BM Genel Sekreteri Kıbrıs’a gidiyor: Çantasında ne var?

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, olası yeni müzakere sürecine zemin aramak üzere Kıbrıs’a gidiyor. 16 yıllık aranın ardından Ada’yı ziyaret eden ilk BM Genel Sekreteri olan Guterres’in resmi temasları Salı günü başlayacak.

Guterres, sadece Türkiye’nin tanıdığı “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC)” Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve Avrupa Birliği (AB) üyesi Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis ile ayrı ayrı görüşmeler yapacak. Çarşamba günü de ara bölgedeki BM İyi Niyet Misyonu Ofisi’nde üçlü görüşme gerçekleştirilecek.

Peki uzun bir sürenin ardından BM Genel Sekreteri niye Ada’ya gidiyor? Ziyaretin zamanlaması ne anlama geliyor ve dünyanın en uzun süre çözümsüz kalan ihtilaflarından biri olan Kıbrıs sorununda bu sefer bir umut var mı?

“Tufan Erhurman” faktörü

Adayı son ziyaret eden görevdeki BM Genel Sekreteri, 2010 yılında Ban Ki-moon olmuştu. Görev süresi bu yılın sonunda dolacak olan Guterres’in, koltuğunu devretmeden önce taraflar arasında yeni bir süreç başlatmak istediği biliniyor. Bunda, selefi Ersin Tatar’dan daha ılımlı bir isim olarak görülen Tufan Erhurman’ın Ekim ayında Cumhurbaşkanı seçilmiş olması önemli rol oynuyor.

Guterres’in bu bağlamda hedefi, Kıbrıslı Türk ve Rum liderlerin yanı sıra garantör ülkeler Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin de katılımıyla 5+1 formatında yeni bir toplantı düzenlenmesini sağlamak. DW’ye konuşan diplomatik kaynaklar, bu tür bir toplantının Ağustos ayı sonu ya da Eylül başında gerçekleştirilebileceğini belirtiyor.

Bu formatta taraflar en son geçen yıl Temmuz ayında New York’ta bir araya gelmişti.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres (ortada), geçen yıl Cenevre’de yapılan toplantıda Kıbrıslı Rum ve Türk liderler Hristodulidis ve Ersin Tatar (sağda) ileFotoğraf: ANKA

Türk tarafı “iki devletli çözüm”de ısrarı sürdürecek mi?

Guterres’in Kıbrıs’ta çözüm için son hamlesi Mart ayında başladı. İsviçre’nin Cenevre kentinde düzenlenen, garantör ülke temsilcilerinin de katıldığı gayriresmi toplantıda yeni müzakereler için nabız yoklaması yapıldı. Ardından BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Özel Temsilcisi Maria Angela Holguin Cuellar, Kıbrıslı taraflar, garantör ülkeler ve AB nezdinde mekik diplomasisi yürüttü.

Son olarak Cuellar, Guterres’in Ada’yı ziyareti öncesi 24 Temmuz’da Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile Ankara’da görüştü. Fidan görüşmede, Kıbrıs sorununa gerçekçi çözümün Ada’daki iki devletin yan yana var olmasından geçtiği yönündeki Türkiye’nin görüşünü yineledi, Kıbrıs Türk halkı için “egemen eşitlik ve eşit uluslararası statü” vurgusu yaptı.

Türkiye “iki devletli çözüm”de ısrar ederken Yunanistan ve Kıbrıs Rum kesimi “iki toplumlu, iki bölgeli, siyasi eşitliğe dayalı bir federasyon” istiyor.

Kıbrıslı Türkler Kapalı Maraş ve Güzelyurt’tan vaz mı geçecek?

BM’nin son çözüm hamlesinde çantada ne olduğuna dair henüz resmi bir açıklama yapılmış olmasa da bazı iddialar kamuoyuna yansıdı.

İngiliz Independent gazetesi, Cuellar’ın planının BM Güvenlik Konseyi kararlarıyla uyumlu şekilde, iki bölgeli, iki toplumlu bir federasyonu temel aldığını, iki kurucu devlete daha fazla özerklik tanırken federal hükümetin yetkilerini sınırlandırdığını yazdı. Habere göre, özerkliğin güçlendirilmesi karşılığında Kıbrıslı Türklerin Kapalı Maraş ve Güzelyurt’tan vazgeçmesi öngörülüyor.

Planda, uzun yıllardır en tartışmalı başlıklardan biri olan, Ada’daki Türk ve Yunan askerî varlığıyla ilgili olarak da askerlerin NATO komutası altında Ada’da bulunmayı sürdürmesi formülünün geliştirildiği belirtiliyor.

BM bu haberi ne yalanladı ne de teyit etti. Kıbrıslı Rum lider Hristodulidis ise haberle ilgili bir soruya “Gazetenin bildirdiği her şey kesin ve doğru değil” yanıtını verdi.

AB Konseyi Başkanı Antonio Costa (solda) ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, NATO zirvesi için Temmuz ayında gittikleri Ankara’da Cumhurbaşkanı Erdoğan ile bir araya gelmiştiFotoğraf: Turkish Presidency/Murat Cetinmuhurdar/Handout/Anadolu/picture alliance

AB’nin artan rolü

AB üyesi Kıbrıs Cumhuriyeti’nin hükümet sözcüsü Konstantinos Letimbiotis, Guterres’in Ada’yı ziyareti ve yeni hamlede, AB’nin sürece daha aktif katılmasının etkili olduğu görüşünde.

AB Konseyi Başkanı Antonio Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Kıbrıs’ta çözüm konusunu 8 Temmuz’da NATO zirvesi için gittikleri Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmüş, bundan birkaç gün sonra Avrupa Komisyonu, Raffaele Fitto’yu Kıbrıs Özel Temsilcisi olarak atamıştı.

Kıbrıs sorununda çözüm için daha önce yürütülen iki önemli süreçten sonuç alınamamış, 2004’te adını dönemin BM Genel Sekreteri Kofi Annan’dan alan “Annan Planı”, Kıbrıs Rum tarafının “hayır” oyu vermesi nedeniyle sonuçsuz kalmış; 2017’de ise İsviçre’de federal çözüm planı çerçevesinde yürütülen görüşmelerde başarı sağlanamamıştı.

DW / BK,MUK