17 Ağustos Depremi: 1999 ve sonrasında neler yaşandı, kaç kişi hayatını kaybetti?

Resmi sayılara göre, sarsıntıda 18 bin 373 kişi hayatını kaybetti

17 Ağustos Depremi: 1999 ve sonrasında neler yaşandı, kaç kişi hayatını kaybetti?
Ekonomi
Yayınlama: 17.08.2024
13
A+
A-

Türkiye’nin yakın tarihinin en büyük felaketi olarak gösterilen 17 Ağustos Depremi’nin üzerinden 25 yıl geçti.

1999 yılında 16 Ağustos’u 17 Ağustos’a bağlayan gece meydana gelen 7,4 büyüklüğündeki yer sarsıntısı, Türkiye tarihinin en büyük ikinci sarsıntısı olarak kayıtlara geçti.

Merkez üssü Gölcük olan sarsıntı, Marmara Bölgesi’nin genelinde hissedildi.

Kuzey Anadolu Fay Çizgisi’nin kırılmasıyla meydana gelen sarsıntı, İstanbul, Bolu, Bursa, Eskişehir, Kocaeli, Sakarya ve Yalova’da can ve mal kaybına neden oldu.

Deprem nasıl oldu?

Türkiye’nin kuzey bölgelerden uzunluktan boya geçen Kuzey Anadolu Fay Çizgisi’nin batı kısmında meydana gelen zelzele, 17 Ağustos 1999 Salı günü st 03:01’de başladı ve 45 saniye sürdü.

Depremin merkez üssü İzmit’in Gölcük ilçesi olarak açıklandı. Büyüklüğü de Richter ölçeğine göre ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi (USGS) tarafından 7,6; Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi tarafından ise 7,8 olarak ölçüldü.

Bununla birlikte, bugün genel olarak zelzelenin büyüklüğü, ilk yapılan açıklamalarda duyurulan 7,4 olarak kabul ediliyor ve bu ölçü kullanılıyor.

17 Ağustos Zelzelesi, büyüklüğü açısından Türkiye’de meydana gelen en büyük ikinci yer sarsıntısı olarak kayıtlara geçti.

Derinliği 17 kilometre olan sarsıntıda yer kabuğunun sağa doğru hareket ettiği ve 120 kilometrelik bir hat boyunca kırıldığı tespit edildi.

Jeoloji Mühendisleri Odası, sarsıntıdan üç ay sonra yayımladığı raporda, fayın üzerinden geçen alanların ortalama 4 metre civarında sağa ve ileriye doğru kaydığını yazdı.

Aynı raporda, Gölcük’teki ana merkez üssündeki kırılmanın akabinde aynı fay kuşağı üzerinde daha doğuda yer alan Arifiye bölgesindeki bir öteki sarsıntı üssünün de devreye girmiş olabileceğinin düşünüldüğü belirtildi.

17 Ağustos sarsıntısından yaklaşık üç ay sonra, bu defa 12 Kasım’da yeniden Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde merkez üssü Düzce olan bir öbür zelzele daha meydana geldi. 7,2 büyüklüğünde olan ve 30 saniye süren Düzce Depremi’nde 845 kişi hayatını kaybetti.

Üç ay içerisinde meydana gelen büyüklüğü 7’nin üstündeki bu iki zelzele, Türkiye’deki riskin ve bilhassa de İstanbul’un güneyinden geçen fay hattında meydana gelmesi beklenen kırılmaya karşı alınacak tedbirlerin daha fazla tartışılmasına neden oldu.

Depremde kaç kişi hayatını kaybetti, ne kadar bina hasar gördü?

17 Ağustos Zelzelesi, gerek nüfus yoğunluğu gerekse de ekonomik fliyet açısından Türkiye’nin en çok önemli bölgesini etkiledi.

Resmi sayılara göre, sarsıntıda 18 bin 373 kişi hayatını kaybetti, 48 bin 901 kişi de yaralandı. 5 bin 840 kişi de kayboldu.

Ancak bölge halkı, can kaybının çok daha yüksek olduğunu öne sürüyor. Resmi olmayan kaynaklar, can kaybının 50 bin civarında olduğunu iddia ediyor.

İzmit Körfezi’nin güneyinde bulunan Gölcük, Değirmendere ve Karamürsel benzeri birtakım yerlerde kıyıya yakın kısımların sarsıntıyla birlikte deniz sularının altında kalması can kaybı ve hasar tespitini zorlaştıran en çok önemli öge olarak gösteriliyor.

Başbakanlık Kriz Merkezi’nin zelzeleden birkaç ay sonra yaptığı açıklamaya göre, en fazla can kaybı yaklaşık 4 bin 500 kişi ile Gölcük’te oldu. Kocaeli’nde kayıtlara geçen can kaybı 4 bin olurken, Yalova ve Sakarya’da ise yaklaşık 2 bin 500’er kişi hayatını kaybetti. Zelzelenin etkilediği İstanbul’un Avcılar ilçesinde ise 976 kişi ömrünü yitirdi.

Deprem Riskinin Araştırılarak Zelzele İdaresinde Alınması Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Gayesiyle Kurulan Meclis Araştırması Kurulu’nun Temmuz 2010’da yayımladığı raporda, zelzelede 364 bin 905 konut ve işyerinin yıkıldığı yahut çeşitli seviyelerde hasar gördüğü belirtildi.

Can kayıplarının çok önemli bir kısmı binaların yıkılması yahut ağır hasar almasının sonucuydu.

Jeoloji Mühendisleri Odası, 1999 yılında yayımladığı raporda, can kaybını artıran en çok önemli üç ögesi şöyle sıraladı:

Aktif Fay Zonu: Faal fay hattı evvelce bilinmesine karşılık bu hat boyunca ağır yapılaşma ve yüksek nüfus potansiyeli hasar ve can kaybını artırmıştır. Fay zonundan uzaklaştıkça bilhassa yamaçlarda ve dağ eteklerinde hasarın olmadığı ya da çok az olduğu görülmektedir.

Sulu Alüvyon Yer: Bolu-Yalova arasında fay zonu ve yakın etrafı, son derece yumuşak ve gevşek tutturulmuş kil, kum ve çakıl depolarından ve alüvyon tabandan oluşmuştur. Buna benzer tabanlar mevcut zelzele şiddetini birkaç misli artıracak olumsuz özelliklere sahiptir.

Yapım kusurları: Bölge 1. derece sarsıntı bölgesi hudutları dahilindedir. Hal böyleyken ve zelzele yönetmeliklerine uyulması zarurî iken, zelzeledeki ağır hasar ve yüksek oranlı can kayıplarının çok önemli bir kısmı de, imal kusurları, yer kurallarına uymayan yanlış temel dizaynları, kötü personellik ve inştlarda kullanılan yapı materyali kusurları ve çürüklüğünden kaynaklanmaktadır.

Depremin ekonomik tesirleri neler oldu?

17 Ağustos Zelzelesi, ekonomi üzerinde de çok önemli olumsuz tesirler yarattı.

Farklı kurumların yaptığı hesaplamalara göre, sarsıntının ekonomik maliyeti 12 ile 20 milyar dolar arasında değişiyor.

Bu maliyeti Devlet Planlama Teşkilatı 15-19 milyar dolar, Dünya Bankası da 12-17 milyar dolar, Türk Endüstrici ve İş Adamları Derneği (TÜSİAD) ise 17 milyar dolar olarak hesaplıyor.

Depremin akabinde bilhassa yeniden yapılanma çalışmaları nedeniyle dış kaynak ihtiyacı artarken, sanayi bölgesinde bir süre üretim fliyetlerine ara verilmesi de iktisadın küçülmesine neden oldu.

Türkiye’nin en büyük petrol rafinerisi TÜPRAŞ’ta çıkan yangın günlerce sürdü.

Bazı araştırmalar, 1999 sarsıntısının yarattığı tesirin 2001’de ekonomik krizinin çıkmasında tesirli olan nedenler arasında yer aldığını gösteriyor.

Depremden sonra neler yaşandı?

Depremin yarattığı ilk şokun atlatılmasının akabinde ilk etapta arama-kurtarma fliyetlerine, bir süre sonra da enkaz kaldırma çalışmalarına odaklanıldı.

Kızılay ve Sivil Savunma Birlikleri benzeri kamu oluşumlarının yanı sıra Arama Kurtarma Timi (AKUT) benzeri özel ve istekli gruplar da yardım çalışmalarında fl rol oynadı. Ayrıyeten, İngiltere, Yunanistan, ABD ve Japonya başta olmak üzere çok sayıda ülkeden yardım vazifelisi geldi.

O dönemde Demokratik Sol Parti (DSP), Anavatan Partisi (ANAP) ve Milliyetçi Hareket Partisi’nin (MHP) oluşturduğu koalisyon hükümetine sarsıntının vurduğu yerlere yardım ekipleri ve materyali göndermekte geç kaldığı yönünde ağır tenkitler yöneltildi.

Bazı yerlere kurtarma ekiplerinin ulaşması günler sürdü. Kimi noktalarda enkaz kaldırma çalışmaları aylarca devam etti.

17 Ağustos’un akabinde zelzele konusu Türkiye’nin en çok önemli gündem unsuru haline geldi.

Bülent Ecevit başbakanlığındaki hükümet, gerek sarsıntı sonrası yardım ve kurtarma çalışmalarında kullanılmak gerekse de sarsıntının yarattığı ekonomik zararın tesirlerini gidermek için bir dizi yasal düzenleme yürürlüğe koydu.

Yapılan düzenlemeler arasında şunlar yer aldı:

Başta Özel İletişim Vergisi olmak üzere bir dizi yeni vergi getirildi ve bu vergilerin çok büyük bir kısmı hala yürürlükte bulunuyor.
20 bilim insanı ve araştırmacıdan oluşan Ulusal Zelzele Kurulu kuruldu lakin bu Kurul 2007 yılında lağvedildi.
İstanbul’un birçok noktasına sarsıntı konteynırları yerleştirildi ve toplanma alanları belli oldu. Belirlenen toplanma alanlarının büyük bir kısmı daha sonra imara açıldı.
Deprem sigortası mecburî hale getirildi.
Türkiye genelinde arama-kurtarma ekiplerinin sayısı artırıldı.
İmar yasalarında bir dizi değişiklikler yapıldı. Sarsıntının akabinde yapıların sarsıntıya dayanıklılık temelleri ve kontrol kuralları değiştirildi. 2007, 2012 ve son olarak 2019 yılında yönetmeliklerde önemli değişikliklere gidildi.

Açılan davalar nasıl sonuçlandı?

Depremin akabinde 170 kamu vazifelisi hakkında görevi ihmal suçlamasıyla dava açıldı. Bu bireylerin kimileri görevden uzaklaştırılırken, kimi davalar da zaman aşımı nedeniyle düştü.

Ayrıca yıkılan yahut zarar gören binaların müteahhitleriyle ilgili 2 bin 100 dava açıldı. Lakin bu davalarda verilen kararlar ertelendi ya da zaman aşımı nedeniyle düştü.

Yalova’da inşa ettiği binaların çok önemli bir kısmı çöken ve 200’ye yakın insanın hayatını kaybetmesine neden olan müteahhit Veli Göçer’le ilgili yargı süreci sembol davaya dönüştü. Göçer, 18 yıl 9 ay hapis cezasına çarptırıldı. 7,5 yıl hapis yattıktan sonra 2011’de tahliye oldu ve iki yıl önce yıl kurduğu şirketle yeniden inşt sektöründe fliyet göstermeye başladı.

İstanbul’un Avcılar ilçesinde enkaz altından canlı çıkarılan ve boynunun üzerine düşen kolonla çekilen fotoğrafı nedeniyle sarsıntının sembol isimlerinden birine dönüşen Ömür Kınay’ın 20 yıl süren hukuk uğraşı de Nisan 2019’da sonuçlandı.

Anayasa Mahkemesi, 2015 yılında kişisel müracaat yapan Kınay’ın zelzelede enkaz altında kaldığı binanın ruhsatsız ve kaçak yapı olduğunun tespit edilmesiyle ömür hakkının ihlal edildiğine karar verdi ve kendisine 27 bin lira manevi tazminat ödenmesine hükmetti.

 

, , , ,
Bir Yorum Yazın

Ziyaretçi Yorumları - 0 Yorum

Henüz yorum yapılmamış.