AYM’den emsal karar; Yurt dışı çıkış yasağı ifade özgürlüğü ihlali sayıldı

İnsan hakları savunucusu ve müellif Nurcan Kaya’ya uygulanan yurt dışı çıkış yasağına karşı ferdî başvuruyu sonuca bağlayan Anayasa Mahkemesi, yurtdışı çıkış yasağının Anayasa’da teminat altına alınan ifade özgürlüğünün ihlali olduğuna hükmetti. 

Sosyal medya paylaşımı suç ögesi sayıldı

Nurcan Kaya, 2014’te attığı “Kobane’de sadece Kürtler değil, orada yaşayan bütün halklar direniyor” tweet’i nedeniyle Ekim 2019’da yurtdışına çıkmak üzereyken gözaltına alındı. Bu kapsamda örgüt propagandası argümanıyla yargılandığı davada 27 Eylül 2021 tarihinde 1 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırıldı. 

Yargılama sürecinde 1.5 ay boyunca uygulanan adli denetim kapsamında Kaya’nın pasaportuna el konulmasına dair başvuruyu karara bağlayan Anayasa Mahkemesi, insan hakları savunucusuna uygulanan adli denetim önleminin ifade özgürlüğü ihlali olduğuna hükmetti.

“Soyut münasebetlerle adli denetim önlemleri uygulanıyor”

Kararı değerlendiren Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği (MLSA) Eş-Direktörü Veysel Ok, “Özellikle son yıllarda, mahkemeler gazeteci, avukat ve siyasetçilerin haber ve bilgi paylaşımları söylediği söz edilen olduğunda tutuklama yapmadıkları evraklarda ölçüsüz soyut münasebetlerle insanlara adli denetim önlemleri uyguluyor. Verilen adli denetim kararlarının haddi hesabı yok. Anayasa Mahkemesi, bu kararla adli denetim verilebilmesi için tutuklama kurallarının var olması gerektiğini; yargıçların adli denetim verirken ne için verdiklerini tartışmaları ve bunları gerekçelendirmeleri gerektiğini bir kere daha ifade etmiştir” dedi. 

Özellikle gazeteci davalarında bir haber paylaşımı nedeniyle seyahat hakları elinden alınan,  haber yapma hakları elinden alınan sayısız gazeteci olduğunu vurgulayan Ok, “Hakimlerin adli denetim kararı verirken bu kararı dikkate alması gerekir. Adli denetim de aslında bir nevi tutuklamadır” dedi.

Paylaşım ya da haberleri nedeniyle gözaltından bırakılan gazeteci ve aktivistlerin, haklı olarak rahatladığını ve bu nedenle  bu önlemlere yönelik adım atma gereği görmediğini belirten Ok, “Ancak, bu karar gösteriyor ki, adli denetim önlemlerine karşı ferdi müracaat yapılması ifade özgürlüğü açısından büyük ehemmiyet taşımaktadır.”

Karara dair ayrıntılar: Yurtdışına çıkarken gözaltı

Kararda, sosyal medya paylaşımı nedeniyle 10 Ekim 2019’te Kaya hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca “halkı kin ve düşmanlığa tahrik” iddiasıyla soruşturma başlatıldığını ve bu kapsamda Birleşmiş Milletler’in düzenlediği bir toplantıya katılmak üzere yurt dışına çıkacağı sırada 27 Ekim 2019’da pasaportuna el konularak gözaltına alındığı ve bu süreçte Sulh Ceza Hakimliği kararıyla adli denetim önlemleri kapsamında  yurt dışına çıkış yasağı getirildiği anımsatıldı.

Kobane ile ilgili paylaşım toplumu ilgilendirir

Kararda, mahkemelerin ifade özgürlüğü alanında değerlendirme yaparken, Anayasa’nın 26. hususunda korunan ifade özgürlüğünün siyasi, kamu faydasını ve ülke problemlerini ilgilendiren mevzularda sonlandırılmasının ise çok daha dar kapsamda olduğunu göz etmeleri gerektiği vurgulanarak, Kaya’nın sosyal medya paylaşımının Barış Pınarı Harekâtı’nın gerçekleştirildiği gün yapıldığı belirtilerek “Suriye’nin kuzeyine yönelik gerçekleştirilen askerî harekâtın toplumu ilgilendirdiği açıktır” ifadesi kullanıldı.

“Yazar ve insan hakları avukatı olması nedeniyle yaptırım ağırlaştı”

Kararda ayrıyeten, “Adli denetim kararının yaklaşık bir buçuk ay sürmekle birlikte müracaatçının yurt dışında bilhassa insan hakları alanındaki çalışmalara katılan bir kişi olduğu ve bu süreçte yurt dışına çıkamadığı göz önüne alındığında yurt dışına çıkış yasağının müracaatçı üzerindeki yaptırım tartısını arttırdığı kabul edilmelidir” ifadesi kullanıldı.

AYM, ayrıyeten mahkemenin soruşturma kapsamında  hakların daha az sınırlanmasını sağlayacak alternatif yollar bulunup bulunmadığının dikkate alınması gerektiğini lakin yurt dışı çıkış yasağına hükmeden Sulh Ceza Hakimliğinin bunu yapmadığını belirtti. Bunun yanı sıra Sulh Ceza Hakimliğine yapılan itirazın da “soyut” nedenlerle reddedildiği ifade edildi.

Anayasa Mahkemesi ayrıyeten, paylaşımı nedeniyle müracaatçı hakkında adli denetim kararı verilmesinin  müracaatçının kamusal bir tartışmada görüşlerini ifade etme iradesi üzerinde caydırıcı bir tesir doğurduğuna da hükmetti. 

Kararda, Nurcan Kaya’ya 13500 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedildi.