaşanan krize benzeterek üstü kapalı tehditte bulundu, Erivan’ın Avrupa standartlarını benimsemesi durumunda Rusya ile ekonomik iş birliğinin sona ereceği uyarısı yaptı.

Seçimlere müdahale iddiaları

Pazar günkü seçimlere Rus müdahale girişimleri ile ilgili iddialar ülkede uzun süredir hararetli tartışmalara konu oluyor.

Gerilim, Rusya merkezli bağımsız medya kuruluşu The Insider’ın haberinin ardından daha da tırmandı. Ermenistan’daki Rus casus ağı iddialarını gündeme getiren haberde, “Güçlü Ermenistan” partisinin lideri Rus milyarder Samvel Karapetyan’ın 1999’da kendisine verilen pasaport için yaptığı başvuruda, Rusya Federal Güvenlik Servisi’ne (FSB) bağlı Bilgi Merkezini işveren olarak gösterdiği belirtiliyordu.

Ermenistan’da Rusya yanlısı muhalefete yönelik çeşitli suçlamalarla sık sık dava açılıyor. Muhalefet ise bu suçlamaları ve The Insider’ın yayımladığı iddiaları siyasî amaçlara hizmet etmekle suçluyor.

Seçimler, Nikol Paşinyan’ın Batı yanlısı politikaları için bir referandum olarak da görülüyorFotoğraf: Vahram Baghdasaryan/Photolure/REUTERS

ABD ile ilişkilerde yeni sayfa

Paşinyan yönetimi, AB’nin yanı sıra ABD yönetimiyle de diyaloğunu derinleştiriyor. Kısa süre önce ABD ile Ermenistan arasında kapsamlı stratejik ortaklık ve nadir elementlere dair anlaşmalar imzalandı.

Geçen yıl Ağustos ayında da ABD Başkanı Donald Trump’ın arabuluculuğunda Azerbaycan ile iddialı bir lojistik projesinin önü açıldı. Eski adıyla Zangezur Koridoru olan, Azerbaycan’ı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ve Türkiye’ye bağlayacak hat, gayriresmi adıyla Trump rotası olarak anılıyor.

Dağlık Karabağ tartışması

Nikol Paşinyan, seçim kampanyasında “gerçek Ermenistan” fikrini merkeze aldı ve ülkenin “tarihî sınırlarının” yeniden tesis edilmesi çağrısında bulunan revizyonist talepleri reddetti. Bu tarihî sınırlar arasında, daha önce Ermenistan yanlısı ayrılıkçıların kontrolünde olan Dağlık Karabağ da bulunuyor.

Azerbaycan, 2023’teki savaşın ardından Dağlık Karabağ’ın kontrolünü yeniden ele geçirmişti.

Muhalefet, Paşinyan’ın bu yaklaşımını eleştiriyor ve Erivan’ın, savaş nedeniyle bölgeyi terk etmek zorunda kalan Dağlık Karabağlı Ermenilerin evlerine dönme haklarını savunması gerektiğinde ısrar ediyor.

Yaşanan tüm gerilime rağmen IRI anketine katılanların yüzde 71’i, seçimlerin serbest ve adil geçeceğine inanıyor. Yüzde 61’lik kesim ise ülkenin doğru yöne ilerlediği görüşünde.

Seçimler, Nikol Paşinyan’ın Batı yanlısı politikaları için bir referandum olarak da görülüyorFotoğraf: Vahram Baghdasaryan/Photolure/REUTERS