AFAD Türkiye Deprem Risk Haritası: Sokağınızın durumunu nasıl öğrenebilirsiniz?

İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın (AFAD) hazırladığı Türkiye Zelzele Tehlike Haritaları’nın etkileşimli internet sitesinde sokakların sarsıntı risk haritası yayımlandı. 

Pek çok kişi, yaşadığı sokağın ne kadar zelzele riski taşıdığını yahut binalarının sağlam olup olmadığını bilmiyor. Pekala AFAD’ın etkileşimli sarsıntı tehlikesi haritası nasıl kullanılır?

Euronews’ten Çağla Üren’in haberine göre; AFAD’ın etkileşimli risk haritasına da https://tdth.afad.gov.tr adresinden ulaşmak mümkün. Adrese girdikten sonra açılan sayfada kullanıcılar, e-Devlet bilgilerinizle sisteme giriş yapıyor. Bu adım kimlik doğrulaması için gerekli. Giriş yaptıktan sonra ana sayfanın sol üst köşesinde “Adres Sorgulama” kısmı yer alıyor. Kullanıcılar buradan il, ilçe ve mahalle bilgilerinizi girerek sorgulama yapabiliyor.

İvme yakın sokaklarda bile değişebiliyor

Etkileşimli haritada herhangi bir mahalle yahut sokakta arama yapan kullanıcılar bir sokağın risk görünümünün çabucak yakındaki bir diğer sokaktan farklı olduğunu görebilir.

Zira bu riski etkileyen bir dizi faktör var. Taban tipi bunlardan biri. Kaya tabanlar zelzele dalgalarını daha az büyütürken, yumuşak, gevşek tabanlar (örneğin dolgu alanlar, alüvyonlar) zelzele dalgalarını büyütüyor ve daha büyük ivmelere yol açıyor.

Benzer şekilde fay sınırına uzaklık, yer formları ve yeraltı su düzeyi de bu ivmeleri etkileyebiliyor. Gerçekten suya doygun yerler sıvılaşabiliyor ve bu da ivmeyi artırabiliyor.

Örnek risk analizi: Silivri Devlet Hastanesi

Çarşamba günü meydana gelen 6.2’lik zelzelede bina içindeki yapılarda hasar oluştuğuna dair görüntüler sosyal medyaya yansırken Silivri Devlet Hastanesi’ndeki hastalar, hastanenin bahçesine tahliye edilmişti.

Hastane binasının bulunduğu sokağı ve mahalleyi etkileşimli haritada görüntülemek mümkün.

Haritada Silivri Devlet Hastanesi’nin yer aldığı Nedim Beyazgül Sokak’ın zelzele risk tahlilinde açık renkte, hastaneye çok yakın pozisyondaki diğer sokakların ise daha koyu bir kırmızıyla işaretlendiği görülebilir.

Nedim Beyazgül Sokak’ın risk tahlilini görüntülemek için şu adımları izlemek gerekiyor:

3. Açılan pencerede Katman, Değer, Enlem ve Boylam bilgileri yer alır.

Burada kullanıcılar Katman ve Değer bilgilerini kaydedebilir. Bu bilgiler seçili sokağın sarsıntı riski tahlilini yapmayı sağlıyor.

Silivri Devlet hastanesi örneğinde haritadan elde edilen bilgiler, “PGA 475 / 0.320 g” şeklinde.

PGA 475 ve 0.320 g ne manaya gelir?

PGA 475 katmanı kabaca, “Bu bölgede 475 yılda bir olacak büyüklükte bir zelzelede, yerin sallanması (ivmesi) ne kadar olur?” demek.

475 yılda bir olan seyrek sarsıntılar genelde büyük ve önemli sarsıntılar manasına geliyor ki bu da uzmanların beklediği büyük İstanbul zelzelesiyle uyumlu.

Yani AFAD haritasındaki risk tahlili 475 yılda bir olacak büyük bir zelzele senaryosuna göre hesaplanmış oluyor.

Buradaki PGA ifadesi “maksimum yer ivmesi” demek. Söz konusu ifade beklenen zelzele sırasında yerin en süratli sallanacağı anı belirtiyor.

“0.320 g” ise risk değerini belirtmek için kullanılıyor. Bu tabirdeki “g” harfi de, yerçekimi (İngilizce gravity) için kullanılan bir ölçü ünitesi.

Söz konusu pahaların sarsıntı riski açısından yorumlanışı şu şekilde:

0.1 g ve altı: Düşük riskli bölgeler

0.1 g – 0.3 g arası: Orta riskli bölgeler

0.3 g – 0.6 g arası: Yüksek riskli bölgeler

0.6 g üzeri: Çok yüksek riskli bölgeler

Silivri Devlet Hastanesi örneğinde harita üzerinde işaretlenen bölgeye verilen 0.320 g pahası, 475 yılda bir olabilecek büyük bir zelzele sırasında yerçekiminin yüzde 32’si kadar bir ivmeyle yerin sallanacağı manasına geliyor.

0.320 g, tam olarak “yüksek risk” bölgesinin başlangıcında yer alıyor.

Risk değerini öğrendikten sonra ne yapılmalı?

Tüm bu hesaplama hastane binasının bulunduğu bölgenin sarsıntı açısından tehlikeli sayıldığını gösteriyor. Yani buradaki yapıların kesinlikle zelzele yönetmeliğine uygun yapılması gerekiyor.

Uygun olmayan yapılarda bu zelzele riski altında önemli hasar oluşabilir.

Kullanıcılar bölgelerinin zelzele riskini öğrendikten sonra bina tespit uygulamalarını kullanarak belediye idarelerinden binalarını incelemesini isteyebilir.

Örneğin İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB) Süratli Tarama Tespiti Projesi mevcut.

Kullanıcılar https://binatespitiformu.ibb.gov.tr/basvuru/ adresinden müracaat oluşturarak talepte bulunabiliyor.

Yapılacak inceleme sonucunda Yüksek Risk barındırdığı tespit edilen binalara ait sonuç bilgileri, binanın bulunduğu İlçe Belediyesi ile paylaşılıyor. Böylelikle ilçe belediyesinin yetkisi dâhilinde yapının sahiplerinden 6306 sayılı Kanun yahut Türkiye Bina Zelzele Yönetmeliği (2018) kapsamında inceleme yaptırılması isteniyor.

Hem kiracılar hem de konutun sahipleri bu müracaat sistemini kullanarak talepte bulunabiliyor. Fakat istenen bilgiler arasında tapu fotoğrafı, ada ve parsel bilgileri de var.