Erdoğan ve Miçotakis’in imzaladığı Atina Bildirgesi, Türkiye-Yunanistan ilişkileri için ne kadar önemli?

Gerginlikleri tedbire mekanizmaları

Türkiye ve Yunanistan, Doğu Akdeniz ve Ege’de geçmiş periyotlarda yaşanan askeri ve siyasi tansiyonların bir daha yaşanmaması için alınacak tedbirler konusunda uzlaştı.

“Yersiz gerginlik kaynaklarının ve bunlara ilişkin risklerin ortadan kaldırılmasına katkıda bulunacak, askeri alandaki önlemleri de içeren Güven Artırıcı Önlemler” alınmasına karar veren Erdoğan ve Miçotakis, bildirgenin içeriğini ve ruhunu zayıflatıp itibarsızlaştıracak eylem ve teşebbüslerden uzak durmayı da kabul etti.

Liderler aynı şekilde, “bölgelerinde barış ve istikrarın korumasını tehlikeye atacak her türlü beyan, teşebbüs ya da aksiyondan sarfınazar etmeyi thhüt ederler” ifadesinde de uzlaştı.

Bildirgede yer alan son uzlaşı ise “Taraflar, aralarında ortaya çıkan herhangi bir uyuşmazlığı, direkt istişare yoluyla ya da Birleşmiş Milletler Şartı’nda öngörülen, ortaklaşa belirlenecek diğer yollarla dostça biçimde çözmek için çaba göstereceklerdir” şeklinde metne yansıdı.

Bildirinin bilhassa gerginliklerin önlenmesine ve meselelerin barışçıl yollarla tahliline ilişkin kararları dikkat çekti. Türkiye ve Yunanistan, 1996’da Kardak buhranı ve 2019-2020 Doğu Akdeniz buhranında askeri olarak karşı karşıya gelmişlerdi.

Ege ve Akdeniz’de kıta sahanlığı, karasularının genişliği, hava alanının belirlenmesi, aidiyeti bilinmeyen adacıklar sorunu, 12 adaların silahlandırılması benzeri tarafların gündeme getirdiği birçok sorun var.

İlkesel uzlaşının parametreleri belli değil

Atina Bildirgesi, meselelerin nasıl çözülmesi gerektiğine ilişkin ilkesel uzlaşıyı ortaya koymasına rağmen, bu uğraşın nasıl ve hangi parametreler üzerine inşa edileceğini ayrıntılandırmıyor.

Miçotakis, Doğu Akdeniz ve Ege meselelerini basın toplantısında gündeme getirdiğinde, “Uygun zaman geldiğinde kıta sahanlığı sıkıntılarını da konuşmaya hazır olacağız. Uluslararası deniz hukuku, bu meselelerin tahlilinde çok önemli rol oynar mesajını verdi.

Erdoğan ise Türkiye ve Yunanistan’ın çözemeyeceği sorun olmadığını kaydederken, ikili problemleri çözerek dünyaya örnek olabileceklerini söyledi.

Tarafların, bu bildirilerle, zor meselelerin tahlilini vakte bırakmayı ve bu süreçte güven ilgisini güçlendirmeyi tercih ettikleri değerlendirmeleri öne çıktı.

Kıbrıs ve azınlıklar bahislerinde farklı söylem

Erdoğan ve Miçotakis’in basın toplantılarında farklılıklarını gizlemedikleri iki çok önemli bahis ise Kıbrıs sorunu ve azınlıklar sorunu oldu.

Miçotakis, Kıbrıs sıkıntısının tahlilinde BM Güvenlik Kurulu kararlarının temel alınması gerektiğine işaret etti; iki taraflı, iki kesitli federasyon modeline atıf yaptı. Bu model, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ufak değişikliklerle varlığını sürdürmesini içeriyor.

Erdoğan ise Kıbrıs sıkıntısının adanın gerçeklerine uygun şekilde ve iki devletli tahlili esas alarak çözülmesi gerektiğini söyledi. Buna göre Ankara, Kıbrıslı Rumların ve Kıbrıslı Türklerin eşit ve hükümran temsil edilecekleri iki başka devletin kurulmasını istiyor. Taraflar arasındaki görüş ayrılığı en sonuncusu 2017’de İsviçre’nin Crans Montana kentinde yapılan barış görüşmelerinin yeniden başlamasına mani oluşturmuştu.

Erdoğan ve Miçotakis, azınlıklar konusunda da farklı durumlarını dile getirdi. Her iki lider de kendi topraklarında yaşayan azınlıkların iki ülke arasında köprü oluşturduğunu kabul etse de, azınlıkların hukuksal tarifleri ve hakları konusunda aynı görüşte değil. Erdoğan, Batı Trakya’da yaşayan azınlığın “Türk” olarak tanımlanması ve uluslararası hukuktan doğan haklarını kullanmaları gerektiğini söyledi.

Miçotakis ise Batı Trakya’daki azınlığın Lozan Antlaşması’nda “Müslüman azınlık” olarak belirtildiğini, Yunanistan’ın da vatandaşlarına buna göre davrandığını vurguladı.

Türkiye, Yunan hükümetlerinin “Türk” ismini kullanan dernek ve kurumları kapatmasını azınlık mensuplarının kendi dini temsilcilerini seçmesine izin verilmemesini eleştiriyor.

Yunanistan ise Ayasofya’nın mescide dönüştürülmesine ve 1971’den bu yana kapalı olan Heybeliada Ruhban Okulu’nun açılmamasına tepki gösteriyor.