Savaş İran’da kültür mirasını da yok ediyor

ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği saldırılar, saraylar ve antik bir cami de dahil olmak üzere en az dört kültürel ve tarihi mekâna zarar verdi. Bu durum savaşın, İran kimliği ve dünya tarihi açısından önemli miras alanları üzerindeki etkisi konusunda alarm zillerinin çalmasına neden oldu.

Birleşmiş Milletlerin (BM) kültür ajansı UNESCO, çatışmanın taraflarına kültürel miras alanlarına dikkat etmeleri uyarısında bulundu.

UNESCO, Tahran’daki görkemli Kaçar dönemi Gülistan Sarayı ile İsfahan’daki 17’nci yüzyıldan kalma Çehel Sütun Sarayı ve ülkenin en eski büyük camilerinden olan İsfahan Ulu Camisi’nde hasar tespit etti.

Ayrıca Hürremabad Vadisi yakınındaki bazı yapılarda da hasar meydana geldi. Bu vadi, Milattan Önce 63 bin yılına ait insan yerleşimine dair izler taşıyor.

3 Mart’ta haber ajansı Associated Press (AP) tarafından çekilen fotoğraflarda, Gülistan Sarayı’nın aynalı tavanından dökülen kırık camlar, patlayan pencereler ve hasar görmüş süslemeler görülüyordu.

Gülistan Sarayı’ndaki hasarFotoğraf: Tasnimnews/ZUMA Press/IMAGO

Kültürel alanlara verilen zarar yalnızca İran’la sınırlı kalmadı. UNESCO, İsrail’deki Beyaz Şehir ve Lübnan’daki Sur gibi yerlerde de hasar tespit edildiğini aktardı.

Kurum, askeri eylemlere karşı koruma amacıyla, kültürel ve tarihi miras alanlarının coğrafi koordinatlarının çatışmanın taraflarına “önceden verildiğini” duyurdu.

İnsan hakları savunucuları da İran savaşının iki haftada binden fazla kişinin ölümüne yol açmanın yanı sıra, toplumların dayandığı kurumları ve tarihi mekânları da yok ettiği uyarısında bulunuyor.

Hasarlara neden olan saldırıların kimden geldiği henüz belirsiz.

Ancak ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth geçen hafta, Amerika’nın savaş yaklaşımında artık “aptal angajman kuralları” olmayacağını söylemişti. Hegseth daha önce de Amerikan ordusunun “politik doğruculuk” gibi kavramlarla “artık işi olmadığı” yönünde açıklamalar yapmıştı.

Çehel Sütun Sarayı avlusu (Arşiv)Fotoğraf: Egmont Strigl/imageBROKER/picture alliance

Hegseth’in işaret ettiği angajman kuralları, uluslararası insancıl hukuku temsil ediyor. Bunlar, sadece kültürel mirasın değil, hastanelerin, okulların ve tüm sivil nüfusun korunmasını amaçlıyor.

Zarar gören alanlar, UNESCO’nun Dünya Mirası Listesi kapsamında özel koruma altında bulunan yaklaşık 30 İran miras alanı arasında yer alıyor.

ABD yönetimi geçen yıl Temmuz ayında, ülkeyi bazı uluslararası kurumlardan uzaklaştırma politikası kapsamında UNESCO’dan yeniden çekileceğini duyurdu. Karar bu yılın Aralık ayında yürürlüğe girecek.

AP / SÇ,MUK