AYM’den Veli Saçılık ve yerlerde sürüklenen 70 yaşındaki annesi için ağır hak ihlali kararı: İnsan haysiyetiyle bağdaşmaz

GÖKÇER TAHİNCİOĞLU / SİBEL YÜKLER

Anayasa Mahkemesi, OHAL devrindeki KHK ihracını İnsan Hakları Anıtı önünde protesto etmek isteyen Veli Saçılık ile o tarihte 70 yaşında olan annesi Kezban Saçılık’a yönelik büyük tepki çeken polis müdahalesi konusunda ağır bir ihlal kararı verdi. AYM, 2000 yılında, sonradan bert ettiği dava nedeniyle cezaevinde bulunduğu sırada yaşanan olaylarda dozer kepçesinin darbesiyle kolunu kaybetmesiyle tanınan Saçılık’ın ağır gazla ve copla darp edilmesini, annesinin ise yerde sürüklenerek yakın uzaklıktan yüzüne biber gazın sıkılmasını “insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele” olarak nitelendirdi. AYM, aynı dönem polisler hakkında açılan soruşturmada, başsavcılığın “müdahale sırasında yaralanmalarının doğal olduğu” gerekçesiyle verdiği takipsizlik kararını da inceledi. Kanıtları eksik bulan ve polislerin sözünün bile alınmadığına dikkat çeken AYM, olayla ilgili soruşturmanın yenilenmesini istedi. “Somut olay bir bütün olarak değerlendirildiğinde aksiyonun insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele şeklinde nitelendirilmesi uygun görülmüştür” diyen AYM, Saçılık ve annesine de farklı ayrı tazminat ödenmesine hükmetti.

Anayasa Mahkemesi (AYM), Kanun Kararında Kararname (KHK) ile kamu görevinden ihraç edilen Veli Saçılık ile annesi Kezban Saçılık’ın, 2017 yılında Ankara Yüksel Caddesi’ndeki harekette polisler tarafından maruz kaldığı müdahaleye ilişkin başvurusunu 6 yıl sonra karara bağladı. AYM, Saçılık ve annesi hakkında “kötü muamele yasağı” ile “toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının ihlal edildiğine” hükmetti.

“İnsan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlali” kararı da veren AYM, bu ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yeniden soruşturma başlatmasına karar verdi. AYM, Veli Saçılık ile annesine de başka ayrı 20 bin TL manevi tazminat ödenmesine hükmetti.

AYM: İdari para cezalarına da “hak ihlali” kararı verildi

KHK ile ihraç edilen Saçılık, kendisi benzeri ihraç edilen Nuriye Gülmen ve Semih Özakça’nın 2016 yılında Yüksel Caddesi’ndeki “İşimizi geri istiyoruz” hareketlerine katılmış, bu devirde 56 başka idari para cezası verilmişti. Kararda, Saçılık’ın bu idari para cezaları için de AYM’ye başvurduğu ve mahkemenin Saçılık’ın “toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine karar verdiği” belirtildi.

“Burada eylem yapmamız yasaldır” dedi, darp edildi

Saçılık, 2017 yılında Yüksel Caddesi’ndeki eyleme katılarak, “Bizler tam 216 gündür burada insan hakları anıtının önünde direnişteyiz. KHK ile bir gecede bizi işimizden atamazsınız. İnsan hakları Anıtı’nın önünde oluşturduğumuz utanç duvarım kaldıralım. Burada eylem yapmamız tamamen yasaldır, tamamen legaldir. Bu yasallık karşısında polis bize şiddet uyguluyor. Biz bu şiddete karşı burada direniyoruz. Akşam 18.00’da basın açıklamasında görüşmek üzere” diye konuştu.

Ancak polis, anıt önünden ayrılan gruba bir süre sonra müdahale etti. Grup bir kitabevinin yanındaki binaya girmek isterken Saçılık darp edildi, o dönem 70 yaşında olan annesi Kezban Saçılık ise polis tarafından yerde sürüklendi, yüzüne biber gazı sıkıldı.

Polisler hakkında takipsizlik: “Zor kullanıldığı için yaralanmaları doğal”

Olaydan sonra Saçılık ve annesinin de aralarında olduğu 7 kişi hakkında “2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’na muhalefet” ve “Görevi yaptırmamak için direnme” kabahatlerini işledikleri teziyle Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma başlatıldı.

Saçılık ve avukatının başvurusu üzerine, aynı yıl müdahalede bulunan polisler hakkında da “zor kullanma yetkisine ilişkin sonun aşılması” suçundan soruşturma başlatıldı. Lakin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, “yeterli kanıt elde edilemediği için kovuşturmaya yer olmadığına” karar verildi. Kararın münasebetinde, “söz konusu müdahale sırasında zor kullanıldığı için müştekilerin yaralanmasının doğal olduğu” belirtildi. Saçılık’ın karara yaptığı itiraz ise reddedildi.

Saçılık ve annesine dava açıldı

Bu sırada Saçılık ve annesinin de aralarında olduğu eylemcilere, “Kanuna aykırı toplantılara ve yürüyüşlere silahsız katılarak ihtara karşın resen dağılmama suçunu işledikleri” argümanıyla 2017’nin Kasım ayında dava açıldı. İddianamede, hareketçilerin “kolluk görevlilerine karşı şişe ve taş attığı” da iddia edildi. Lakin AYM kararında, iddianameyi hazırlayan başsavcılığın, “görevi yaptırmamak için direnme suçu”ndan işlem yapmadığı da belirtildi.

Ankara 12. Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülen dava, 2019 yılında bertle sonuçlandı. İstinafa başvurulmaksızın mutlaklık kazanan kararın münasebetinde, “sanıkların aksiyonunun başlı başına suç oluşturmayacağı, kamu erklerinin de muhakkak oranda müsamaha göstermesinin ve toplumun da buna katlanmasının gerektiği konuları göz önüne alındığında sanıklara atılı suçun ögelerinin oluşmadığı anlaşıldığından farklı başka bertlerine karar vermek gerekmiştir” denildi.

AYM’ye başvuruldu: “Savcılık görüntüleri izlemedi, polislerin sözünü almadı”

Dava sürerken Saçılık ve annesinin avukatı Senem Doğanoğlu, 2018 yılının Şubat ayında AYM’ye başvurdu.  AYM müracaatında, “barışçıl bir toplantıya müdahale edilirken kalkan ve elle iteklenerek göstericilerin yere düşürüldüğünü, ayrıyeten yakın aralıktan yüzlerine biber gazı sıkıldığını ve ağır bir şekilde göz yaşartıcı kimyasal ateşlendiğini” belirtildi. Keziban Saçılık ise yüzüne direkt biber gazı sıkılması nedeniyle kötüleştiğini, etraftakilerin yardımıyla olay yerinden uzaklaştığını, oğlunun yere düşürülmesi nedeniyle oğlunu korumak isterken müdahaleye maruz kaldığını söyledi.

AYM müracaatında, kolluk vazifelileri hakkındaki şikâyetlerinin de tesirli soruşturulmadığı, başsavcılığın görüntüleri izlemeden ve hiçbir kolluk görevlisinin savunmasını almadan kovuşturmaya yer olmadığına kararı verdiği, bu nedenle kötü muamele yasağının ihlal edildiği belirtildi.

Polis tutanağına göre, Saçılık hareketsizce müdahaleyi beklemiş

AYM ise Saçılık ve annesinin şikâyetiyle soruşturma evrakını inceledi. Karara göre, müracaata eklenen on altı sayfadan oluşan ve kolluk vazifelileri tarafından hazırlanan izleme tutanağında, “eylemcilerin dağılmaması üzerine aksiyoncuları iteklemek suretiyle müdahaleye başladığı, hareketçilerin direnmesinin ardından biber gazı kullandığı, sonrasında gaz kapsülü atan point tabanca ile müdahaleye devam ettiği bilgisine yer verildiği, Keziban Saçılık’ın, eylemcilere biber gazı sıkmaya çalışan polis memurunun elinden tutarak müdahale etmesini engellemeye ve polis memuruna vurmaya çalıştığı sırada gazın kendisine geldiği, gazdan etkilenerek kümeden uzaklaştığının tespit edildiği, Veli Saçılık’ın ise hareketsiz kalarak polis müdahalesini beklediği” belirtildi.

AYM: Ayaklara ateş edilmiş, Kezban Saçılık’a ve başkalarının yüzüne çok yakın aradan gaz sıkmış

Ancak karara göre, avukatın sunduğu on yediği fotoğrafı ve video görüntüleri de inceleyen AYM, “kolluk vazifelilerinin gruba karşı yakın aralıktan göz yaşartıcı sprey kullandığı ve ellerinde gaz fişeği atan silahlar olduğu, müracaatçı Keziban Saçılık’ın iki kişinin yardımıyla yerden kalkmaya çalıştığı ve birkaç kişi tarafından kendisine yardım edildiğinin anlaşıldığını” belirtti.

Görüntüleri inceleyen AYM, “Müdahale sırasında kolluk görevlilerince bireylerin yüzüne yakın uzaklıktan biber gazı sıkıldığı ve ayaklarının bulunduğu yakın bölgeye niteliği belirlenemeyen silahla ateş edildiğini, Keziban Saçılık’ın bir kolluk görevlisinin diğer göstericilere biber gazı sıkmak isterken kolunu tutması nedeniyle polis memurunun müracaatçıya dönerek çok yakın aradan müracaatçının yüzüne gaz sıktığını” belirtti. AYM, göstericilerin kolluk görevlilerine karşı şişe ya da taş attığına ilişkin bilgiye rastlanmadığını kaydetti.

“İnsan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele”

“Bu şekilde bir müdahalenin gerekliliği izah edilemeyeceğini” belirten AYM, “Somut olay bir bütün olarak değerlendirildiğinde aksiyonun insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele şeklinde nitelendirilmesi uygun görülmüştür” dedi.

Polisler hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair verilen kararı da inceleyen AYM, Başsavcılığın, “söz konusu müdahale sırasında zor kullanıldığı için müştekilerin yaralanmasının doğal olduğu” münasebetine atıfta bulunarak, müdahalenin somutlaştırılmadığını ve yaralanmalarının niteliği bakımından bir değerlendirme yapılmadığını, bu durumda kullanılan gücün kaçınılmaz ve orantılı olduğunun ortaya konulmuş olduğu sonucuna ulaşılamayacağını kaydetti.

“Yaralanma doğal” denilen karar için “gazdan etkilenmeleri değerlendirmeye değer görülmemiş” denildi

Başsavcılığın verdiği kararda polislerin tabirinin alınmadığını, kanıtların ihtimamlı ve eksiksiz toplanmadığını, kararda “yaralanmasının doğal olduğu” denilse de sağlık raporu alınmadığı için yaralanmanın niteliğinin belirtilmediğini, zor kullanma yetkisini aşmadıkları tarafındaki değerlendirmenin objektif olmasının zor olduğunu kaydeden AYM kararında, şöyle denildi:

“Başvurucuların fizikî yaralanmaları muhtemel ise de yaralanmaların niteliği bilinmemektedir. Bu prestijle yaralanmanın niteliği tartışılmadan ve müracaatçılara yapılan müdahale somutlaştırılmadan kolluk vazifelilerinin zor kullanma yetkisini aşmadıkları istikametindeki değerlendirmenin mevcut kanıtların objektif tahliline dayandığını kabul etmek zordur. Kaldı ki imgelere yansıdığı kadarıyla ağır biber gazına maruz kalan müracaatçılara yapılan kolluk müdahalesinin müracaatçıların gazdan etkilenmeleri bağlamında değerlendirmeye değer görülmediği anlaşılmıştır.

“Polislerin ifadesi alınmamış, kanıtlar özensiz toplanmış, objektif bakılmamış”

Ayrıca imajlara yansımasına karşın müracaatçılara müdahalede bulunan kolluk vazifelilerinin kimlik tespitleri yapılmamış, olayla ilgili beyanları alınmamıştır.Şüphelilerin soruşturmaya dâhil edilerek olay hakkındaki savunma ve kanıtlarının belirlenmesi maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından elzemdir. Sonuç olarak müracaat konusu soruşturmada itinayla ve eksiksiz, kanıt toplanmadığı benzeri toplanan kanıtların de objektif olarak tartışılmadan bir sonuca ulaşıldığı kanısı oluşmuştur. Açıklanan münasebetlerle Anayasa’nın 17. hususunun üçüncü fıkrasında garanti altına alınan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.”

Şiddet eylemi yok, direnme yok, tehlike yok

Toplantı ve gösteri yürüyüşleri hakkının ihlali istikametinden de inceleme yapılan AYM kararına, “Gözaltına alınmayan müracaatçıların ya da diğer göstericilerin açıklama esnasında ya da sonrasında kolluk müdahalesini gerektiren şiddet eylemleri olduğuna ilişkin data mevcut değildir. Kolluk tarafından düzenlenen Olay Yeri Tutanağı’nda ya da İzleme Tutanağı’nda toplantının şiddete evrildiği, bu nedenle barışçıl olmaktan çıktığına ilişkin bir tespit yapılmamıştır. Göstericilerin kolluk görevlilerine pet şişe ve taş atarak direndikleri konusuna Olay Yeri Tutanağı’nda yer verilmiş ise de bu konu imajlarla desteklenmemiş” denildi.

AYM, bu noktada Saçılık ve annesine açılan ceza davasının gerekçeli kararını da hatırlatarak, “Aksine mahkeme, müracaatçıların katıldığı gösteri yürüyüşünün barışçıl olduğunu kabul ederek suç olarak nitelendirilmesinin mümkün olmadığını değerlendirmiştir. Anılan herhangi bir tehlike arz etmediğini ve sert müdahaleyi gerektirmediğini göstermektedir” dedi.

İhlal münasebeti: “Gerekliliği ortaya konulamayan güç, şova katılma konusunda caydırıcı tesir yaratıyor”

Polisin müdahale münasebeti olarak “toplantının kanuna aykırı olduğu ve yaya geçişini engellediğinin” belirtildiğinin hatırlatıldığı AYM kararında şöyle denildi:

“Şiddete evrilmeyen böylesine barışçıl toplantılara kamu makamlarınca müsamahayla yaklaşılması gereği toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının özünü oluşturmaktadır. Üstte yapılan tespitler sonucu az sayıda kişinin fikirlerini dile getirmek maksadıyla katıldığı barışçıl protesto gösterisinde müracaatçılara karşı kullanılan gücün kamu tertibini sağlamak maksadıyla gerçekleştiğinin kamu makamlarınca izah edilemediği, ayrıyeten kullanılan ve gerekliliği ortaya konulamayan gücün bireyler üzerinde şova katılma konusunda caydırıcı tesir yarattığı da dikkate alınarak müdahalenin Anayasa’nın 34. unsuruyla korunan hak istikametinden demokratik toplumda gerekli olmadığı değerlendirilmiştir.”

“Yeniden soruşturma yapılmasın”

İncelemeyi tamamlayan AYM, “kötü muamele yasağı ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının ihlal edildiğini” oybirliğiyle karara bağladı. AYM, “insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağı”nın da ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar verdi. Bu istikametteki ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca yeniden soruşturma yapılmasına karar veren AYM, müracaatçılar Veli Saçılık ile annesine de farklı başka 20 bin TL manevi tazminat ödenmesine hükmetti.