BRICS Zirvesi’nde ana gündem dolar hegemonyasından kurtulmak

Güney Afrika Cumhuriyeti, 22-24 Ağustos tarihlerinde 15. BRICS Doruğu’na ev sahipliği yapacak.

BRICS ortak para ünitesi, ABD dolarının hegemonyasını kırabilir

Zirvenin ana gündem hususunu ABD dolarına rakip olması planlanan “BRICS ortak para birimi” teşkil ediyor.

BRICS’in ekonomik hacmi göz önüne alındığında, ortak para ünitesinin ABD dolarının global hegemonyasını kırması bekleniyor.

Topluluğun en güçlü ekonomisi Çin, ortak para ünitesi fikrinin en büyük destekleyicisi olarak öne çıkıyor. Güney Afrika benzeri görece küçük iktisada sahip üyeler ise bu hususta çekimser davranıyor.

Nitekim ortak para ünitesine geçiş, Çin’e gerek BRICS içinde gerekse rakibi ABD karşısında çok güçlü avantajlar sağlarken Güney Afrika benzeri kırılgan ekonomiler açısından ulusal para ünitesi yerine ortak para ünitesi kullanmak soru işaretleri oluşturuyor.

“Küresel ticaretteki yerimizi istiyoruz”

Öte yandan yapılan açıklamalar daha temkinli bir tonla gerçekleştiriliyor. Toplantıya ev sahipliği yapacak Güney Afrika’nın Başkan Yardımcısı Paul Mashatile, BRICS ülkelerinin Salı gününden yapacakları toplantıda dolara bağımlılığı azatlmanın yollarına odaklanacaklarını açıkladı. Mashatile Pazartesi günü BRICS ülkelerinin iş adamlarına yaptığı konuşmada, “Bugün dünya bu bloğun farkına varıyor. Biz Batı ile rekabet etmek için burada değiliz. Global ticaretteki yerimizi istiyoruz” tabirlerini kullandı.

Güney Afrika Maliye Bakanı Enoch Godongwana da Salı günü verdiği demeçte, “Mevcut tartışma BRICS ülkelerinin kendi içindeki projeleri kendi para üniteleriyle nasıl finanse edeceğidir” diye konuşurken Güney Afrika’nın SWIFT global ödeme sisteminde çekilmeyi ya da dolar kulanımını sınırlamayı düşünmesi için şimdi erken olduğunu belirtti.

“Hindistan’tan mal almak için neden dolar arıyorum?”

Eski Nijerya Devlet Başkanı Olusegun Obasanjo doların global ticaretteki rolünü eleştirerek, “Hindistan’dan mal satın almak istiyorum. Neden dolar kullanmalıyım? Bu, Hindistan’dan ya da Brezilya’dan satın almak istediğim her şeyi dolar aramadan satın almamı sağlayacak bir ödeme sistemi” dedi.

Yine de bugüne dek üyeler arasında yaşanan derin bölünmeler uzlaşmaya bağlı bloğun Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası ya da Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu benzeri kurumlar üzerindeki nüfuzunu artırma yeteneğini sınırladı. 2015’te kurulan BRICS Kalkınma Bankası sekiz yıllık faaliyet müddetinde sırf 32,8 milyar dolarlık kredi kullandırdı . Bu sayı IMF ya da Dünya Bankası’nın aynı devirde verdiği kredinin çok küçük bir kısmına karşılık geliyor.

Zirvede topluluğun genişlemesine yönelik tarihi adımlar atılabilir

BRICS grubu, gerek ekonomik potansiyeli gerekse Batı merkezli sisteme güçlü bir alternatif teşkil etmesi bakımından bilhassa gelişmekte olan ülkelerin ilgisini çekiyor.

Güney Afrika, temmuzda BRICS’e katılım için 22 ülkenin resmi müracaat yaptığını, “eşit sayıda” ülkenin de gayriresmi olarak üyeliğe ilgi gösterdiğini duyurmuştu.

Arjantin, BAE, Bahreyn, Bangladeş, Belarus, Cezayir, Endonezya, İran, Kazakistan, Küba, Mısır, Nijerya, Senegal, Suudi Arabistan, Tayland, Tunus, Uruguay ve Venezuela, resmi müracaatta bulunan ülkeler arasında.

Başta Çin olmak üzere tüm üye ülkeler, topluluğa yeni üye alımlarına sıcak bakıyor. Genişleme konusu, Johannesburg’daki doruğun ana gündem unsurlarından birini oluşturuyor. Zirvede yeni üyelikler için tarihi adımlar atılması bekleniyor.

Putin, doruğa video konferansla katılacak

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Uluslararası Ceza Mahkemesinin (UCM) hakkında verdiği yakalama kararı sebebiyle tepeye video konferansla katılacak.

Güney Afrika’nın UCM’ye taraf ülkelerden biri olması sebebiyle Putin’i tutuklamakla yükümlü bulunması, geçen aylarda ev sahibi ülkenin en çok önemli gündem hususlarından birini oluşturmuştu.

Bunun üzerine Kremlin yönetimi, doruğa Putin’i temsilen Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un katılacağını duyurmuştu.

Öte yandan ev sahibi Güney Afrika, “BRICS ve Afrika: Karşılıklı Hızlandırılmış Büyüme, Sürdürülebilir Kalkınma ve Kapsayıcı Çok Taraflılık için Ortaklık” temasıyla düzenlenecek tepeye 53 Afrika ülkesinin önderlerini davet etti.

Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika Cumhuriyeti’nden oluşan BRICS ülkeler grubu, dünya nüfusunun yüzde 40’ından, global hasılanın da yüzde 30’undan fazlasına sahip güçlü bir platform olarak öne çıkıyor.

Johannesburg kentindeki Sandton Kongre Merkezi’nde 22-24 Ağustos’ta düzenlenecek zirve, yeni üye alımları ve ortak para ünitesi konusunda atılacak adımlar açısından kritik ehemmiyet taşıyor.

BRICS’e halihazırda aralarında çok sayıda Müslüman ülkenin de yer aldığı 22 resmi müracaat bulunuyor. BRICS ortak para ünitesinin, hayata geçirilmesi durumunda gelecekte ABD dolarının tahtını sallaması bekleniyor.

BRICS

İsmini üye ülkelerin İngilizce’deki isimlerinin baş harflerinden alan BRICS, üyeleri arasında siyasi, ekonomik ve kültürel işbirliğini amaçlıyor.

Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin’in 2009’da düzenlenen ilk zirvede temellerini attığı topluluk, 2010’da Güney Afrika’nın iştirakiyle son halini aldı.

BRICS İş Kurulunun raporuna göre, üye ülkelerin toplam gayrisafi yurt içi hasılası (GSYİH) 56 trilyon doları geçiyor ve global hasılanın yüzde 31,5’ini oluşturuyor. Buna göre bu oranın 2030’a gelindiğinde yüzde 50’ye ulaşması öngörülüyor.

Ayrıca BRICS ülkeleri, global ticaretin yüzde 18’ini denetim altında tutuyor ve dünya genelinde yabancı yatırımların yüzde 22’sini teşkil ediyor.

Öte yandan, 3,2 milyarlık toplam nüfusuyla, dünya nüfusunun yüzde 41’ini oluşturan BRICS ülkelerinin toplam yüz ölçümleri de dünyanın karasal yüz ölçümünün yüzde 26,7’sine tekabül ediyor.

Yeni Kalkınma Bankası (NDB)

BRICS ülkelerinin 2015’te kurduğu Yeni Kalkınma Bankası (NDB), eski ismiyle BRICS Kalkınma Bankası ise global sistemde Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankasına alternatif bir aktör olarak öne çıkıyor.

Merkezi Çin’in Şanghay kentinde bulunan NDB, 100 milyar dolar başlangıç sermayesiyle kuruldu ve bu vakte kadar toplam 98 proje için 32,4 milyar dolarlık fon sağladı. Bu projelerden 280 milyon kişinin yararlanması öngörülüyor.

Bangladeş, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Uruguay’ın iştirakiyle 2021’de üye sayısını 9’a çıkaran bankanın, gelecek süreçte Suudi Arabistan ve Cezayir benzeri yeni üyelerle genişlemesi bekleniyor.

2040 yılında dünya üretiminin yarısını BRICS yapacak

Economics’in hesaplamalarına göre BRICS 2040’a kadar global üretimin yarısını gerçekleştirecek. Bu sayı G7 ülkelerinin iki katına karşılık gelirken yüzyılın başından itibaren ivmenin BRICS ülkelerine doğru kaydığına işaret ediyor.

Blok, artan yükünün dolara olan bağımlılığı azaltmaya yardımcı olmasını bekliyor. BRICS önderleri ABD’nin jeopolitik liderliğine meydan okuma isteğinin bir modülü olarak ödemeleri üye ülkelerin para üniteleriyle artırmanın yollarını arayacak.

Uzun vade maksatlarından en değerlisi ise dolara meydan okuyacak bir ortak para ünitesi oluşturmak.