Bir Aktivistin Gözünden: Türkiye’nin başarı hikâyesini yazmak

* Gülseren Onanç

Bayram haftasında Oxford’aydım. Skoll Vakfı’nın organize ettiği, dünyanın karşı karşıya olduğu sıkıntılara yaratıcı tahliller bulmak üzere çalışan sosyal girişimcilerini, sivil toplum temsilcilerini, aktivistleri, fon kuruluşlarını, sanatkarları bir araya getiren, bu yıl 21’incisi düzenlenen doruğa katıldım. Bu doruğa ikinci defa katılıyorum. Dünyanın farklı coğrafyalarında yaşayanların benzer problemlerine ilişkin verilen çabadan, üretilen yaratıcı tahlillerden, gelenlerin hepsinde var olan dünyayı daha iyi bir yer yapmak heyecanından çok ilham alıyorum.

Bu yılki doruğun ana teması dünyanın yarısının katılacağı 2024 seçimleriydi. “Bu seçimler sonucunda iklim krizine, savaşlara, yoksulluğa, bayana yönelik ayrımcılığa son verecek liderler seçilebilecek mi?”, “Demokrasi savunucuları nasıl güçlendirilebilir?”, “Aktivistler teknoloji ve yapay zekayı nasıl daha iyi kullanabilir?”, Bağışçıların değişimdeki rolü ve etkinliği nasıl artırılır? soruları üzerine konuşuldu. 

Zirvenin temel amaçladığı katılımcılar arasında bir network oluşmasına destek olmak. Oxford Üniversitesi’nin İşletme Fakültesi (Said School Of Business) ana buluşma alanı olarak organize ediliyor, ama kentin çeşitli yerlerinde paralel toplantılar, tiyatro şovları, fakültelerde yemekler ve yemek sonrası buluşmalar için farklı publar tertibin içinde yer alıyor. Herkes birbirinden bir şey öğrenmeye çalışıyor. Ortak problemlere tahlil üretenleri tanımak, yalnız olmadığımızın farkına varmak herkese çok iyi geliyor. Herkesin peşinde olduğu bireyler sivil inisiyatiflere fon sağlayan kuruluşların temsilcileri oluyor. Dünyanın her yerinde sosyal problemlere tahlil üretenlerin sorunu aynı; maddi kaynaklara erişim yani para.

Katılımcıların sanırım yarıya yakını Amerikalı, geri kalanı Global Güney (Global South) diye tanımlanan az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdendi. Brezilya’dan gelen katılımcılar gözlemlediğim kadarıyla en büyük ikinci grubu oluşturuyordu. Güney Amerika’dan, Hindistan’dan ve Afrika kıtasındaki farklı ülkelerden gelenler hafta boyunca birbirleriyle sabahın erken stlerinden geç stlere kadar daima iletişim içindeydiler. 

SES, Keseb, Dandelion

Ben üç şapkam ile ordaydım. Birincisi SES Eşitlik ve Dayanışma Derneği başkanı olarak. SES Derneği olarak 6 yıldır sürdürdüğümüz dijital yayıncılığı, İngilizce bültenleri takip edenlerin içeriğimizi çok beğendiğini duymaktan gurur duydum. SES Eşitlik, Adalet, Bayan Platformu’nu geliştirmek üzere neler yapabileceğimizi düşündüm. SES’in SES’ini dünyaya nasıl duyurabileceğimizi düşündüm. 

Aynı zamadan Washington Merkezli Keseb’in danışma kurulu üyesi olarak oradaydım. Keseb, bir siyasi partiyi desteklemeyen, demokrasi yanlısı, kar amaçladığı gütmeyen genç bir kuruluş. Otoriterliğe karşı koymak ve kapsayıcı ve dirençli demokrasileri ilerletmek için ülkeler arası öğrenme, iş birliği ve yenilik için bir ekosistem oluşturmayı hedefliyor. 

Bir diğer şapkam ise Dandelion Projesi’nin bir üyesi olmaktı. İklim krizine ilişkin farkındalık uyandırmak ve ülke önderleri üzerine baskı kurmak üzere bayanların liderliğinde başlattığı bu projenin sözcüleri Mary Robinson ve Pat Mitchell benzeri bayanlar olunca, projemiz baya destek gördü. 

İçe kapanan, cazibesini yitiren Türkiye

Böyle uluslararası toplantılarda nedense katılımcılar listesinde Türkleri ararım. 1300 katılımcı arasında yaptığım her türlü aramada Türkiye’den öteki bir iştirakçiye rastlayamadım. Bunu nasıl açıklamalıyım diye düşündüm. Sosyal girişimcilik konusunda neden dünyanın gerisinde kaldık? 22 yıllık Erdoğan iktidarının Türkiye’yi içine soktuğu çorak iklimin ana neden olduğunu düşünüyorum. Lisan bilen, dünyayı takip eden beyinler ya memleketi terk etti, yahut memlekete ilişkin umudunu kaybetti. 

Zirve’de karşılaştığım ve İstanbul’dan geldiğimi söylediğim bireylerin aklına birincinin hoş bir il imajı beliriyor. Brezilyalılar benzeri Türkiye’ye uzaktan bakanların ilgisini çekiyor. Son vakitlerde İstanbul’u ziyaret etmiş olanlar ise bir kere daha İstanbul’a gitmeyi pek düşünmüyor. Fransız bir kadın, İstanbul’da erkeklerin ona bakışlarından, taksilerin yabancı olduğunu anladıklarında bundan faydalanmak istediklerinden söz edip “Bir daha gitmek istemem” demesine nitekim çok üzüldüm. 

Ben ise 31 Mart seçimleri sonrası Türkiye’nin bir muvaffakiyet öyküsü yazmaya başladığını anlatmak üzere sabırsızlanıyordum. Katıldığım toplantılarda “size Türkiye’den bir değişim kıssası getirdim” diye başladım. 22 yıl sonra Erdoğan’ın partisinin ilk defa ikinci parti olduğunu, değişimin yerelden başladığını, bayan belediye başkan oranının yüzde 4 cilt yüzde 13’e yükseldiğini heyecan içinde anlattım. 

31 Mart seçimleri umut oldu

Ama asıl etkiyi Skoll Forum’un açılış toplantısının ana konuşmacılarından biri olan Mary Robinson’ın “Vazgeçmeden otoriter iktidarlar üzerine baskı kurmalıyızç Türkiye’ye ve Polonya’ya bakın, değişim için umut oldular” demesi yarattı. 

Mary Robinson İrlanda’nın ilk bayan cumhurbaşkanı, BM İnsan Hakları Komiseri olarak görev yapmış, Akil İnsanlar grubu Elders’in başkanı. Şimdilerde iklim adaleti üzerine etkin bir şekilde çalışan örnek bir kadın. Ben kendisini son 7 yıldır tanıyorum. Türkiye’yi dikkatle takip eden, Kürt sıkıntıya ilişkin bilgi sahibi olan bu bilge bayan ile karşılaşır karşılaşmaz bana ilk söylediği şey, “Türkiye için çok mutluyum” oldu. Ayrılırken de “Türkiye’yi takip edeceğim” diyerek yarattığımız heyecanı nasıl devam ettirebileceğimizi izleyeceğini ifade etti. 

Türkiye’nin örnek muvaffakiyet kıssasını birlikte yazmalıyız

Türkiye’nin dünyaya anlatacağı muvaffakiyet öyküsünün ilk kısmı 31 Mart’ta başladı. Bu kıssaya, yerelden demokrasiyi, insan haklarını, hukukun üstünlüğünü ekleyerek dünyaya otoriter başkanların nasıl demokratik yollarla yenilebileceğini gösteren bir umut kıssası yazabiliriz.

İngilizlerin ünlü dergisi The Economist’te yayınlanan Ekrem İmamoğlu’nun makalesini de çok değerli buldum. 

“İstanbul ve Türkiye özgürlük, demokrasi ve sosyal ahengin sembolü olarak kalacaktır. Halkı önceleyen yeni bir siyasi ahlak, otoriter popülizme galip gelecektir. Demokratik çürüme ve ekonomik gerilemenin damgasını vurduğu bir jenerasyonun akabinde Türkiye Cumhuriyeti ikinci yüzyılına demokrasiye olan inancını tazeleyerek giriyor.” diye yazan Ekrem İmamoğlu’nu bu yürekli ve özgüvenli duruşu için kutluyorum. 

Farklılıkları kucaklayan demokratik kurumları, insanlarının barış içinde yaşadığı, Avrupa Birliği pahalarını sahiplenen bir ülke öyküsünü birlikte yazabiliriz.

* Bu yazı, Eşitlik, Adalet, Bayan Platformu’nun sitesinden alınmıştır.