ABD’de başarısız infaz: İdam tartışmaları alevlendi

50 yaşındaki Christa Pike, ABD’nin Tennessee eyaletindeki Riverbend Cezaevi’nde 30 yıl geçirdi. Pike, 1996 yılında bir okul arkadaşını öldürmekten idama mahkum edildi. O sırada 18 yaşındaydı. İnfazının 30 Eylül 2026 akşamı gerçekleştirilmesi planlanmıştı.

İnfaz sırasında ne oldu?

Ancak daha sonra yaşananları olaya tanık olan gazeteciler ve avukatlar kaotik ve acı verici olarak anlattı. Tennessee, güçlü bir sakinleştirici olan Pentobarbital’in aşırı dozda verilmesine dayanan nispeten yeni bir protokol kullandı. Ancak ilaç verildikten sonra Pike bilincini kaybetmedi ve kolunda şiddetli ağrı olduğunu söyledi. Bunun üzerine cezaevi personeli ikinci bir doz uyguladı. Pike, bu doza rağmen hayatta kaldı.

İnfaz emrinin yasal geçerliliği gece yarısı sona erdiği için cezaevi infazı resmen durdurmak zorunda kaldı. Christa Pike hastaneye kaldırıldı. Avukatları, sağlık durumuna ilişkin ayrıntılı bilgi bulunmadığını söyledi. 

Tennessee’nin Cumhuriyetçi Valisi Bill Lee, başarısız infazın ardından eyalette 2026 yılı için planlanan diğer tüm infazları derhal durdurdu ve olayla ilgili kapsamlı ve bağımsız bir soruşturma başlatılması talimatını verdi. Vaka, zehirli iğne yönteminin güvenilirliği ve yol açabileceği acılar konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Christa Pike, ABD’de idam cezası tartışmalarını yeniden gündeme taşıyan son vakalardan biri oldu. Tennessee, başarısız infaz girişiminin ardından eyaletteki diğer infazları geçici olarak durdurdu. (Arşiv fotoğrafı: 04.12.2007)Fotoğraf: J. Miles Cary/Knoxville News Sentinel/USA TODAY NETWORK/REUTERS

ABD’de idam cezası nerelerde uygulanıyor?

50 eyaletin bulunduğu ABD’de idam cezası 2026 itibarıyla 27 eyaletin yasalarında yer alıyor. Ayrıca federal düzeyde ve orduda da idam cezası bulunuyor. Ancak uygulamada infazlar yalnızca birkaç eyalette aktif biçimde gerçekleştiriliyor. 2026’daki infazların yarısından fazlası Florida’da yapıldı. Texas, Oklahoma, Alabama, Tennessee ve Arizona da infaz gerçekleştiren eyaletler arasında.

Buna karşılık 23 eyalet ile Washington D.C. idam cezasını kaldırmış durumda. Kaliforniya, Ohio, Oregon ve Pennsylvania olmak üzere dört eyalette ise fiilî bir moratoryum, yani infazların durdurulması söz konusu. Kansas veya Wyoming gibi birçok başka eyalette de idam cezası yasalarda bulunmasına rağmen onlarca yıldır uygulanmıyor.

Maktul Colleen Slemmer’ın annesi May Martinez, Christa Pike’ın başarısız infaz girişiminin ardından Nashville’deki Riverbend Cezaevi’nden ayrılıyor. Martinez, kızının öldürülmesinden 30 yılı aşkın süre sonra infaz girişimini yerinde takip etti.Fotoğraf: George Walker IV/AP Photo/picture alliance

İnfazlar nasıl gerçekleştiriliyor?

Zehirli iğne, ülke genelinde başlıca idam infaz yöntemi. Bu yıl şimdiye kadar ABD’de gerçekleştirilen 30 infazın tamamı bu yöntemle yapıldı. İnfazlarda ya Pentobarbital ya da birden fazla ilacın karışımından oluşan bir kokteyl kullanıldı.

Ancak istatistiklere göre zehirli iğne, infaz yöntemleri arasında hata oranı en yüksek olanı. Tüm girişimlerin yaklaşık yüzde 7’si hatalı olarak değerlendiriliyor ve düzenli olarak ağır komplikasyonlar yaşanıyor. Eyalete göre değişmekle birlikte gazla boğma veya elektrikli sandalye gibi başka yöntemler de yasal. Beş eyalette ve federal düzeyde kurşuna dizme yöntemi de uygulanabiliyor.

ABD’deki infaz odalarında mahkumlar, zehirli iğne uygulanmadan önce bu tür sedyelere sabitleniyor. Fotoğraf: epa/afp/dpa/picture alliance

Neden sürekli komplikasyonlar yaşanıyor?

American Medical Association gibi resmî hekim kuruluşları, üyelerinin infazlara katılmasını yasakladığı için enjeksiyon işlemi çoğu zaman tıbbî eğitimi yetersiz cezaevi personeli tarafından gerçekleştiriliyor. Uygun bir damar yolu bulmakta sık sık sorun yaşanıyor. Bazı vakalarda infazların bu nedenle yarıda kesilmesi gerektiği durumlarla karşılaşıldı. 

Pentobarbital adlı ilaç da ABD’deki sert tartışmaların merkezinde bulunuyor. Başlangıçta uyku ilacı, sakinleştirici veya epilepsi tedavisinde kullanılan bir ilaç olarak geliştirilen Pentobarbital, günümüzde infazlarda merkezi sinir sistemini ve solunumu durdurmak amacıyla son derece yüksek dozlarda kullanılıyor. Ancak dozaj ve uygulama sırasında defalarca ağır komplikasyonlar yaşandı.

Güney Carolina’da elektrikli sandalye hâlâ yasal infaz yöntemlerinden biri. Zehirli iğne, gazla infaz ve elektrikli sandalye gibi yöntemlerde yaşanan komplikasyonlar ve acı çekme riski, ABD’deki idam cezası tartışmalarının temel başlıkları arasında.Fotoğraf: Eric Seals/Newscom World/IMAGO

İnfazlarda kullanılan ilaçları kim sağlıyor?

Bunun temel nedenlerinden biri, Avrupa ve ABD’deki neredeyse bütün büyük ilaç şirketlerinin ürünlerinin idam cezasında kullanılmasına kesin biçimde karşı çıkması. Ayrıca AB, öldürücü enjeksiyonlarda kullanılabilecek ilaçların ihracatını sıkı kontrollere tabi tutuyor. Bu nedenle ABD’deki cezaevleri Pentobarbital’i artık normal piyasadan temin edemiyor ve çoğu zaman “reçete hazırlayan eczaneler” olarak adlandırılan özel eczanelere yöneliyor.

ABD’de ilaçlar normal şartlarda Gıda ve İlaç Dairesi FDA tarafından saflık, etkinlik ve sterillik açısından sıkı biçimde denetleniyor. Ancak reçete hazırlayan bu eczaneler çoğu zaman eyaletlerin çok daha gevşek denetimine tabi. Eczaneleri protestolardan, boykotlardan veya normal müşterilerini kaybetme riskinden korumak amacıyla birçok eyalet, bu kuruluşların isimlerinin açıklanmasını yasaklayan düzenlemeler çıkardı. Böylece infazlarda kullanılan ilaçları kimin sağladığı kamuoyu, mahkumların avukatları ve çoğu zaman mahkemeler açısından dahi bilinmezliğini koruyor.

İlaçların hazırlanmasında hangi sorunlar ortaya çıkıyor?

En büyük sorunlardan biri, bu eczanelerin büyük ilaç şirketlerinin boykotu nedeniyle Pentobarbital için gereken kimyasal maddeleri veya yeterince test edilmemiş alternatifleri zaman zaman yurt dışındaki daha güvensiz kaynaklardan temin etmek zorunda kalması. Ardından öldürücü enjeksiyon için kullanılacak karışımı kendi laboratuvarlarında son derece yüksek yoğunlukta hazırlıyorlar.

Ancak kirlenmiş, kullanım süresi geçmiş ya da yanlış dozlanmış kimyasallar kullanılması halinde hazırlanan ilaç, mahkumu acısız biçimde bilinçsiz hale getirmek yerine dayanılmaz ağrılara yol açabiliyor.

İnfazlar sırasında tekrar tekrar ortaya çıkan bu komplikasyonlar, Joe Biden yönetiminin federal düzeyde infazlara moratoryum getirmesine ve ilgili yöntemlerin incelenmesini istemesine neden olmuştu. ABD Başkanı Donald Trump ise yeniden seçilmesinden kısa süre sonra attığı ilk adımlardan biriyle bu moratoryumu kaldırdı. Bu karar da tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Bildunterschrift: Büyük ilaç şirketlerinin infazlarda kullanılacak ilaçları sağlamayı reddetmesi üzerine bazı ABD eyaletleri özel reçete eczanelerine yöneliyor. Ancak bu ilaçların hazırlanması, saflığı, dozajı ve denetimi ciddi tartışmalara yol açıyor.Fotoğraf: wolfilser/Zoonar/picture alliance

Zehirli iğneye yönelik eleştiriler neler?

İnsan hakları örgütleri uzun süredir hem idam cezasının tamamına hem de özellikle zehirli iğne yöntemine karşı çıkıyor. Sözde “daha insancıl” olduğu savunulan bu infaz yöntemine yönelik eleştiriler son yıllarda belirgin biçimde arttı. Haziran 2026’da yapılan Gallup araştırmasına göre idam cezasını ahlaki açıdan kabul edilebilir bulan Amerikalıların oranı yüzde 52 ile tarihî olarak en düşük seviyeye geriledi.

Atlanta’daki Emory Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden tanınmış anestezi uzmanı Joel Zivot, infazlardan sonra hazırlanan çok sayıda otopsi raporunu inceledi. Zivot, 2024 yılında Kansas’taki bir federal mahkemede şu ifadeyi kullandı:

“Bu yöntemle ölüm, uykuya dalmaktan çok insanın kendi kanında boğulmasına benziyor.”

Christa Pike’ın planlanan infazı öncesinde Nashville’deki cezaevi önünde idam cezası karşıtları protesto düzenledi. Fotoğraf: George Walker IV/AP Photo/dpa/picture alliance

ABD’deki Death Penalty Information Center (DPIC) da yönteme eleştirel yaklaşıyor. Merkez Haziran 2026’da yayımladığı raporda şu tespitte bulundu:

“İdam cezasını hâlâ uygulayan her eyalet artık infazlarla ilgili önemli bilgileri koruyan bir yasaya sahip. Buna öldürücü enjeksiyonda kullanılan ilaçların kaynağı, infaz ekibi üyelerinin kimlikleri ve aldıkları eğitim de dahil.”

Raporda, bu durum nedeniyle kamuoyunun “seçilmiş yetkililerin vergi gelirlerini bu en ağır cezayı uygulamak için nasıl kullandığı konusunda yanıtlardan çok soruyla karşı karşıya kaldığı” belirtiliyor.