Ukrayna neden en büyük Rus alışveriş sitesine saldırıyor?

Ukrayna ordusu, Rusya’nın en büyük online alışveriş platformu Wildberries’in altyapısını adım adım tahrip ediyor. Şirketin önemli tesisleri son iki hafta içinde insansız hava araçlarıyla (İHA) hedef alındı. Bağımsız Rus haber portalı Agentstvo’nun bildirdiğine göre 3 Ağustos itibarıyla e-ticaret platformunun farklı bölgelerdeki en büyük 15 deposundan 12’si saldırılardan etkilendi. 

Tahminlere göre Wildberries, toplam depo alanının en az yüzde 15’ini, yani 860 bin metrekaresini kaybetmiş olabilir. Moskova yakınlarındaki Elektrostal’da bulunan en büyük lojistik merkezi de tamamen tahrip edildi. Tesis yalnızca Rusya’nın başkenti çevresindeki önemli bölgeye hizmet vermiyor, Çin’den gelen ürünler için de önemli bir aktarma merkezi işlevi görüyordu.

Uzmanlar, yeniden inşa ve tüm hasarın giderilmesi için en az 60 milyar ruble, yani yaklaşık 650 milyon euro gerekeceğini tahmin ediyor. Bu tutar Wildberries’in yıllık kârının yaklaşık üçte birine karşılık geliyor. Hasarlı lojistik merkezlerinde ürün depolayan girişimcilerin uğradığı zarar ise çok daha ağır. Uzmanlara göre bu zarar yaklaşık 300 milyar rubleye, yani yaklaşık 3,3 milyar euroya ulaşıyor.

Ancak Wildberries bu zararın sorumluluğunu üstlenmiyor. Şirket, iş ortaklarıyla yaptığı sözleşmelere bu yönde hükümler koymuştu.

Wildberries, geniş ürün yelpazesi ve ülke çapındaki dağıtım ağıyla Rusya’nın en güçlü ve tanınmış çevrim içi ticaret platformlarından biri olarak kabul ediliyor.Fotoğraf: Alexander Nemenov/AFP

Wildberries “Rusya’nın Amazon’u” olarak görülüyor

Wildberries sık sık “Rusya’nın Amazon’u” olarak adlandırılıyor. Rusya’nın en büyük online alışveriş sitesi Amazon gibi serbest çalışanlardan bireysel şirketlere ve büyük işletmelere kadar herkesin ürünlerini satışa sunabildiği bir platform. Biraz daha küçük olan Ozon da Rusya’da Wildberries ile rekabet ediyor. 

E-ticaret işletmecilerini analiz eden Marketplace Pulse’a göre Amazon’un ABD çevrim içi ticaret pazarındaki payı yüzde 36’nın biraz altında. Amazon’un benzer büyüklükte başka bir rakibi bulunmuyor. Rus gazetesi Kommersant’ın Rus araştırma enstitüsü Euler’e dayandırdığı verilere göre Wildberries’in Rusya’daki pazar payı yüzde 45. Ozon ise yüzde 32’ye ulaşıyor.

Böylece daha küçük Yandex.Market ve Cooper hariç tutulduğunda yalnızca iki portal Rusya pazarının yaklaşık yüzde 80’ini kontrol ediyor.

Wildberries, dev lojistik merkezleri ve ülke çapındaki dağıtım ağıyla Rusya’nın çevrim içi ticaret pazarına yön veriyor.Fotoğraf: Alexey Belkin/globallookpress.com/picture alliance

Ukrayna neden Wildberries’e saldırıyor?

Temmuz sonundaki ilk saldırıların ardından Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, sosyal medyada vurulan depoları “Rus ordusuna İHA parçaları, navigasyon cihazları ve teçhizat sağlayan lojistik merkezleri” olarak tanımlamıştı. Rusya Devlet Başkanlığı Sözcüsü Dmitri Peskov ise “durumun böyle olmadığını” söyledi. Ancak bu açıklama gerçeklerle çelişiyor. Söz konusu ürünler platformda satışa sunuluyor ve arama işlevi üzerinden kolaylıkla bulunabiliyor.

Ukrayna Devlet Başkanlığı Danışmanı Mihaylo Podolyak, DW’ye yaptığı açıklamada cepheye ikmalin kesilmesinin Rusya’nın en büyük online alışveriş sitesine yönelik saldırıların hedeflerinden biri olduğunu, ancak başka amaçların da bulunduğunu söylüyor. Podolyak şöyle diyor:

“6,2 trilyon ruble, yani yaklaşık 67 milyar euro ciroya sahip bir şirketin zarar görmesi, Sberbank, VTB ve Alfa-Bank gibi büyük bankaların da aralarında bulunduğu kredi verenleri etkiler. Bu durum devlet bütçesinin ‘dramatik biçimde boşalmasına’ yol açabilir.”

Wildberries, 2025 yılı cirosunu 6,1 trilyon ruble olarak açıkladı.

Podolyak, depolardaki yangınların toplumda hoşnutsuzluk oluşturacağını da düşünüyor. Siyasetle hiçbir ilgisi bulunmayan ve yalnızca para kazanmak isteyen çok sayıda insanın bir anda her şeyini kaybettiğini belirtiyor. 

Podolyak, Wildberries’in tahrip edilmesinin aynı zamanda elitlere gönderilen bir mesaj niteliği taşıdığını düşünüyor. Şirketten yararlananlar arasında yalnızca Kremlin’e yakın iş insanı Süleyman Kerimov bulunmuyor. Rus medyasının daha önce hakkında ayrıntılı haberler yaptığı Kerimov’un yanı sıra Devlet Başkanlığı İdaresi yetkilileri Anton Vayno ve Aleksey Gromov’un da şirketle bağlantılı olduğu öne sürülüyor.

Milyonlarca siparişin mağaza ve teslimat noktaları üzerinden dağıtılması, Wildberries’in trilyonlarca rublelik cirosunun temelini oluşturuyor.Fotoğraf: Alexander Zemlianichenko/AP Photo/picture alliance

Ukrayna saldırıları için ideal bir hedef mi?

Wildberries ile rakibi Ozon’un ticaret hacmi gerçekten çok büyük. Gözlemciler, Wildberries’in satılan tüm ürün ve sunulan hizmetlerin toplam değerini ifade eden tahmini cirosunun biraz abartılı olduğunu düşünüyor. Buna rağmen trilyonlarca rublelik bir hacim söz konusu. Halka açık bir şirket olan Ozon, denetlenmiş yıllık mali tablolar yayımlıyor. Şirketin 2025 yılı cirosu 4,16 trilyon ruble, yani yaklaşık 45 milyar euro oldu.

Online alışveriş siteleri, Moskova’nın Ukrayna’yı askeri olarak işgal etmesinin ardından büyük bir yükseliş yaşamıştı. Batılı yaptırımlar ve şirketlerin kendi kararları nedeniyle çok sayıda tanınmış firma Rusya’dan çekildi. Bunun üzerine Rus makamları, hak sahiplerinin izni olmadan ürün ithalatını ifade eden paralel ithalata izin verdi. Böylece tanınmış üreticilerin giyim ürünleri, elektronik eşyaları, ev aletleri ve kozmetik ürünleri yeniden mağazalarda ya da çevrim içi olarak bulunabilir hâle geldi. Ancak çevrim içi perakendeciler bu ürünleri çok daha düşük fiyatlarla sundu. Bu da cirolarının hızla artmasını sağladı. Wildberries’in 2025 yılı cirosu, 2021’e kıyasla yedi kat yükseldi.

Wildberries, Ozon’dan farklı olarak devasa lojistik merkezleri kurmaya yönelmişti. Bu nedenle tesisler kolay hedef alınıyor ve şiddetli biçimde yanıyor. En büyük depoların yüzölçümü onlarca futbol sahasına karşılık geliyor.

Wildberries, Moskova’nın merkezindeki geniş reklam ağı ve dev lojistik altyapısıyla Rus ekonomisinin en görünür şirketlerinden biriFotoğraf: Anastasia Barashkova/REUTERS

Wildberries’in borçları bankaları da tehdit ediyor

Şirketin öte yandan çok büyük miktarda bocu var ve bunları ödeyip ödeyemeyeceği belirsiz. Sitenin bağlı olduğu şirketin 2025 yılı sonunda 802 milyar ruble, yani 8,6 milyar euro tutarında kısa vadeli borcu bulunuyordu. Bu borç bir yıl içinde sekiz kat arttı. Uzun vadeli borçları ise 28 milyar rubleye, yani yaklaşık 303 milyon euroya ulaştı.

Rus medyasına göre şirketin başlıca kredi sağlayıcısı VTB. Wildberries’in bir diğer büyük kredi vereni olan kamu bankası Sberbank’ın üst düzey yöneticisi Taras Skvortsov, bankanın verilen krediler için “karşılıkları artırmayı değerlendirdiğini” açıkladı. Başka bir ifadeyle banka, Wildberries’in borçlarını başlangıçtaki koşullarla geri ödeyememesi ihtimaline hazırlanıyor.

Reuters’a göre Wildberries’in ortaklarından Tatyana Kim hükümetten yardım istedi. Devlet Başkanlığı Sözcüsü Dmitri Peskov, konuyla ilgili şu açıklamayı yaptı:

“Hükümet durumu takip ediyor ve görüşmeler sürüyor. Ancak bu konuda henüz somut bir karar alınmadı.”

Reuters’ın kaynakları, Wildberries’i kurtarma görevinin VTB’ye verilebileceğini düşünüyor. Wildberries kısa süre önce bankayla “stratejik ortaklık” anlaşması imzaladı. Bu nedenle Wildberries’e yönelik yeni saldırılar VTB açısından da ciddi sorunlar oluşturuyor. Sorunların boyutu ise saldırıların ne kadar süreceğine bağlı olacak.