Danıştay, kesin karara bağladığı belirtilen İstanbul Sözleşmesi’yle ilgili bir davaya daha bakma kararı aldı

Yıldız Tar

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun kesin karara bağladığı belirtilen “İstanbul Sözleşmesi’nden Cumhurbaşkanı kararnamesiyle çıkılması” konusunda yeni bir davanın daha gündeme alındığı ortaya çıktı. Bayanın İnsan Hakları Derneği’nin (KİH) başvurusunu değerlendiren Danıştay 10. Daire, iki buçuk yıl sonra, 28 Kasım tarihine duruşma günü verdi.

Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmesi istikametindeki 20 Mart 2021 tarihli Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve bu kararın sürece konulmasının akabinde çok sayıda siyasi parti, kadın derneği ve sendika başka farklı dilekçelerle Danıştay’a başvurdu. Danıştay 10. Daire, açılan tüm davalarda yürütmenin durdurulması istemlerini reddetti. Kararın iptali istemiyle açılan birtakım davaları duruşmalı olarak gördü ve en az dört davada Cumhurbaşkanlığı kararını hukuka uygun bularak davanın reddine karar verdi.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun da bu kararı onaylamasıyla, kararlar kesinleşti. Lakin Danıştay’ın şimdi karar vermediği öteki müracaatlar da bulunuyordu.

“Cumhurbaşkanı, uluslararası kontratlardan çıkabilir ancak…”

O müracaatlardan biri olan KİH’in müracaatında 10. Daire’nin duruşma günü verdiği ortaya çıktı. KİH Avukatı Ezel Buse Sönmezocak, heyet kararına karşın kendilerine duruşma günü verilmesinin, her davanın türel münasebetler manasında biricik olmasından ve duruşma talepli açıldığı için duruşma yapılmadan karara çıkılamamasından kaynaklandığını vurguladı.

Sönmezocak, şunları söyledi:

“Danıştay 10. Daire önünde İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararına karşı açılan iki yüze yakın dava bulunuyordu. Danıştay, bir kısım davayı duruşma yaparak karara bağladı fakat bizim davamızda olduğu benzeri bir kısım dava dosyası ise iki buçuk yıldır daire önünde bekliyordu. Basına Danıştay’ın son kararını verdiğine ilişkin yansıyan aslında tüm müracaatlar istikametinden değildi. Yani basına yansıdığı benzeri Danıştay, İstanbul Mukavelesi davalarında ‘son sözü’ söylemiş değildi. Danıştay Büyük Salon’da yapılan duruşmalarda Cumhurbaşkanlığı avukatı, birbirinin birebiri dilekçelerle açılan davalar olduğunu öne sürmüştü. Bu yaklaşımın biz mahkemeye de yansıdığını düşünüyoruz. Zira bu yaklaşım yüzünden dilekçeler okunmadan, güya hepsi aynı hukuksal iddiaları aynı gerekçelendirmelerle öne süren aynı dilekçelermiş benzeri hareket edildi. Önümüze gelen yürütmeyi durdurma kararı münasebetinde dilekçemizde öne sürdüğümüz hiçbir konuya dair değerlendirme yapılmamış olduğunu, tüm müracaatçılara da aynı “kopyala yapıştır” münasebetle örneğin yürütmeyi durdurma istikametinden red verildiğini gördük. Bir defa her dilekçe aynı değildi. İlk günlerde verilen dilekçelerde kararın çok büyük oranda yetki boyutuna odaklanılıyor, Cumhurbaşkanı’nın uluslararası mukavelelerden çekilme yetkisi olmadığından bahisle söylediği söz edilen kararnamenin Anayasa’ya karşıtlığı öne sürülüyordu.

“Yetkiyi kullanamaz”

Biz ise esasen daha farklı bir yaklaşım benimsedik. Biz dilekçemizde eski sistemde Bakanlar Kurulunda olan, Cumhurbaşkanlığı sistemine geçişle birlikte de Cumhurbaşkanına geçen uluslararası kontratları onaylamaya ilişkin yetkinin nasıl bir yetki olduğunu, hukukumuzda bu yetkinin hangi durumlarda söylediği söz edilen olduğunu nasıl bir kademelendirme yapıldığını çok ayrıntılıca açıkladık. Yani biz kararın Anayasaya karşıtlığını tartışmıyoruz, Cumhurbaşkanı’nın evet uluslararası kontratlar bakımından yetkisi var ve evvelce bu yetki Bakanlar Heyetindeydi bu yeni bir şey de değil. Fakat diyoruz ki İstanbul Kontratı, Cumhurbaşkanı’nın bu yetkiyi kullanabileceği bir mukavele değil. Bundan Ötürü sürece direkt yasal destek olarak gösterilen 9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine aykırı diyoruz. Haliyle mahkeme şu anda İstanbul Mukavelesi’nin bu kademelendirme içinde Cumhurbaşkanının onaylama/çekilme yetkisi dahilinde bir mukavele olup olmadığını incelemek zorunda. Zira bizim ana argümanımız bu.”

“Kamu faydasına aykırı” vurgusu

KİH, dava dilekçesinde Cumhurbaşkanlığı sistemine geçişle birlikte Bakanlar Kurulu’nun ortadan kalkmasının akabinde 2 Temmuz 2018’de KHK ile Cumhurbaşkanlığı’nın kimi uluslararası mutabakatları onaylama yetkisine sahip olduğunu hatırlatsa da; İstanbul Sözleşmesi’nin bu kapsam dışında olduğunu, Cumhurbaşkanı’nın yetki sahibi olduğu “iktisadi, idari ve teknik antlaşmalardan” olmadığını savundu.