AYM’den kritik 1 Mayıs kararları: Tutuklamalar hukuksuz, barışçıl gösteri hakkı ihlâl edildi!

Anayasa Mahkemesi (AYM), 1 Mayıs öncesi tutuklama, gözaltı ve toplantı, gösteri yürüyüşleri konusunda çarpıcı kararlara imza attı. AYM, 1 Mayıs 2024’te Saraçhane’de düzenlenen protestolarda tutuklanan üç kişi için “kişi hürriyeti ve güvenliği” hakkının oybirliğiyle ve “barışçıl toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme” hakkının da oy çokluğu ile ihlâl edildiğine hükmetti. AYM, 58 gün tutuklu kalan başvurucular hakkındaki ihlâl kararının gerekçesinde tutuklamanın hukukî olmadığını belirterek “Başvurucunun barışçıl bir gösteriye katıldığı için tutuklandığı ve bu nedenle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddiası yönünden de farklı bir sonuca varılmasını gerekli kılan bir durum bulunmamaktadır” ifadelerini kullandı.

2024 yılında Saraçhane’de düzenlenen 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü’nün İstanbul Valiliği, Taksim Meydanı’nda kutlanmasına izin vermedi. Saraçhane’den Taksim Meydanı’na yürümek isteyen yüzlerce kişi yoğun polis müdahalesiyle gözaltına alındı. İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın açıklamasına göre, İstanbul da dahil olmak üzere ülke genelinde 1 Mayıs etkinliklerinde 226 kişi gözaltına alındı.

AYM’den üç kişi hakkında ihlâl kararı

AYM 1 Mayıs protestolarında tutuklanan ve 58 gün tutuklu kalan 3 kişinin başvurusu hakkında kararını açıkladı. Kişilerin Saraçhane’de bulunmasının “barışçıl protesto hakkını kullanma” olduğunu belirten AYM, kişilerin tutuklanmasının “kişi hürriyeti ve güvenliği”nin ihlâl ettiğini belirtti.

AYM kararının gerekçesinde şu ifadeler yer aldı:

“Somut olayda başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin meşru bir amacının bulunmadığı, dolayısıyla tutuklama tedbirinin hukuki olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu kapsamda yapılan değerlendirmeler dikkate alındığında başvurucunun barışçıl bir gösteriye katıldığı için tutuklandığı ve bu nedenle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddiası yönünden de farklı bir sonuca varılmasını gerekli kılan bir durum bulunmamaktadır.”

AYM, tazminat yönündeki talepleri de kısmen kabul ederek başvuruculara 300 bin TL tazminat ödenmesine karar verdi.

1 üye karşıoy verdi

Karşıoy veren AYM üyelerinden Muhterem İnce, kişilerin eylemde bulundukları faaliyetleri gerekçe göstererek protestonun “barışçıl eylem” kapsamı dışında kaldığını belirtti. İnce karşıoyunun gerekçesinde “Başvurucunun şiddet kullanan kişilerden biri olarak katıldığı gösterinin ve toplantının barışçıl toplanma kavramı dışında kaldığı açıktır” dedi.

Ne olmuştu?

Anayasa Mahkemesi’nin hak ihlali kararına rağmen, İstanbul Valiliği, 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü’nün Taksim Meydanı’nda kutlanmasına izin vermedi. CHP Genel Başkanı Özgür Özel ve İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu da Saraçhane’ye geldi, sendikalar ve vatandaşlarla selamlaştı.

Basın açıklaması yapan Özel ve İmamoğlu, daha sonra alandan ayrıldı. Saraçhane’deki toplanma noktasından Taksim’e yürümek isteyen sendika, sivil toplum örgütü ve siyasi partilerden oluşan grup, Unkapanı’ndaki Bozdoğan su kemerleri altında barikat kuran polisle karşı karşıya geldi. Gruptaki bazı kişiler barikatı zorlarken, polis biber gazı ve plastik mermi ile müdahale etti. Polisin müdahalesi ve “dağılın” uyarılarının ardından, tertip komitesi eylemin sonlandırıldığını duyurdu ve toplanan kitle dağıldı.

İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, İstanbul’un birçok noktasından 1 Mayıs kutlamalarının sembolü olan Taksim Meydanı’na yürümek isteyen 217 kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Yerlikaya’nın açıklamasına göre, İstanbul da dahil olmak üzere ülke genelinde 1 Mayıs etkinliklerinde gözaltına alınan kişi sayısı 226 oldu.