Tedarik zincirinde yeni kriz yolda mı?

Fulya Öktem / Bloomberg HT

Yemen’deki Husi militanlarının Kızıldeniz’de seyreden ticari gemilere 19 Kasım’dan bu yana devam eden hücumları nedeniyle dünyanın en büyük koteyner hat operatörleri arka arda Kızıldeniz’deki seferlerini durdurma kararı aldıklarını açıkladı.

Dünyanın en büyük konteyner şirketi olan Mediterranean Shipping Company (MSC), Kızıldeniz geçişi inançlı hale gelene kadar gemilerinin Süveyş Kanalı’ndan doğu ve batı yönünde geçiş yapmayacağını bildirdi. Kızıldeniz seferlerini askıya alan MSC, Danimarkalı Maersk, Fransız CMA CGM ve Alman Hapag-Lloyd dünyanın en büyük 5 konteyner nakliyecilik şirketi içinde bulunuyor. 4 şirket global konteyner nakliyeciliği pazarının yaklaşık yüzde 55’ini oluşturuyor.

İngiliz petrol şirketi BP Kızıldeniz üzerinden petrol sevkiyatlarını durdurduğunu, Tayvanlı Evergreen ise Akdeniz limanlarına hizmet veren gemilerinin Kızıldeniz yerine Ümit Burnu güzergahını kullanacağını açıkladı.

Kızıldeniz’in alternatifi rotalar

Kızıldeniz’i Aden Körfezi’ne ve Hint Okyanusu’na bağlayan Babu’l Mendeb Boğazı’ndan geçen gemiler Süveyş Kanalı ile Kızıldeniz’den Akdeniz’e ulaşıyor. Kızıldeniz rotasının alternatif güzergahlara göre deniz seferlerini çıkış ve varış limanlarına göre 9 ile 14 gün arasında kısalttığı belirtiliyor.

Kızıldeniz yolunu kullanmayan gemiler Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu’na yöneliyor. Denizyolu nakliyatı uzmanları bu noktada en büyük sorunun uzayacak sefer mühletleri ve artacak maliyetler ile aktarma limanlarındaki mümkün sıkışıklık olduğunu vurguluyor.

Denizyolu nakliyeciliğinde maliyetler ne kadar artacak?

Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) Başkan Yardımcısı Fatih Şener, Süveyş Kanalı yerine Ümit Burnu rotasının sefer müddetlerini 20 ile 30 gün arasında uzatacağını, bunun da taşıma maliyetlerini artıracağını belirtti. Şener, bir konteynerin Çin’den Türkiye’ye gelmesinin maliyetinin taarruzlar öncesi 2 bin ile 2 bin 500 dolar arasında olduğunu, söylediği söz edilen sayının ataklar sonrası 5 bin 500 dolara çıktığını kaydetti.

İstanbul ve Marmara, Ege, Akdeniz, Karadeniz Bölgeleri (İMEAK) Deniz Ticaret Odası Meclis Başkanı Başaran Bayrak, Uzak Doğu’dan Avrupa’ya gidecek gemilerin Kızıldeniz’den geçmek yerine Ümit Burnu’nu dolanmalarının arayı en az 5-6 bin mil kadar artıracağını, 40-45 gün benzeri bir sürede tamamlanan seferlerin en az 20-25 gün arası uzayacağını belirtti.

“Taşımacılık krizle karşı karşıya”

Başaran Bayrak, ek arayı almak zorunda kalan gemilerin teslim müddetini 20-25 gün ötelemesiyle ihtiyaç duyulan gemi sayısında önemli artış olacağını vurgulayarak; “O gemilerin üçte biri kadar daha gemiye ihtiyaç var ki o yük taşınabilsin. Nakliyat krizle karşı karşıya” sözlerini kullandı. Bayrak, uzayacak aranın ve artacak gemi sayısının navlunlara olumsuz yansıyacağını söyledi.

Bayrak, konteyner nakliyeciliğinde bir müddettir gerileme eğiliminde olan fiyatların, Kızıldeniz’deki atakların akabinde tekrar yükselmeye başladığını ve navlundaki artışın üretim maliyetlerine yansıyacağını belirtti.

Kızıldeniz krizinin Türkiye’ye tesiri ne olur?

Kızıldeniz’deki güvenlik krizinin Türkiye’ye gelen gemilerin sefer müddetinin en az iki kat uzamasına yol açacağını belirten Başaran Bayrak, krizin nispeten ucuz olan ihracat navlunlarını da iki katına kadar artıracağını öngördü.

UND Başkan Yardımcısı Fatih Şener, denizyolu nakliyatının Kızıldeniz’den Ümit Burnu’na yönelmesinin, Türkiye’de Çin’den gelen girdileri kullanarak üretim yapan firmaların maliyetlerinin artmasına yol açacağını, öte yandan iç pazarda ve Avrupa’da Çin ürünleri ile rekabet eden Türk firmaları için olumlu olduğunu söyledi.

Şener, sefer mühletinin uzamasının ve maliyetlerin artmasının Çin ticareti olumsuz olduğunu belirtirken; Başaran Bayrak, Çin’in sorunun tahlili için süratli aksiyon alacağını tahmin etti. Mısır’ın Süveyş Kanalı gelirini kaybetmeyi göze alamayacağı benzeri çoğu ülkenin de Kızıldeniz üzerinden yürüyen ticaretteki önemli menftlerini yok sayamayacağını savundu.

“Sigorta maliyetleri beş katına kadar artabilir”

Kızıldeniz’de yükselen Husi tehdidi nedeniyle bölgede harp sigortaları için talep edilen primlerin yükselmeye başladığı haberlere yansımıştı. Türk P&I Sigorta Şirketi Teknik Müdürü Umut Can, Kızıldeniz’in deniz sigortacılığında harp riskleri açısından çoğu zaman külfetli bir bölge olduğunu ifade ederek bölgede birtakım rizikoların halihazırda gerçekleştiğinin altını çizdi.

Harp riski yüksek yerlere gitmesi söylediği söz edilen olan bir geminin sigorta maliyetindeki en büyük kalemin harp riski primi olabileceğini ifade eden Umut Can, Gazze ataklarının başlamasının akabinde İsrail limanları için harp sigortası primlerinin üç ile beş kata kadar yükseldiğini, olumsuz senaryoda Kızıldeniz rotası için harp sigortası primlerinde de benzer bir artışın beklenebileceğini vurguladı.

Umut Can, Kızıldeniz’de seyredecek gemiler için harp sigortası primlerinin; savaş rizikolarındaki değişime, bölgedeki risk profilinin değişimine, ABD’nin ve BM’nin bölgede bulunduracağı askeri gücün bu akınları ne kadar baskılayabileceğine, Husilerle mümkün siyasi angajmanın akınların azalmasına ya da durmasına yönelik bir beklenti oluşturup oluşturmayacağına göre değişiklik göstereceğini kaydetti.

Her sigorta şirketinin kendi risk algısına göre fiyatlandırma yaptığını vurgulayan Can, geminin kaçırılma ya da fidye sigortasının olup olmamasının ve gemideki ilave güvenlik önlemlerinin de dikkate alındığını ifade etti.

Emtia Piyasaları Uzmanı Zafer Ergezen, Kızıldeniz ve yakın etrafındaki hücumların gemi nakliyatını sekteye uğratmasının en önemli yansımanın petrol fiyatlarına olacağını belirtti. Petrolün Uzak Doğu’ya ve Afrika’ya tankerlerle söylediği söz edilen bölgeden geçerek gittiğini anımsatan Ergezen, atakların petrol fiyatlarını yukarı ittiğini, fiyatların daha fazla yükselip yükselmeyeceğini ise atakların müddetinin, kapsamının ve bölgeye ne kadar yayılacağının belirleyeceğini vurguladı.

“İlk tesirleri tarım emtiasında görebiliriz”

Deniz taşımacılığındaki en avantajlı güzergahtaki aksamanın fiyatlarda baskı oluşturacağını, risk fiyatlamalarının da gelebileceğini belirten Ergezen; “Özellikle Uzak Doğu’dan gelen ve oraya taşınan yüklerde sıkıntı olacaktır. İlk tesirleri tarım emtiasında yukarı istikametli fiyatlamalarla görebilirizı zira Kızıldeniz rotasından Uzak Doğu’ya, Afrika’ya tarım ticareti yüksek. Bu süreç devam ederse yalnızca emtia bazında değil ticaretin sürdürülebilirliğinde de meşakkatler olacaktır. Ticaretin maliyeti artacak, bu da herkes için önemli bir yük” değerlendirmesinde bulundu.