BAE’nin OPEC’ten ayrılması ne anlama geliyor?

Birleşik Arap Emirlikleri neden tam da şimdi OPEC’ten ayrılıyor?

Petrol üreten ülkelerin küresel karteli olan Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), her üyenin ne kadar petrol çıkarabileceğini sınırlayan bir kota sistemiyle çalışıyor. Bu kotaların düzeyi nedeniyle Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile OPEC’in en güçlü üyesi Suudi Arabistan arasında yıllardır anlaşmazlıklar yaşanıyor. BAE, petrol sektörünü genişletmek için büyük yatırımlar yaptı ve daha güçlü bir pazar konumu hedefliyor. Ancak OPEC üretim sınırları bu hedefi sürekli kısıtladı.

BAE, İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’ndaki krizin sona ermesinin ardından orta ve uzun vadede daha fazla petrol satabileceğini öngörüyor. BAE Enerji Bakanı Süheyl el Mazrevi, New York Times gazetesine yaptığı açıklamada, “Dünya, daha fazla enerjiye, daha fazla kaynağa ihtiyaç duyuyor ve BAE herhangi bir grup tarafından sınırlandırılmak istemiyor” dedi.

Araştırma ve danışmanlık şirketi Rystad Energy’de jeopolitik analiz başkanı Jorge Leon, “Günde 4,8 milyon varil kapasiteye sahip ve bunu daha da artırmayı hedefleyen bir üyenin kaybı, OPEC’in elinden önemli bir aracı alıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Leon’a göre talep zirveye yaklaşırken düşük üretim maliyetine sahip ülkeler için hesap hızla değişiyor. Kota sistemi içinde daha fazla satış hakkı beklemek, bu ülkeler açısından “parayı yerde bırakmak” anlamına geliyor.

Reuters verilerine göre BAE, hâlihazırda kota kapsamında günde yaklaşık 3,2 ila 3,6 milyon varil üretim yapıyor. Ancak yaklaşık 4,8 milyon varillik boş kapasiteye sahip. Planlar, üretimin gelecek yıl yaklaşık 5 milyon varile çıkarılmasını öngörüyor.

Birleşik Arap Emirlikleri’nin OPEC’ten çekilmesi, Suudi Arabistan’ın OPEC’teki konumunu zayıflattıFotoğraf: Bilal Qablan/AFP/Getty Images

OPEC için sonuçları ne olacak?

BAE’nin ayrılması, OPEC’in önemli üretim rezervine sahip nadir üyelerinden birini kaybetmesi anlamına geliyor. Bu da Suudi Arabistan’ın üretim artışlarını paylaşmasını zorlaştıracak.

Suudi Arabistan bugüne kadar petrol fiyatlarını, kendi üretimini azaltarak ve grup içi disiplini sağlayarak yönlendirdi. BAE olmadan Riyad, fiyatları sabit tutmak için daha fazla üretim kesintisine gitmek zorunda kalabilir. Bu da petrol fiyatlarını belirli bir seviyede tutmayı daha maliyetli hale getirecek ve ülkenin OPEC içindeki yönlendirici gücünü zayıflatacak.

Londra merkezli Capital Economics’in baş ekonomisti David Oxley, bu adımı “başlangıçta küçük görünen ama sonu büyük olabilecek bir süreç” olarak nitelendiriyor. Oxley’e göre “OPEC üyelerini bir arada tutan bağlar zayıfladı.”

Suudi Arabistan, devlet harcamalarını ve fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmayı hedefleyen “Vizyon 2030” programını finanse edebilmek için petrol fiyatının varil başına yaklaşık 90 dolar olmasına ihtiyaç duyuyor. Bu program kapsamında 500 milyar dolarlık NEOM gibi büyük projeler yer alıyor. Daha az satılan her varil, gelir kaybı ve ekonomik dönüşüm kapasitesinde azalma anlamına geliyor.

BAE’nin ayrılması, özellikle Suudi Arabistan’ın karar alma süreçlerinde baskın olduğu yönündeki eleştiriler olmak üzere OPEC içindeki uzun süredir devam eden gerilimleri de açığa çıkarıyor.

Bu adım aynı zamanda OPEC’in küresel etkisinin azaldığı bir döneme denk geliyor. Kartel bir zamanlar küresel petrol arzının yarısından fazlasını kontrol ederken, bugün bu oran üçte birin altına düşmüş durumda. 

Birleşik Arap Emirlikleri, Hürmüz Boğazı’nın trafiğe yeniden açılmasıyla ihracatın artmasını bekliyorFotoğraf: Thomas Koehler/photothek/picture alliance

Küresel petrol fiyatlarını nasıl etkiler?

BAE’nin ayrılmasının kısa vadede petrol fiyatlarında büyük dalgalanmalara yol açması beklenmiyor. Bunun başlıca nedeni, Hürmüz Boğazı’ndaki kesintilerin piyasayı domine etmeye devam etmesi. BAE’nin piyasaya sunmak istediği ek üretim şu anda taşınamıyor. Bu nedenle açıklamanın fiyatlar üzerinde şimdilik sınırlı etkisi oldu.

Amerikan Brown Üniversitesi OPEC uzmanı Jeff Colgan, DW’ye yaptığı değerlendirmede, “Kısa vadede büyük bir etki beklemiyorum, çünkü Hürmüz’deki gelişmeler küresel petrol görünümünü belirliyor ve bu haber ikinci planda kalıyor” diyor.

Hürmüz’deki durum normalleştiğinde ise BAE piyasaya günde birkaç yüz bin varil ek petrol sunabilir. Uzun vadede bu gelişme, petrol fiyatlarının daha düşük ve daha oynak olabileceğine işaret ediyor. 

Birleşik Arap Emirlikleri’nin çekilmesinin ardından OPEC’in üye sayısı 11’e düştü Fotoğraf: Maxim Shemetov/REUTERS

Başka ülkeler de ayrılır mı?

Bazı enerji analistleri, BAE’nin ayrılmasının OPEC’in geleceğine yönelik mevcut şüpheleri artırdığını düşünüyor: “Tüm organizasyonun çözülmesine tanık olabiliriz. Suudi Arabistan, grubu bir arada tutmaya çalışacaktır.”

BAE’nin kararı, kota sistemine yönelik artan memnuniyetsizliği ve özellikle Riyad ile ilişkilerdeki çatlakları gözler önüne seriyor. OPEC zaten Irak ve Nijerya gibi ülkelerin kota ihlalleri ve Rusya’nın OPEC+ anlaşmalarına tutarsız uyumu nedeniyle baskı altındaydı. BAE’nin ayrılması bu parçalanma görüntüsünü güçlendiriyor.

Capital Economics’ten Oxley, diğer üreticilerin de orta vadede BAE’nin OPEC dışında daha fazla esneklik ve pazar payı elde ettiğini görmesi halinde benzer adımlar atabileceği uyarısında bulunuyor. Ancak şu anda çoğu üye ne BAE kadar üretim kapasitesine ne de ekonomik çeşitliliğe sahip. Bu nedenle kitlesel bir ayrılık olasılığı düşük görülüyor.

BAE, OPEC’ten ayrılan ilk ülke değil. Katar 2019’da organizasyondan ayrılmıştı. Angola, Ekvador, Gabon ve Endonezya da son yıllarda çoğunlukla üretim kotaları konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle ayrıldı.