Cemal Kaşıkçı cinayeti unutuldu mu?

Suudi Arabistan, Kaşıkçı cinayetinden 5 yıl sonra, parya devlet olmaya çok uzak, hatta dünya sahnesindeki rolünü pekiştirdi. Pekala, dünya olanları görmezden gelirken Suudi hak savunucuları gayretlerini nasıl sürdürüyor?

Muhalif gazeteci Cemal Kaşıkçı, 5 yıl önce bugün Suudi Arabistan’ın İstanbul Başkonsolosluğu’na girmiş, bir daha çıkamamıştı.

Suudi insan hakları savunucuları, tüm zorluklara karşın Kaşıkçı için adalet çabalarını sürdürüyor. Hak savunucularının beklentisi ise, uluslararası toplumun, Batılı ülkelerin, kendi ülke çıkarları uğruna Suudi Arabistan’ın insan hakları ihlallerini görmezden gelmemeleri.

“Çıkarlar uğruna sessiz kalınmamalı”

ABD merkezli Özgürlük İnisyatifi’nin Yöneticisi Abdullah Alaoudh, hükümetlerin Riyad ile iş yapmak durumunda olduklarını anladıklarını söylemekle birlikte, “Ancak diktatörler ve otokrat rejimlerle iş yaparken insan haklarını yok saymak, temel demokratik pahaları yok saymak, ülkelerin kendi stratejik çıkarlarına da hizmet etmiyor” dedi. DW’ye konuşan Alaoudh, güvenlik çıkarları için özgürlüklerden feragat edilemeyeceğini, “Özgürlüklerinizi güvenlik için takas ederseniz, hiç birini elde edemezsiniz” sözleriyle savundu.

İngiltere merkezli insan hakları kuruluşu ALQST’ten Lina Al-Hathloul da aynı görüşte. Al-Hathloul, “Suudi petrolünü alırken aynı vakitte Suudi Arabistan’ın devasa boyuttaki insan hakları ihlallerini de eleştirebilirsiniz” diye konuştu. Suudi insan hakları savunucusu Al-Hathloul, DW’ye yaptığı değerlendirmede, Suudi Arabistan’ın ellinde kozlar bulunduğuna fakat Avrupa Birliği (AB), İngiltere ve bilhassa ABD’nin de kaldıraç gücüne sahip olduklarına dikkat çekerek, “Bunu da kullanmalılar” dedi.

Kaşıkcı cinayeti en ağır ihlal

Suudi Arabistan’ın insan hakları sicili bir oldukça kabarık. Hak savunucusu Al-Hathloul uzun müddettir kadın hakları savunucusu kızkardeşi Loujain için de mücadele ediyor. Suudi Arabistan’da, kadın şoförlere yasağın kaldırılması için mücadele eden, yaklaşık üç yıl hapis yatan Loujain serbest bırakılmış olsa da ülke dışına çıkış yasağı sürüyor. Özgürlük İnisiyatifi Yöneticisi Abdullah Alaoudh’un babası Salman da Suudi Arabistan’da siyasi bir tutuklu. İslam alimi Salman, bir sosyal medya paylaşımında Katar ve diğer Körfez ülkeleri arasında barış içinde bir ortada yaşamayı savunduğu gerekçesiyle 2017 yılında tutuklanmıştı.

Ancak bu hafta her iki insan hakları savunucusunun gündeminde Cemal Kaşıkçı yer alıyor.

Suudi Arabistan’ın son yıllardaki en ağır ve büyük infial yaratan hak ihlali hafızalardan silinmeye çalışılıyor. Uluslararası basın, son bir ayda, Suudi Arabistan’ın İsrail ile ilgilerinin olağanlaşmasına, ABD ile savunma paktı söylentilerine, Yunanistan ile enerji işbirliğine ve ABD’nin elektrikli araç üreticisi Lucid’in ilk fabrikasını Suudi Arabistan’da açacak olmasına odaklanmış durumda.

Oysa beş yıl evvelki manşetler çok farklıydı. Washington Post, “CIA, Cemal Kaşıkçı’nın öldürülmesi buyruğunu Suudi veliaht prensinin verdiği sonucuna vardı” başlıklı haberi yayınlarken, New York Times’ın haberi “Kaşıkçı’yı öldürmek: Suudi Arabistan’ın acımasız suikastı nasıl ortaya çıktı?” başlığını taşıyordu. Guardian ise muhalif gazeteci cinayetini, “Cemal Kaşıkçı: Konsoloslukta cinayet” diye duyurmuştu.

Suudi Konsolosluğu’ndan canlı çıkamadı

Kaşıkçı, 2 Ekim 2018 tarihinde, evvelden belirlenmiş bir randevu için İstanbul’daki Suudi Arabistan konsolosluğuna gitti. Nişanlısı Hatice Cengiz ile evlenebilmek için boşandığını gösteren belgeyi teslim alacaktı.

Suudi Arabistan’da tanınmış, kraliyet ailesine yakın bir isim olarak bilinen Kaşıkçı, günümüzde ülkenin fili lideri olan Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın güçlenmeye başlamasıyla birlikte gözden düşmeye başlamış bu nedenle 2017 yılında ABD’ye göç etmişti. Washington Post’ta Riyad İdaresi’ne daha açık tenkitler yönelttiği yazılar kaleme almaya başlayan Kaşıkçı 2018’de Hatice Cengiz ile tanıştı ve evlenme teklif etti.

Hatta 2 Ekim’de İstanbul Başkonsolosluğu’na gittiğinde Cengiz de Kaşıkçı’yı dışarda bekledi. Bekleyişi 10 saat sürdü, lakin Cemal Kaşıkçı girdiği başkonsolosluktan bir daha çıkmadı… Zira Kaşıkçı konsolosluk içinde öldürülmüştü. Modüllere ayrılan cesedi hiç bulunamadı.

Prensin onayının olmaması mümkün görünmüyor

2 Ekim’i izleyen aylarda, Suudi makamlarına cinayet suçlamaları, Riyad’ın da inkar eforları, dünya gündemine damgasını vurdu.

Suudi Arabistan’da, Aralık 2018’de kapalı kapılar gerisinde yapılan duruşma sonunda mahkeme beş kişiyi Kaşıkçı cinayetinden idama mahkum etti, üç kişiyi de 7 ila 10 yıl arasında hapis cezasına mahkum etti. İdam cezaları daha sonra 20 yıl hapis cezasına çevrildi. Suudi makamları Kaşıkçı belgesinin kapandığını ilan etti.

Cinayetle ilgili dehşet verici detaylar ortaya çıktıkça, Veliaht Prens Bin Selman olayla ferdî bir ilgisi olduğunu reddetti. Lakin ABD ve Türk istihbaratı başta olmak üzere neredeyse kimse, hatta Birleşmiş Milletler’in (BM) yargısız infazlar özel raportörü de, bunu inandırıcı bulmadı.

ABD Ulusal İstihbarat Yöneticisi 2021’de yaptığı açıklamada, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın İstanbul’da yakalanması yahut öldürülmesi amacıyla bir operasyon düzenlenmesine onay verdiği görüşünde olduklarını söyledi. Amerikalılar, “Suudi yetkililerin Veliaht Prens’in müsaadesi olmadan buna benzeyen bir operasyon gerçekleştirmiş olma ihtimalinin çok düşük olduğu sonucuna vardıklarını” duyurdu.