Depremde yıkılan binaların bilirkişi raporlarında ilk defa kamu görevlileri “asli kusurlu” sayıldı

Konya Teknik Üniversitesi tarafından Kahramanmaraş’taki Palmiye ve Hamidiye siteleri için hazırlanan uzman raporlarında kamu vazifelileri “asli kusurlu” sayıldı

Depremde yıkılan binaların bilirkişi raporlarında ilk defa kamu görevlileri “asli kusurlu” sayıldı
Ekonomi
Yayınlama: 16.01.2024
25
A+
A-

Fundanur Öztürk – Esra Yalçınalp

6 Şubat sarsıntılarının üzerinden bir yıl geçmesine karşın, ilk defa Konya Teknik Üniversitesi tarafından Kahramanmaraş’taki Palmiye ve Hamidiye siteleri için hazırlanan uzman raporlarında kamu vazifelileri “asli kusurlu” sayıldı.

Resmi sayılara göre en az 50 bin kişinin hayatını kaybettiği sarsıntıyla ilgili belgelerde şimdi hiçbir kamu vazifelisi sanık sıfatıyla yer almadı.

İsias Otel, Ezgi Apartmanı, Sait Beyefendi Apartmanı ve Ebrar Sitesi benzeri simge davalardaki eksper raporlarında dahi kamu vazifelileri “tali kusurlu” sayıldı.

Ancak Konya Teknik Üniversitesi’nin Kahramanmaraş’taki Palmiye ve Hamidiye sitesinde yıkılan bloklarla ilgili eksper raporunda, yalnızca müteahhitler ve mühendisler değil, belediye vazifelileri de asli kusurlu bulundu.

Depremde toptan bir şekilde göçen Hamidiye sitesinin eksper raporunda, binanın “mühendislik unsurlarına aykırı bir biçimde” projelendirilip inşa edildiği belirtiliyor:

“Deprem sırasında meydana gelen toptan göçmenin ana nedeni, hazırlanan ve onaylanan projenin gerek 1975 gerekse 1998 sarsıntı yönetmelikleri ve normlarına uygun olmaması, ilgili mercilerde bu kusurlu projenin onaylanmış olması ve söylediği söz edilen kusurlu hazırlanan projenin yerinde sorgulanmadan uygulanmasıdır. Projede yönetmelik normlarının dışında olan uygulamalar, tolere edilebilir yanılgıların çok üzerindedir.”

‘Bu rapor kamu vazifelilerinin korunmasının sonu benzeri görünüyor’

Şimdiye dek binlerce eksper raporunda yönetim vazifelilerinin tali kusurlu bulunduğunu söyleyen Dr. İnşt Mühendisi ve Avukat Levent Mazılıgüney, “Bu iki binadaki çok fahiş yanılgılar sebebiyle, yönetim çalışanını sorumluluktan azade tutamamışlar” diyor.

Palmiye sitesinde hayatını kaybedenlerin avukatı Ömer Faruk Tütüncüoğlu ise kalitesiz gereç, donatı yetersizliği ve tabanla ilgili sorunlar tespit edilen binayla ilgili kamu görevlilerin ‘kasta varan ihmalleri’ olduğunu değerlendiriyor:

“Bugüne kadar uzman raporları ve ceza belgelerinde kamu vazifelileri, siyaset ve menft dayanışması içinde korundu. Lakin buna bir son verilmesi gerekiyordu ve bu eksper raporu bunun başlangıcı benzeri görünüyor.”

‘Binada perde duvar yok, taban etüdü yapılmamış’

Konya Teknik Üniversitesi tarafından hazırlanan Hamidiye sitesindeki apartmanın uzman raporunda, Belediye Yapı Denetim Ünitesi; müteahhit, statik proje müellifi ve statik fenni mesul ile birlikte “asli kusurlu” sayıldı.

Peki, rapora göre bu binanın çökmesine neden olan ‘tolere edilemez’ yanılgılar neydi?

Bilirkişi raporundaki tespitlere göre; Hamidiye sitesinin projesinde yer etüdü yapılmamıştı, kiriş ve donatı alanları yetersizdi, oturma tahlili yapılmamıştı, statik proje içeriği yetersizdi ve imal aşamasında kalitesiz materyal kullanılmıştı.

Bilirkişilerin tespitine göre, binada hem perde duvar bulunmuyordu hem de kolonlarda, kirişlerde ve kirişler için gerekli donatılarda yetersizlikler vardı.

Özellikle sarsıntıların oluşturduğu yatay yüklerin karşılanmasında kilit rol oynayan perde duvarlar, yapılardaki beton ve demirden oluşan duvarlar ve bu sebeple binalarda belli ölçüde perde betonlar olması gerekir.

Projedeki donatılara ilişkin pek çok data ‘fiziki olarak mümkün olmayacak’ kadar kusurluydu ve kullanılan materyaller yönetmeliklere uygun değildi.

Kolonlar ise hem 1975 hem de 1998 yönetmeliklerine aykırı planlanmıştı; hatta üst kattaki kolonlar, yer kattaki kolonlardan daha büyük boyutlarda planlanmıştı ve “mühendislik unsurlarına uymayan” bir durum ortaya çıkmıştı:

“Deprem açısından en çok önemli elemanlar olan perde duvarların yapıda kullanılmaması çok önemli bir kusurdur. Zelzele yüklerini taşıyan kolonların planlarında çok önemli yanılgılar belirlenmiştir. Taşıyıcı sistem elemanlarının ilgili sarsıntı yüklerine karşılık verebilecek ebatta ve süneklikte olmadığı görülmektedir.”

“Deprem sırasında kritik kıymete sahip donatılardan etriyelerle ilgili hiçbir ayrıntının verilmediği, kolonlarda konulan etriye çap ve aralıklarını belli olmadığı görülmüştür.”

“Kolonların kiriş birleşim bölgelerinde ise etriye kullanılıp kullanılmadığı meçhuldür. Bu durumda inşt sırasında da yönetmeliklere aykırı şekilde, kolonlarda etriye sıklaştırması yapılmadığı izlenimi doğmaktadır.”

İnşt çeliğinin bükülmesiyle elde edilen etriye, kolonlarla kirişlerin birleşim yerlerinde sağlamlık sağlar ve birkaç düşey demiri bir ortada fiyat. Düğüm noktası denilen birleşim yerlerinde sık kullanılması gerekir.

‘Hamidiye sitesinin müteahhidi, aynı vakitte periyodun belediye imar müdürüydü’

Raporda, tüm bu karşıtlıklar hakkında, “Uygulama aşamasında bu yanılgıların fark edilerek projenin revize edilmesinin talep edilmesi beklenir” ifadesi yer alıyor.

Hamidiye sitesinde yakınlarını kaybeden ve davanın avukatlarından Avukat Kübra Kırmacı’ya göre, rapordaki bu tabirle kamu vazifelilerinin sorumluluğuna işaret ediliyor:

“Belediye vazifelileri, bu boyutta kusurlar içeren ve hiçbir yönetmeliğe uymayan bir projenin revize edilmesini istemek yerine onayladıkları için asli kusurlu bulundu. Projedeki kusurlar gözden kaçmayacak kadar büyük, yani hiç incelenmeden direkt imzalanmış.”

“Tolere edilebilirliğin çok üzerinde olan bu yanılgılar sonucunda sanıkların taksirle birden fazla kişinin vefatına ve yaralanmasına neden olma suçundan değil, muhtemel kastla birden fazla kişinin vefatına ve yaralanmasına neden olma suçundan yargılanması gerekiyor.”

Avukat Kırmacı, tutuklu bulunan müteahhit A.K.’nin, inşt yapıldığı sırada aynı vakitte belediyede imar müdürü olduğunu söylüyor:

Kamu vazifelisi olduğu için öbür bir iş yapması yasak olan A.K.’nin, kağıt üzerinde imza yetkisini kardeşi A.K.’ye verdiğini kaydediyor:

“A.K. ifadesinde, o dönem belediye imar müdürü olduğu için binayı ağabeyinin imzasıyla inşa ettiğini söylüyor. Esasen herkes de müteahhit olarak ağabeyini değil kendisini biliyor. Yani projeyi kendileri yazmış, kendileri onaylamış.”

Palmiye sitesinde hala üç kişi bulunamadı

Kahramanmaraş’ta altı bloklu Palmiye Sitesi’nin üç bloku yıkıldı, 150’den fazla kişi hayatını kaybetti ve üç kişi ise bulunamadı.

C blokta annesini, babasını ve kardeşini kaybeden İrem Türkmener Karslı, dokuz aydır bu raporu beklediklerini anlatıyor.

Sitede hayatını kaybedenlerin sayısının hala arttığını söyleyen Karslı, babasını zelzeleden iki ay sonra DNA eşleşmesiyle bulabildiğini söylüyor.

Karslı, “Perde betonları aynı yönde yapılmış, kolon ve kiriş boyutları farklı. Tabandan çatı katına kadar çoğu şey yanlış ama bu kadar kusurlu bir projeyi onaylayıp inşa etmişler ve insanlar 15-20 yıl burada oturdu” diyor.

Yine Konya Teknik Üniversitesi’nin hazırladığı rapora göre binadaki kiriş ve kolon donatıları yetersizdi, oturma tahlili yapılmamıştı, yer araştırması yetersizdi, statik proje içeriği yetersizdi ve imal aşamasında kalitesiz gereç kullanılmıştı.

Bu ve diğer ihmallerin proje aşamasında denetim edilmesi gerektiğini söyleyen eksperler, yapı ruhsatlarında proje denetimlerinden sorumlu olan belediye görevlilerini “asli kusurlu” saydı.

Mazılıgüney’e göre Palmiye sitesi C bloktaki en çok önemli sorun, mimari projeyle statik projenin birbirinden “büyük oranda farklı” olması:

“Bu sağdan soldan toplama bir proje benzeri görünüyor. Statik proje kendi içerisinde de çok önemli farklar içeriyor. Bir denetim yapılmış olsa, bunlar ilk fark edilecek şeylerdir. Demek ki hiç denetim yapılmamış ve yalnızca imza atılmış.”

Mazılıgüney raporda yalnızca belediye proje denetim ünitesinin asli kusurlu sayılması ve belediye yapı denetim ünitesinin “tali kusurlu” sayılmasını eleştiriyor:

“Burada yalnızca projeyi denetim eden değil, üretimi denetim eden de asli sorumludur. Proje aşamasındaki sorunların, imal aşamasındaki mühendisler tarafından da incelenip giderilmesi gerekirdi. Bundan Ötürü yönetimin imali denetim eden üniteleri de asli sorumludur.”

Avukat Tütüncüoğlu da diğer kamu vazifelilerinin de asli kusurlu olarak davaya dahil edilmesi gerektiğini ifade ederek, “Hepsi bir bütün. Tabii ki belediye ayağı çok çok önemli ama bakanlık ayağı da var” diyor.

Bilirkişi raporları kusur kararı verebilir mi?

Soruşturma aşamasında savcılıkların istediği eksper raporları, zelzele davalarında kritik kıymete sahip.

Eğer uzmanlar kamu idarecileri hakkında “tali kusur” değerlendirmesi yaparsa, kurum idarecileri çalışanlarını evraka şüpheli olarak dahil etmemek, yani soruşturma müsaadesi vermemek için bu durumu bir mazeret olarak kullanabiliyor.

Mazılıgüney, uzmanların bireyler hakkında asli yahut tali kusur kararına ulaşamayacağını, bu kararı lakin mahkemelerin yargılama sonunda verebileceğini değerlendiriyor:

“Şu ana dek binlerce evrakta, kamu vazifelileri uzmanlarca tali kusurlu sayıldı, yönetimler de bu mazeretle sorumlu sorumlular hakkında soruşturma müsaadesi vermedi.”

“Halbuki, uzmanların ‘tali-asli’ kusur kararı verme yetkisi olmadığı gibi, sorumlu yönetim vazifelileri için soruşturma müsaadesi de gerekli değildir. Zira bu şahıslar taksirle öldürmeden yargılanıyor ve bu soruşturma müsaadesine tabi bir suçlama da değildir.”

“Bu yanlış uygulamayı bugüne kadar hep yönetim lehine kullandılar. Fakat bu iki binadaki çok fahiş yanılgılar sebebiyle, yönetim işçisini sorumluluktan azade tutamamışlar.”

Mazılıgüney, kusur belirlemenin uzmanlar açısından bir disiplin suçu doğuracağını belirtiyor:

“Bilirkişinin görevi kusuru ortaya koymaktır, kusurlu olanı ve kusur oranını belirlemek hakimin işidir. Eksper, sarsıntı yönetmeliğine göre kusur yapıldığını ortaya koyar. Lakin bu yanılgılarda kimlerin sorumlu olduğunu yargımız tespit eder. Bundan Ötürü asli/tali kusur kararlarını yargılama sonunda tüm tarafları dinledikten ve kanıtları değerlendirdikten sonra mahkemeler verebilir.”

, , , ,
Bir Yorum Yazın

Ziyaretçi Yorumları - 0 Yorum

Henüz yorum yapılmamış.