17 Ağustos depremi: Görevliler az cezalarla kurtuldu

Merkez üssü Kocaeli’nin Gölcük ilçesinde 17 Ağustos 1999’da meydana gelen Marmara sarsıntısının üzerinden 24 yıl geçti. Kandilli Rasathanesi’ne göre saat 03:02’de yaşanan 7,8 büyüklüğündeki sarsıntı, Kocaeli’nin yanı sıra vefat ve yıkımlarla birlikte İstanbul, Sakarya, Yalova, Bolu, Zonguldak, Eskişehir ve Bursa vilayetlerini etkiledi. TBMM’nin raporuna göre, zelzelede 18 bin 373 kişi hayatını kaybetti, 48 bin 901 kişi yaralandı. Ayrıyeten505 kişi ise sakat kaldı.

Deprem sonrası 364 bin 905 konutta ise hasar tespit edildi. Bunlardan 96 bin 796 ev ve 15 bin 939 işyeri yıkık-ağır hasarlı olarak kayıtlara geçti. Hasarlı ve yıkılan binaların çok önemli bir kısmı söylediği söz edilen yapıların inşaatındaki eksikliklerden kaynaklanmıştı. Bu nedenle 3 binden fazla kişi zelzeledeki yıkımlar sebebiyle hakim karşısına çıktı. Lakin sarsıntıya ilişkin yargılanmalarda sanıklar az cezalarla kurtuldu.

Bu durum, 6 Şubat’ta meydana gelen Kahramanmaraş merkezli sarsıntılarla temaslı beklenen yargılamaların nasıl olacağını akıllara getirdi. İstanbul Baro Başkanı Filiz Saraç, sorumlu kamu vazifelilerinin sorumluluklarının sorgulanmasında bir direnç oluştuğunu söylerken soruşturmaların hızlanmasını isteyen Kahramanmaraş Baro Başkanı Muhammed Burak Gül ise bu defa adaletin yerini bulması gerektiğinin altını çiziyor.

17 Ağustos sarsıntısına ilişkin yargılamalar nasıl sonuçlandı?

İstanbul Baro Başkanı Filiz Saraç’ın yazdığı Sarsıntı Hukuku isimli kitapta yer alan verilere göre 1999 zelzelesi sonrasında Yalova, Düzce, Sakarya, Kocaeli ve Bursa’da toplam 2 bin 435 dosya açıldı. Bu belgelerde 3 bin 649 kişi yargılandı, 537 kişi tutuklandı. Yargılamalar sonrasında bin 762 davada karar verilirken 525 kişi de mahkûm edildi. 

Yalova’da 286 kişinin yargılandığı 119 dava sonucunda 210 kişi hakkında en çok 2 yıl 6’şar ay hapis cezası verildi. Düzce’de karara bağlanan 708 davada 288 kişi 10’ar ay, 13 sanık da 1 yıl 8’er ay hapis cezasına çarptırıldı. Zelzelenin en fazla yıkıma yol açtığı Kocaeli’nde ise 995 davada 3 bin 632 kişi yargılandı. Karara çıkan 935 davada en az 1 yıl 3’er ay hapis cezası verildi. 14 kişi ise 5’er yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Depremin tartışılan ismi Yalovalı Veli Göçer

Ancak bu davaların bir kısmı “Rahşan Affı” olarak nitelendirilen Kurallı Salıverme ve Erteleme Yasası uyarınca af kapsamına girdi. Yargılanan sanıklar arasında en bilineni müteahhit Veli Göçer oldu. Yalova’nın Çınarçık ilçesinde inşa ettiği binalar çöken Göçer, 198 kişinin vefatına neden olmak suçundan Konya’da 18 yıl 9 ay hapis cezasına çarptırıldı. Yaklaşık 7,5 yıl cezaevinde yattıktan sonra 2011 yılında tahliye edilen Göçer, bir süre sonra yeniden inşaat işine döndü. Göçer’in ortağı İsmet Kösebalan da benzeyen cezayı aldı, lakin Kösebalan cezaevinde hayatını kaybetti. 

17 Ağustos yargılamalarındaki birçok davada müteahhitler düşük cezalarla kurtuldu. Örneğin Kocaeli’nde toplamda 19 kişinin öldüğü apartmanla ilgili müteahhit aleyhine açılan davada 2 yıl 6 ay hapis cezası kararı verildi. Kocaeli 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nin verdiği kararın münasebeti “Binanın yüklenicisi ile ruhsat sahibi aleyhine nizam, emir ve düsturlara riayetsizlik sonucu birden fazla kişinin vefatına sebebiyet vermek” suçu oldu. Yüklenici aleyhinde açılan tazminat davasında ise 9 bin TL manevi tazminat kararı verildi. Kararda 3/8 oranında kusurlu bulunan İzmir Büyükşehir Belediyesi ise tekrar kayıpların olduğu Nil Ailesi’ne 9 bin TL tazminat ödedi. 2013 yılında bu karar onandı.

6 Şubat sarsıntısı yargılamaları nasıl olacak?

17 Ağustos zelzelesinde yargının kötü imtihan vermesi, 6 Şubat zelzelesiyle ilgili yargılamalar konusunda kaygı uyandırıyor.

İstanbul Barosu idaresinde 2002-2006 yılları arasında da yer alan Avukat Filiz Saraç, zelzele davalarını dikkatle takip eden bir isim. DW Türkçe’ye konuşan İstanbul Baro Başkanı Filiz Saraç, afetlerin önlenmesinde kontrolün çok önemli olduğunu ifade ederek “Denetimsizlik sonucu doğan zararın sorumlularının belirlenmesi ve yargı önüne çıkarılabilmesi ise görevliler zincirindeki tüm görevlilerin görev ve yetki sorumluluklarının şuurunda olması açısından değerlidir. Hukuk devletinin gereğidir” dedi.

Saraç, afetlerin sebepleri tespit edilirken çoğu defa afete neden olan kurum yahut kuruluşların ve kamu vazifelilerinin kusurlarını, yani beşeri sebepleri sorgulatmamaya yönelik bir direnç oluştuğuna dikkat çekti. 4483 sayılı Kamu Vazifelilerinin Soruşturulmasına ilişkin yasa kapsamında “işleme konulmama” ya da “soruşturmalara izin verilmeme” şeklinde kararlar çıktığını anımsatan Filiz Saraç, kimi zaman da eksik soruşturmalar nedeni ile itirazlar sonucunda soruşturma müsaadelerinin kaldırıldığını kaydetti. 

Bu nedenle afetler sonucunda hayat hakkının ihlal edildiği hallerde, gerek Anayasa Mahkemesi gerekse Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) adabı boyutunun ihlal edildiğine ilişkin verdiği hak ihlal kararları bulunduğunu anımsatan Saraç, şunları kaydetti:

“Ülkemizin son periyotta tüm yetkileri tek elde toplayan sistemin, afetin sorgulanmasının kamu vazifelileri kısmında yargının da bağımsız ve aktif soruşturmalar yapmasına ilişkin meselelerini daha da ağırlaştıracağı açıktır.”

Baro Başkanı Gül: Soruşturmalar hızlanmalı

6 Şubat sarsıntılarının merkezi Kahramanmaraş’ın Baro Başkanı Muhammed Burak Gül, kentte 13 bine yakın kişinin öldüğüne,107 kişinin ise hala kayıp olduğuna işaret ediyor. Can kaybının olduğu binalardan 697’sine ilişkin soruşturmaların sürdüğünü belirten Gül, “Bu soruşturmaların hızlanmasını talep ediyoruz. Bunu Bakanlığa da ilettik. Kimi eksper raporları geldi. Adli tatilden sonra süreç hızlanır ve ilk davalar açılır” dedi. 

1999 sarsıntısının 6 Şubat için örnek oluşturmadığını düşünen Gül, “Ancak Elazığ ve İzmir sarsıntılarında yargının deneyimi oluştu. Yargıtay da bu kararları onadı. Şuurlu taksir suçu öngörülüyor” diye konuştu. Sarsıntıda sorumluluğu bulunan kamu vazifelilerinin de soruşturulması gerektiğini söyleyen Gül, bu şahıslarla ilgili soruşturma izin sürecinin işletildiğini ifade ederek “Belediyelerle ilgili süreç var. Yetersiz kalan AFAD problemi. İmarla ilgili mevzular. Örneğin 7 katlı yere ek 4 kat daha verilmiş. Bunlar bariz sorumluluk doğurur” dedi.

Deprem bölgesinde başta Kahramanmaraş olmak üzere adliyelerde hâkim, savcı ve mahkeme sayısının artırıldığını belirten Gül, “17 Ağustos zelzelesinde yargılamalar kâfi yapılmadı. Soruşturmaların adil yürütülmediği iddiaları oldu. Acı deneyimler yaşandı. Fakat Elazığ, Van ve İzmir’deki deneyimlerin bu sürece olumlu tesiri olur diye düşünüyoruz. Yanılgılı süreçler bu sefer işletilmesin. En büyük hassasiyetimiz adaletin tesis edilmesi, soruşturmaların hızlanması” sözlerini kullandı.